Ένα είναι το έθνος, η τηλεόραση

Τι τραβάει ο άνθρωπος για μια χούφτα ευρουδάκια!

Δύο ομάδες. Δύο χώρες. Ένα ριάλιτι. Για να προβληθεί και από τις δύο. Στόχος,
ένας και μοναδικός. Η τηλεθέαση. Με κάθε μέσο. Ακόμη και με την εκμετάλλευση
μιας ιστορικής, πολύπλευρης, ευαίσθητης σχέσης γειτονικών λαών, την οποία
πολιτικοί και των δύο πλευρών αναλόγως διαμόρφωσαν και κατηύθυναν όχι πάντα
προς όφελος της ειρήνης και της ευημερίας των δύο λαών. Μιας σχέσης που
αφυδατώνεται βιαστικά από τους ιστορικούς χυμούς της για να γίνει
τηλεπαιχνίδι, διαφημιστικό σλόγκαν, όταν ακόμη υπάρχουν στοιχεία και από τις
δύο πλευρές που θα ήταν έτοιμα να μην το δουν διόλου έτσι.

Λένε πως στον σύγχρονο κόσμο οι πόλεμοι υποχωρούν γιατί μετατίθεται η
ανάγκη του ανθρώπου για νίκες και τρόπαια στην ψυχαγωγία. Το ποδόσφαιρο, τα
τραγουδιστικά φεστιβάλ τύπου Γιουροβίζιον κ.λπ. αποτελούν τα σύγχρονα πεδία
των παλαιών πολεμικών συγκρούσεων μεταξύ λαών. Είναι η σύγχρονη μέθοδος που
ξεπερνά την πολιτική, ώστε εθνικές κατασκευές, εθνικές φαντασιώσεις να
εγερθούν προς όφελος της αγοράς.

Δεν θα μπορούσε να μην εκμεταλλευθεί και η τηλεόραση την ευκαιρία. Μόνο που το
ριάλιτι δεν είναι διαγωνισμός ομάδων, δεν είναι άθλημα το οποίο σμιλεύει σώμα
και χαρακτήρα, είναι μια ειδικά διαμορφωμένη συνθήκη ζωής κατ’ απομίμηση της
πραγματικότητας, με στόχο να απελευθερώσει ανθρώπινα ένστικτα στην πιο ακραία
και θεαματική μορφή τους με «άλλοθι» διάφορα προσκοπικά «παιχνίδια». Η επιλογή
των «παικτών» γίνεται με βάση ειδικό ψυχολογικό προφίλ ώστε η συνάντησή τους
υπό τις πιεστικές συνθήκες του ριάλιτι να απελευθερώσει ιδιαίτερα ανθρώπινα
χαρακτηριστικά, τα οποία μπορεί να είναι κοινά για όλους τους λαούς, για όλους
τους ανθρώπους, πόσω μάλλον για λαούς γειτονικούς των οποίων οι κουλτούρες
συναντήθηκαν και αλληλοεπηρεάστηκαν.

Ωστόσο το σχέδιο του «Survivor» δεν προβλέπει τη «συνάντηση» Ιταλών και
Ελλήνων για παράδειγμα, που επίσης από την πλευρά του Ιονίου γειτονεύουν και
έχουν αλληλοεπηρεαστεί. Είναι προφανές ότι το στοιχείο της «έχθρας» γύρω από
την οποία διαμορφώθηκαν πολιτικοί συσχετισμοί στο εσωτερικό και το εξωτερικό
των δύο χωρών με συνέπεια, φυσικά, τη συναισθηματική και ψυχολογική δέσμευση
των δύο λαών, ήταν ο κύριος «εμπορικός στόχος». Αυτό που βλέπουμε όμως, από
την πρώτη στιγμή, είναι κανόνες ενός υποτιθέμενου παιχνιδιού που εξαγριώνουν
ανθρώπους, ανεξαρτήτως εθνικής καταγωγής.

Απέχουν από το να θεωρηθούν εκπρόσωποι του ελληνικού λαού μια χούφτα
περίεργων τύπων που δεν έχουν άλλο κατά νου από το να μετρούν τη δύναμή τους
και να τσακώνονται με τα κορίτσια και τα κουνούπια, μόνο και μόνο επειδή έχουν
ελληνική ταυτότητα. Προφανώς, ακριβώς το ίδιο ισχύει και για την τουρκική
ομάδα. Επιλέχθηκαν με βάση το ειδικό «προφίλ» του παίκτη ριάλιτι και όχι γιατί
διαθέτουν ιδιαίτερα εθνικά χαρακτηριστικά.

Μέσα από τη διαμόρφωση της παραπλανητικής ατμόσφαιρας της δήθεν συνάντησης δύο
ομάδων, σαν να εκπροσωπούν τους δύο λαούς, το μόνο που αναδεικνύεται ως
απόλυτο ιδανικό είναι η «ειρηνική σκέπη» της μεγάλης αγοράς, υπό την οποία
εξαφανίζονται εθνικά πάθη και διαφορές. Εν τω μεταξύ οι κυρίαρχες αξίες των
δύο πολιτισμών θα έχουν πολτοποιηθεί από τις εικόνες που δείχνουν
εξαγριωμένους από την πείνα ανθρώπους να μην υπολογίζουν παρά τον εαυτό τους.
Σε αυτό εκπαιδεύονται. Το ατομικό σουξέ επιδιώκουν.

Μπορεί να έλεγε εκείνος ο ελληναράς που έστριβε λαρύγγια σε κοτόπουλα,
όχι γιατί είχε πεινάσει ούτε γιατί ήταν σε πόλεμο, αλλά γιατί «έπαιζε» για
λογαριασμό του θεάματος τον απειλούμενο, ότι αν δεν νικήσουν οι Έλληνες δεν θα
μπορούν να γυρίσουν στην Ελλάδα, αλλά αλίμονο, ήταν ήδη ηττημένος. Από το
πρώτο εκείνο επεισόδιο. Το ίδιο ηττημένοι είναι ήδη και οι Τούρκοι
«αντίπαλοι», που βρέθηκαν μπροστά στην κάμερα να χλαπακιάζουν μια λιγδερή
πίτσα που τους «πέταξε» η παραγωγή, αφού έδωσαν καλή παράσταση παριστάνοντας
τους ποδοσφαιριστές.

Το χρήμα δεν έχει χρώμα

Η «νίκη» σε τηλεπαιχνίδι ούτε εθνική ούτε πατριωτική ούτε άλλου είδους
ιδιότητα έχει. Μόνο μία επιταγή έχει. Για τον νικητή. Η εθνικότητά του αφορά
μόνο ένα εύπιστο τηλεοπτικό κοινό που επενδύει συναίσθημα και πατριωτισμό στο
απόλυτο τίποτε.

Πάντως πάμπολλες ήταν οι διαμαρτυρίες των Τούρκων, όταν άρχισε να προβάλλεται
το ριάλιτι – νωρίτερα από ό,τι στην Ελλάδα – στην Αρχή που είναι υπεύθυνη για
τα ραδιοτηλεοπτικά, σύμφωνα με τις οποίες το «Survivor» αναμοχλεύει εθνικά
πάθη, επηρεάζει αρνητικά το κλίμα φιλίας των δύο λαών, ενώ υπήρξαν και
διαμαρτυρίες στην «επιτροπή ανθρωπίνων δικαιωμάτων» για την εμπορική
εκμετάλλευση μιας ευαίσθητης εθνικής υπόθεσης.