Πέδρο, πονηρός και τηλεοπτικός

Για το «Volver» – τουτέστιν «Γύρνα πίσω» – λοιπόν. Επειδή έκανε ντόρο, επειδή
είναι Αλμοδόβαρ και επειδή προορίζεται να σπάσει τα ταμεία. Αλλά και επειδή
δεν μου αρέσει – αν και την είδα για δεύτερη φορά – αλλά θα αρέσει τρελά. Κι
αυτό γιατί η Τέχνη (αυτή και η γοητεία της) είναι διαθέσιμη σε καθέναν
ξεχωριστά. Όσο όμως ο θεατής είναι ελεύθερος να «γουστάρει» με κριτήρια
εντελώς προσωπικά, άλλο τόσο και ο κριτικός είναι υποχρεωμένος να τοποθετείται
με μέτρα εντελώς καλλιτεχνικά. Για να δούμε!

«Γύρνα πίσω»: κουκλάρα όσο ποτέ άλλοτε η Πενέλοπε Κρουζ, ας είναι καλά ο Αλμοδόβαρ

Πρώτη πονηριά. Ο κόσμος – λέει ο Πέδρο – χωρισμένος στα δύο. Από τη μια
οι ευαίσθητες, βασανισμένες και καλές γυναίκες. Από την άλλη οι βίαιοι,
βρώμικοι και κακοί άνδρες. Και είναι πονηριά, γιατί πέρα από το αυτονόητο και
εντελώς μεταφυσικό σχήμα «καλός-κακός» γαργαλάει τις γυναικείες χορδές, δηλαδή
του μεγαλύτερου πληθυσμού του κινηματογραφικού κοινού. Πώς να το κάνουμε; Η
Γυναίκα επιλέγει, ο Άνδρας ακολουθεί.

Πονηριά δεύτερη. Φαινομενικά – λέει ο Πέδρο – η κοινωνία είναι
φαλλοκρατική. Στην πραγματικότητα είναι μητριαρχική. Προσέξτε καλά. Μόνο οι
γυναίκες δρουν και αντιδρούν. Δολοφονούν και διαφεύγουν. Εμπορεύονται στα
κρυφά και μουλωχτά. Επιβιώνουν στα σκοτεινά. Πλάσματα παντός καιρού. Αυτή και
η πεμπτουσία της γυναικείας ύπαρξης. Υπάρχει και δεν υπάρχει. Ζωντανή και
νεκρή.

Εδώ και εκεί. Είπαμε, γυναίκες τα κάνουν όλα. Υποφέρουν αλλά καταφέρνουν να
υπάρχουν, να διαφεύγουν και να διαφεντεύουν. Ο Πέδρο κερδίζει τη γυναικεία
ψυχολογία από τα αποδυτήρια.

Πονηριά τρίτη. Η αλληλεγγύη ανάμεσά τους ξεπερνάει σε συντροφικότητα
Εβραίους και κομμουνιστές στην παρανομία. Γι’ αυτό, άπασες από το ίδιο αίμα.
Στην κορυφή η μάνα (Κάρμεν Μάουρα). Το ζωντανό φάντασμα της συνωμοσίας. Από
πίσω η Ραϊμούντα (Πενέλοπε Κρουζ), ταυτόχρονα κόρη και αντίζηλη της μάνας.
Κόρη γιατί είναι παιδί της και αντίζηλη γιατί ο προκομμένος ο μακαρίτης ο
άνδρας της ασέλγησε πάνω στην κόρη του, την γκάστρωσε και γι’ αυτό η μάνα τον
έκαψε και τον ξεπάστρεψε! Επομένως η ανήλικη Πάουλα, η εγγονή της Κάρμεν
Μάουρα, είναι και κόρη, και αδελφή, και αντίζηλη της Κρουζ. Μπερδευτήκατε; Το
ξαναλέω: ο Πάντρε παντρόνε εκτός από τη νόμιμη σύζυγο που την κεράτωνε
ασυστόλως, διέπραξε και την αμαρτία της αιμομιξίας. Άρα, καθεμιά είναι μέρος
της οικογενειακής πυραμίδας, αλλά ταυτόχρονα φέρει και το στίγμα της αμαρτίας.
Η μάνα αντίπαλος της κόρης και η κόρη της δικής της κόρης, που ταυτόχρονα
είναι και αδελφή της. Αντίπαλες και αντίζηλες στο κρεβάτι. Αλληλέγγυες,
κολλητές στη ζωή και τη μάχη!

