Η επιστράτευση της γιαγιάς

Ως μια πολύ δυσάρεστη συνέπεια της απεργίας των δασκάλων – όπως την
εξομολογήθηκε μια μητέρα σε πρόσφατο ρεπορτάζ των «ΝΕΩΝ» – είναι ότι,
προκειμένου να μη μένει μόνη της η μικρή μαθήτρια και κόρη, «επιστρατεύτηκε η
γιαγιά για να την προσέχει». Αλλά επειδή η γιαγιά μένει στη Γλυφάδα και η
εγγονή στα Πατήσια, γίνεται, όπως συμπληρώνει η μητέρα, «αγώνας δρόμου για να
καλυφθεί η απόσταση». Θα μπορούσε να χρεώσει κανείς στην απεργία των δασκάλων
χίλιες δυο δυσάρεστες επιπτώσεις, αλλά το να εμφανίζει ως την πιο δραματική
της συνέπεια την «επιστράτευση», έστω, της γιαγιάς αυτοκαταγγέλεται ως
ανόητος. Η αλλαγή των κοινωνιών προς το χειρότερο φαίνεται από τον τρόπο με
τον οποίο βιώνονται οι διαπροσωπικές σχέσεις. Όσο αισθάνονται οι γονείς ότι οι
ευθύνες του κράτους είναι μεγαλύτερες από τις δικές τους και ζητούν όλο και
μεγαλύτερες παροχές, που θα κάνουν τα φυσιολογικά τους καθήκοντα όσο πιο
ανώδυνα γίνεται, τα ίδια τα παιδιά θα αισθάνονται σαν να μην τους έχει τίποτε
δοθεί.

Το πόσο ψέμα είναι ότι όλα γίνονται για χάρη των παιδιών, αποδείχνεται από τη
λέξη «επιστράτευση». Για να χρησιμοποιείται η λέξη αυτή, φαίνεται να μην
υπολογίζεται το κόστος της για το παιδί, καθώς σαφέστατα του δημιουργείται η
εντύπωση πως, ως βάρος που είναι, δεν συνιστά χαρά της ζωής η φροντίδα του,
αλλά χρειάζεται να επιστρατευτεί κανείς για να την καταβάλλει. Δεν γίνεται να
παίζουμε ούτε με τις λέξεις ούτε με τα παιδιά. Η λέξη «επιστράτευση» με τον
καταναγκαστικό της χαρακτήρα, είναι ασήκωτη και σημαίνει ότι οποιαδήποτε άλλη
επιλογή, για τον άνθρωπο που επιστρατεύεται, είναι ανύπαρκτη. Τι σχέση μπορεί
να έχει μια γιαγιά ή ένας παππούς με την επιστράτευση, όταν στη συντριπτική
τους πλειοψηφία, αυτές οι γυναίκες και αυτοί οι άντρες, θα έπρεπε να το
θεωρούν ευτυχία τους να φροντίζουν το εγγόνι ή τα εγγόνια τους. Αν μέσα στην
αγριότητα των σημερινών καιρών διατηρούμε μέσα μας ένα στοιχείο πρόθυμο να
συγκινηθεί με τα δεινά των άλλων, οφείλεται, συχνά, σε μια γιαγιά ή σ’ έναν
παππού, που ενώ τους «φαρμακώναμε», η αγάπη τους για μας συνέχιζε να
μεγαλώνει. Ή, όταν, ακόμη, έφταναν να ξεπερνούν τον αβάσταχτο πόνο τους, για
τον θάνατο της κόρης ή του γιου τους, για να μην πληγωθεί ανεπούλωτα το εγγόνι
τους.

Αν η «επαγγελματοποίηση» των σχέσεων, όπως συμβαίνει στον δυτικό ευπορούντα
κόσμο, βάλει τέλος σ’ αυτή την ωραία ιστορία που είναι για την παράδοση και τη
ζωή μας η γιαγιά και ο παππούς, όποια εξέλιξη κι αν έχουμε, θα είναι μια
εξέλιξη ύποπτη, απάνθρωπη. «Μα δεν υπολογίζεις ότι μια γιαγιά ή ένας παππούς,
ως προσωπικότητες, έχουν τα ενδιαφέροντά τους που δεν γίνεται να τα θυσιάσουν
με το να φροντίζουν τα εγγόνια τους» θα πει κάποιος. Με συγχωρείτε για την
έκφραση, αλλά «κολοκύθια στο πάτερο». Η καλλιέργεια που αποκτάς μ’ ένα εγγόνι
που το μεγαλώνεις, σε κάνει λιγότερο καταστροφέα του κόσμου, από μια
καλλιέργεια που εγωιστικά την ικανοποιείς με τις κατ’ ιδίαν απολαύσεις.

Δεν είναι τυχαίο, ωστόσο, ότι τη λέξη «επιστράτευση» την είπε μια μητέρα κι
όχι μια γιαγιά. Γιατί μια μητέρα ή ένας πατέρας είναι διεκδικητικοί όσον αφορά
τη θέση που χρειάζεται να πάρει το παιδί τους στην κοινωνία (έστω κι αν είναι
νήπιο ακόμη). Ενώ η γιαγιά και ο παππούς αισθάνονται να του αρκεί του εγγονιού
η αγάπη τους για να ζήσει και να προκόψει. Να βάλουμε, λοιπόν, τέλος σ’ αυτή
την ωραία ιστορία; Και τι θ’ απογίνει η φωνούλα του μικρού, στο χρονογράφημα
του Σπύρου Μελά, που φώναζε ένα βράδυ παραμονής Πρωτοχρονιάς, στην οδό Αιόλου,
τη γιαγιά του που την είχε χάσει: «Γιαγιάκα, γιαγιά».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».