Δρόμοι

Η αφθονία…

… δεν φέρνει απαραίτητα την ευτυχία. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγουν πολλές
οικονομικές έρευνες που δείχνουν ότι η σχέση του εισοδήματος με την ευτυχία
δεν είναι αυτή που νομίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Ένα παράδειγμα: η Γαλλία
είναι περίπου το ίδιο πλούσια με τη Δανία, αλλά όταν τους ρωτούν αν είναι πολύ
ικανοποιημένοι από τη ζωή τους, οι Δανοί που απαντούν καταφατικά είναι
τετραπλάσιοι από τους Γάλλους.

Ο Άβνερ Όφερ…

… είναι ιστορικός της Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Στο βιβλίο
του «Η πρόκληση της αφθονίας» υποστηρίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι
παρά ένα στατιστικό κατασκεύασμα. Όταν δίνει κανείς όλη την προσοχή του
αποκλειστικά στην ανάπτυξη, χάνει τα σημαντικά πράγματα της ζωής. Οι
πλουσιότερες κοινωνίες, λέει ο Όφερ, ιδιαίτερα η Αμερική και η Βρετανία, έχουν
φτάσει πια σε ένα σημείο που ο πλούτος τους και η ανάπτυξή τους στην
πραγματικότητα βλάπτουν την υγεία και την ποιότητα ζωής των πολιτών τους.
Γενικά, πάντως, οι εύποροι άνθρωποι σε οποιαδήποτε κοινωνία τα καταφέρνουν
καλύτερα μακροπρόθεσμα: επενδύουν περισσότερο χρόνο στη μόρφωση, τρώνε
καλύτερης ποιότητας φαγητό, παρακολουθούν λιγότερο τηλεόραση, αποταμιεύουν
περισσότερα χρήματα. Ο Όφερ τα αποδέχεται όλα αυτά. Αλλά επισημαίνει ότι όσα
ισχύουν για τα άτομα, δεν ισχύουν για τις κοινωνίες: όσο ταχύτερα αναπτύσσεται
μια χώρα, τόσο ταχύτερα δημιουργεί νέους πειρασμούς για τους πολίτες της.

Οι πειρασμοί…

… λέει ο Όφερ, μπορεί να πάρουν πολλές μορφές, από την τηλεόραση και τα
βιντεοπαιχνίδια που αποσπούν τα παιδιά από τα μαθήματά τους, μέχρι τις
υπερσύγχρονες τηλεοπτικές συσκευές πλάσματος που παρασύρουν τους ανθρώπους να
ξοδεύουν χρήματα που θα μπορούσαν να τα αποταμιεύουν. Η αμερικανική ατομική
αποταμίευση είναι σήμερα μηδενική, επισημαίνει η εφημερίδα «Μπόστον Γκλόουμπ».
Με όλα αυτά, οι πολίτες των κοινωνιών τής αφθονίας, είτε είναι αυτοί πλούσιοι
είτε φτωχοί, δεν έχουν τον καιρό να αναπτύξουν νέα ήθη ούτε να βρουν πώς
μπορούν να αντισταθούν στους νέους πειρασμούς. Ο Όφερ παίρνει για παράδειγμα
την παχυσαρκία, που οφείλεται κυρίως στην έλλειψη χρόνου και στη λαιμαργία των
καταναλωτών που αποκτούν περισσότερη αγοραστική δύναμη. Σχεδόν τα δύο τρίτα
των Αμερικανών είναι παχύσαρκοι. Η παχυσαρκία βλάπτει την ευτυχία των
ανθρώπων. Οι παχύσαρκοι πεθαίνουν πρόωρα (ένας λόγος για τον οποίο το
προσδόκιμο ζωής στις ΗΠΑ είναι παρόμοιο με της Κόστα Ρίκα).

Ο πρώτος…

… που κάνει αυτή τη διάγνωση για την ευτυχία του σύγχρονου ανθρώπου δεν
είναι βέβαια ο Όφερ. Το 1958, ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ είχε επισημάνει αυτές
τις αδυναμίες της «κοινωνίας της αφθονίας» στο ομώνυμο βιβλίο του. Και είχε
υποστηρίξει ότι χρειάζεται σοβαρή προσπάθεια από τον δημόσιο τομέα για να
μπορέσει να ελέγξει τον πιο ηδονιστικό ιδιωτικό τομέα – κάτι που δεν είδαμε
ακόμη και ούτε ξέρουμε αν θα το δούμε ποτέ.