Πονηριά τέταρτη. Η «επεισοδιακή» δομή της αφήγησης και η τηλεοπτική
διαχείριση της αισθητικής. Το ένα περιστατικό διαδέχεται το άλλο και η μία
αποκάλυψη την άλλη. Δηλαδή ατελείωτη η ιστορία, τεράστια η αλυσίδα, τηλεοπτική
η ταινία. Πώς συμβαίνει με τις ξύλινες μπάμπουσκες της Ρωσίας; Έτσι ακριβώς.
Από τη μεγάλη ξεφυτρώνει μια δεύτερη μικρότερη, ύστερα η τρίτη και πάει
λέγοντας. Ταυτόχρονα μ’ αυτή τη δομή η αισθητική. Κι αυτή εντελώς τηλεοπτική.
Κοντινά πλάνα, άφθονα εσωτερικά και όλα τοποθετημένα στην ίδια λαϊκή γειτονιά.

Πονηριά πέμπτη. Η πανηγυρική αθώωση της αυτοδικίας. Ο λόγος παραπέμπει
στη «Μήδεια», την «Ηλέκτρα» και την αρχαία τραγωδία. Σκοτώνουν, διαφεύγουν,
συμβιώνουν χωρίς καμία ενοχή. Αθώες, πεντακάθαρες, δικαιωμένες στα μάτια του
θεατή. Γιατί; Μα, επειδή η θεϊκή τιμωρία ίπταται εκείνης των θνητών μιας
φαλλοκρατικής κοινωνίας. Θάνατος στον μοιχό αιμομίκτη. Θάνατος στον
παιδεραστή. Θάνατος στο παράσιτο, τον αμαρτωλό, τον υβριστή. Θάνατος στον
αρσενικό κηφήνα. Που, σε τελευταία ανάλυση, πα’ να πει: ο φαλλός είναι
εργαλείο καταστροφής και αμαρτίας. Δηλαδή ο Αδάμ (και όχι η Εύα) είναι ο
διάβολος επί της Γης!

Πονηριά έκτη και τελευταία. Ο θρίαμβος της κουρελούς. Βγάζω το καπέλο
στον αίλουρο από την Ισπανία. Τη μια στιγμή με το σασπένς του Χίτσκοκ. Την
άλλη με το μελόδραμα της γειτονιάς. Την παράλλη με το μιούζικαλ. Πουθενά δεν
τον πιάνεις. Ο θεατής, μια χάντρα στο κομπολόι του Πέδρο. Ό,τι θέλει τον κάνει
και όπου θέλει τον πάει. Μέγας παραμυθάς, μέγας ψυχαναλυτής, μέγας γνώστης της
βασανισμένης γυναικείας ψυχής. Να το πω πιο ωμά; Περίπου σαν ο Ντάγκλας Σερκ
του «Γραμμένο στον άνεμο» να συναντάει τον Φώσκολο της «Λάμψης»!

Με δυο λόγια: Μια μάνα-φάντασμα, με τις δύο κόρες της και την εγγονή
της, με τα χέρια βουτηγμένα στο αίμα και το κεφάλι ψηλά. Αφού πρώτα θα
ξεπαστρέψουν όλα τα «κακά» αρσενικά θα τα βρουν μεταξύ τους μια χαρά!

Η επιστροφή του Κιούμπρικ

Έπειτα από αυτήν τη νέα, συναρπαστική τεχνική, η κατάταξη των τριών top
fillmmakers του αγγλόφωνου κινηματογράφου έχει ως εξής: τρίτος ο Μάικλ Μαν –
που μετά το άδειο «Miami vice» χάνει την πρωτιά. Δεύτερος ο Βρετανός Πίτερ
Γκρίνγκρας της «Πτήσης 93» και, πρώτος, ο μάστορας του «Children of men»
(«Παιδιά των ανθρώπων»). Όσο και να ακούγεται εξωφρενικό, ο σκηνοθέτης που
διεκδικεί το τρόπαιο τελειομανίας με την ονομασία «Στάνλεϊ Κιούμπρικ» είναι ο
Μεξικανός Αλφόνσο Κουαρόν!

Με μια διαβολεμένη μηχανή κολλημένη στη σάρκα της ταινίας να πυροβολεί το
στομάχι του θεατή και με τα πάντα να παίζουν ταυτοχρόνως σε όλα τα επίπεδα –
από το ντεκόρ, τα ετερόκλητα πλήθη, τα σκουπίδια, τη φύση, τα οχήματα, την
ακατάσχετη δράση – διαπερνάει όλα τα τείχη ακόμα και εκείνα που είναι
θωρακισμένα από χάλυβα θησαυροφυλακίου της κεντρικής τράπεζας της Αμερικής.
Μόνο ένας νεκραναστημένος Στάνλεϊ Κιούμπρικ θα κατάφερνε αυτό το απίστευτο,
μεγαλειώδες, σαρωτικό γύρισμα, που μεταμορφώνει την οθόνη σε έναν κόσμο
ρεαλιστικό και ταυτόχρονα εξωπραγματικό!

«Τα παιδιά των ανθρώπων»: Κλάιβ Όουεν, η καθιέρωση του απόλυτου νέου ζεν πρεμιέ

Να το εξηγήσω πιο απλά. Εκτός από την κεντρική ιδέα, τίποτα και κανείς άλλος –
ούτε δηλαδή ίχνος από το ντεκόρ – παραπέμπει σ’ έναν κόσμο αυριανό. Όλα και
όλοι σαν να προέρχονται από το τρίγωνο Ομόνοια-Μεταξουργείο-Αχαρνών. Το πλήθος
των λαθρομεταναστών, η Βαβέλ των γλωσσών, ο στρατός, τα αυτόματα, τα
μπαζούκας, τα αυτοκίνητα, τα κτίρια, τα πάντα. Έτσι, η αισθητική (δηλαδή η
εικόνα) καταλήγει σε ρόλο «μεταφραστή». Δηλαδή το Αύριο (του 2027 όπου
αναφέρεται το ομότιτλο μυθιστόρημα της Φίλις Ντόροθι Τζέιμς Γουάιτ) είναι το
Σήμερα του 2006. Από εκεί και κάτω τα σημάδια της αλληγορίας είναι φανερά.
Δηλαδή:

Η στειρότητα έχει να κάνει με τη χρεοκοπία του δυτικού πολιτισμού. Γι’ αυτό
μοναδική εγκυμονούσα είναι μια μικρή μαύρη. Γι’ αυτό ο κόσμος της ταινίας
πνίγεται μέσα σε πολυχρησιμοποιημένα, ανακυκλωμένα, παλιά, χαλασμένα,
μαραμένα, τελειωμένα, αφυδατωμένα σκουπίδια. Γι’ αυτό μοναδική ελπίδα η
τριτοκοσμική απελπισία. Η στειρότητα έχει, ακόμα, να κάνει με την άρνηση της
(λευκής) εξουσίας να επιτρέψει τη διασταύρωση με την αντίθετη, τη μαύρη φυλή.
Γι’ αυτό – λέει πλαγίως η Τζέιμς Γουάιτ – ο λευκός δυτικός πολιτισμός έχει
στερέψει. Γι’ αυτό πάσχει και πεθαίνει από παρατεταμένη κατάσταση αιμομιξίας.
Αυτή είναι η βασική αιτία του επερχόμενου τέλους της δυτικής κυριαρχίας. Εν
ολίγοις, στείρα η λευκή κοινωνία. Στείρα από ιδέες, φαντασία, δημιουργία,
οράματα. Πεθαίνοντας σαν δυτικός πολιτισμός.

Και η ελπίδα; Η συνέχεια θα προκύψει μέσα από τη ρήξη με το παρελθόν. Γι’
αυτό, συνοδός και σωτήρας της μοναδικής εγκυμονούσας (της λαθρομετανάστριας
από τη Μαύρη Ήπειρο) είναι ένας λευκός. Αυτός μεταφέρει στη μικρή μαύρη τη
σκυτάλη των παλιών αξιών. Γι’ αυτό και η αλληγορία παραπέμπει στη χριστιανική
μυθολογία. Γι’ αυτό και είναι άγνωστος ο πατέρας του μαύρου Χριστού. Γι’ αυτό
και το όνομα του λευκού σωτήρα είναι Θίο, δηλαδή Θίοντορ, δηλαδή «δώρο Θεού».
Αν – λέει ο Κουαρόν – οι δεκαετίες του εξήντα και του εβδομήντα σφραγίστηκαν
από τα «παιδιά της επανάστασης», τώρα, σήμερα, αύριο, εκεί που φτάσαμε για να
σωθούμε από την επερχόμενη ολοκληρωτική καταστροφή, πρέπει να αναζητήσουμε τα
«παιδιά των ανθρώπων». Το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» έχει
αντικατασταθεί από το εντελώς αρχέγονο και πρωταρχικό «άνθρωπος ή καταστροφή»!

Με δυο λόγια: Βρετανία του 2027, όπου το ανθρώπινο «είδος» μετράει
μέρες αφού όλες οι γυναίκες πάσχουν από αθεράπευτη στειρότητα. Ώσπου μια μικρή
μαύρη που εγκυμονεί εμφανίζεται στο προσκήνιο και το παιχνίδι αρχίζει. Πώς
όμως θα σωθεί; Από τη μια ο στρατός κατοχής που καταδιώκει, φυλακίζει,
βασανίζει και εξοντώνει κάθε ίχνος μετανάστη. Από την άλλη τα «Ψάρια», η
αντικυβερνητική οργάνωση που δεν διστάζει να σκοτώσει προκειμένου να
επικρατήσει και την κυβέρνηση να ανατρέψει. Μοναδική σανίδα σωτηρίας ένας
λευκός με το συμβολικό όνομα Θίοντορ.

Ο τάφος του Σιάμαλαν

«Lady in the water». Ο τάφος του Μ. Νάιτ Σιάμαλαν και μία από τις
μεγαλύτερες απογοητεύσεις της χρονιάς. Το μπέρδεμα του μπερδέματος, η
μεταφυσική της μεταφυσικής και η πολυλογία της πολυλογίας. Όλα συμβολικά,
χριστιανικά και πατριωτικά. Ένας θυρωρός πολυκατοικίας (Πολ Τζιαμάτι) βλέπει
νύμφη να βγαίνει από την πισίνα (Μπράις Ντάλας Χάουαρντ).

«Lady in the water»: η κατηφόρα του Μ. Νάιτ Σιάμαλαν δεν σταματάει πουθενά!

Η νύμφη, που συμβολίζει τις δυνάμεις του Καλού (από τα παραμύθια), για να
επιστρέψει στον κόσμο της πρέπει να απαλλαγεί από ένα τέρας, δηλαδή τον
Διάβολο. Πώς θα γίνει αυτό; Απλούστατα: κάθε ένοικος της πολυκατοικίας (της
χώρας) διαθέτει και ένα χάρισμα μοναδικό. Έτσι, όλοι βάζουν ένα χεράκι και η
νύμφη τον μελαγχολικό γήινο κόσμο αποχαιρετάει. Αυτοί έζησαν καλά, εμείς με
βαθιά χασμουρητά!

Ωχ, το μάτι μου

«Το Ωχ! στο Οχάιο» (The Oh! In Ohio). Ασήμαντη κομεντί του κάποιου Μπίλι
Κεντ, όπου μια ανοργασμική Αμερικανίδα (Πάρκερ Πόουζι), αφού προηγουμένως
περάσει από ομαδική θεραπεία (Λάιζα Μινέλι αγνώριστη με δεκάδες στρώσεις)
βρίσκει τελικά τη χαρά στα βαμμένα μαλλιά ενός πισινά (Ντάνι Ντε Βίτο).

«Το Ωχ! στο Οχάιο»: εντελώς ασήμαντο

Τώρα, τι να πω; Ότι κάθε φορά που τέτοια βλέπω ευχαριστώ τον Θεό που μ’ έκανε
Έλληνα, ακόμα και με Καραμανλή αρχηγό;

Γερμανικός καλπασμός

Εμείς, ως προνομιούχοι κριτικοί, απολαμβάνουμε τον καλπασμό του γερμανικού
σινεμά στα φεστιβάλ, αλλά εσείς ως θύματα της καθυστερημένης ελληνικής
διανομής ζείτε σε σκοτάδι βαθύ. Ύστερα, λοιπόν, από την «Ελεύθερη βούληση»,
δεύτερη γερμανική ταινία ακολουθεί: «Οι τελευταίες ημέρες της Sophie Scholl» –
του παντελώς άγνωστου εν Ελλάδι, Μαρκ Ρόθεμουντ.

«Οι τελευταίες ημέρες της Sophie Scholl»: Τζούλια Γιέντς – τόση δα, μα τόσο ψηλά!

Η Σοφία – για να έχετε εικόνα καθαρή – ανώτερη και από τον Νίκο Μπελογιάννη
του Νίκου Τζίμα και από τα «Πέτρινα χρόνια» του Παντελή Βούλγαρη. Ο λόγος έχει
να κάνει με την αισθητική. Δηλαδή, ο Γερμανός σκηνοθέτης διαχειρίζεται μια
κρυφή σελίδα γερμανικής αντίστασης και νεανικού ηρωισμού, χρησιμοποιώντας και
αξιοποιώντας στο μάξιμουμ ελάχιστα «μέσα», ελάχιστους χώρους, ελάχιστους
ηθοποιούς. Να σας το πω σωματικά: έτσι και καταφέρετε να εξοντώσετε την
προκατάληψη που διακρίνει τον σύγχρονο, αμερικανόπληκτο θεατή, έτσι και
δρασκελίσετε το κατώφλι που σας χωρίζει από τη συναρπαστική Σοφία Σολ εκείνου
του Φεβρουαρίου του 1943, ε, τότε θα πιάσετε τον εαυτό σας καθηλωμένο, έχοντας
απέναντι μόνο και μόνο μια τόση δα θηλυκή ύπαρξη και έναν χιτλερικό ανακριτή!

Η δωρικότητα, η στεγνή καταιγιστική περιγραφή και η εξαιρετική ερμηνεία της
«άγνωστης» Τζούλιας Γιέντς, ισοδύναμης (για να μην πω ανώτερης) από την Μέριλ
Στριπ τού «Sophie’s choice», μετατρέπει μια παλιομοδίτικη ιστορία τόσο
«γνωστή», τόσο βαρετή, σε ένα δράμα δωματίου με ηρωίδα μια ακατάβλητη,
σαρωτική ψυχή. Που πα’ να πει: ανατρίχιασα και δάκρυσα χωρίς να βλέπω ίχνος
μελοδραματικής συνταγής!

Με δυο λόγια: Μέσα σε πέντε ημέρες, από 18 έως 22 Φεβρουαρίου του 1943,
μια εικοσάχρονη φοιτήτρια με το όνομα Σοφία Σολ συλλαμβάνεται για
αντιχιτλερική δράση, ανακρίνεται, ομολογεί, δικάζεται και εκτελείται! Χωρίς να
προδώσει και χωρίς να γονατίσει στον κανίβαλο εξουσιαστή!

Όποιος προλάβει

Με τον ρυθμό που βγαίνουν οι νέες ταινίες, ούτε οι ίδιοι που τις αγοράζουν δεν
θα προλαβαίνουν να τις βλέπουν.

«Funny ha ha». Μελαγχολική, νεανική υποδόρια και αυτοσχεδιαστική κομεντί
του Άντριου Μποζάλσκι, που δικαίως διεκδικεί το τρόπαιο ελευθερίας και
αυτοσχεδιασμού ενός Τζων Κασσαβέτη. Μαζί με τον επίσης πρωτοεμφανιζόμενο Ράιαν
Τζόνσον του «Brick» («Έγκλημα στο κολέγιο») οι δύο top νέοι Αμερικανοί. Το
στόρι – χωρίς ίχνος ηρωίνης, γυμνού και βίας – πάνω στους ώμους, τις ανησυχίες
και τις απογοητεύσεις μιας νέας κοπέλας με το όνομα Μάρνι (πραγματική
αποκάλυψη η Κέιτ Ντολενμάγιερ). Για να σκοτώσει τα αδιέξοδά της με την πρώτη
ευκαιρία τσιμπολογάει. Φίλους, ματιές, ελπίδες. Για να κοροϊδέψει τη μοναξιά
της, με το παραμικρό νεύμα του οποιουδήποτε αρσενικού, τρέχει να φιληθεί. Το
ίδιο και οι άλλοι. Εσωτερικά κομμάτια και θρύψαλα. Άπαντες αιμορραγούν.
Εξωτερικά funny και χα-χα-χα!

«Ο Τζον Τάκερ πρέπει να πεθάνει» (John Tucker must die). Χαζοχαρούμενη
ανθυποκομεντί μιας κάποιας Μπέτι Τόμας, όπου τέσσερις Μπάρμπι ενώνουν τις
δυνάμεις τους προκειμένου να ταπεινώσουν τον επιβήτορα του κολεγίου, έναν
ανεγκέφαλο που με βλέμμα αγελάδας ακόμα και θηλυκή γάτα σκοτώνει. Πώς γίνεται;
Ρωτήστε τα UFO!

«Οι ήρωες του δάσους» (Open season). Κινούμενα σχέδια για μικρά, πολύ
μικρά παιδιά, με ήρωες μια εξημερωμένη αρκούδα και ένα ελάφι. Η μεταγλώττιση
το σκοτώνει!