Η σιδηρά επιβολή της μνήμης

«Η Τουρκία δεν μπορεί να μας δίνει μαθήματα για την ελευθερία γνώμης, γιατί η
ίδια η κυβέρνηση Ερντογάν υιοθέτησε τον νόμο 301 που τιμωρεί με φυλάκιση την
αποδοχή της γενοκτονίας». Τα λόγια αυτά του Γάλλου βουλευτή Πατρίκ Ντεβεντζιάν
αποτυπώνουν με τον καλύτερο τρόπο το άτοπο του πρόσφατου νόμου. Άραγε,
τυφλώθηκε η γαλλική δημοκρατία και δεν βλέπει πως η ανελευθερία σε μια χώρα
δεν αντιμετωπίζεται με την αντίστροφη ανελευθερία σε μια άλλη; Η εισβολή της
πολιτικής στα χωράφια της Ιστορίας δεν είναι καινούργια υπόθεση. Την έχουμε
συναντήσει και στη χώρα μας, στην ιστοριογραφία και στη διδασκαλία της
Ιστορίας. Υπό το πρόσχημα της αποκατάστασης της αλήθειας, κάποιου «χρέους
μνήμης» ή απλώς «εθνικών αναγκών», συχνά – πυκνά, η πολιτική εξουσία φορά τον
μανδύα του ιστορικού και αναγκάζει την Ιστορία να φορέσει μανδύα εθνικό. Εδώ
όμως έχουμε να κάνουμε με μια δυτική δημοκρατία που συνειδητά
αυτοακρωτηριάζεται. Όχι γιατί η ιστορική έρευνα έφερε στο φως νέα στοιχεία.
Ούτε καν γιατί έπρεπε να τιμηθούν οι νεκροί Αρμένιοι. Αυτός ο σκοπός εξάλλου
υποτίθεται πως εκπληρώθηκε το 2001 με την αναγνώριση της γενοκτονίας. Σήμερα,
η νομοθετική εξουσία αναγορεύεται σε παντογνώστη ιστορικό – δικαστή. Ορίζει
την Ιστορία με κριτήρια πολιτικής ορθότητας, τεκμηριώνει την αλήθεια του χθες
με πολιτικούς συσχετισμούς του σήμερα και έπειτα θέτει εκτός νόμου όποιον
απορρίψει την αλήθειά της. Αλαζονικά, αγνοεί τις φωνές ακόμα και των Αρμενίων
της Τουρκίας που απορρίπτουν τον γαλλικό νόμο, γιατί είναι τόσο
αντιδημοκρατικός όσο και ο αντίστοιχος τουρκικός!

Δεν είναι η πρώτη φορά που ποινικοποιείται η ιστορική εκδοχή. Η εφημερίδα «Le
Monde», ασκώντας κριτική στον νόμο, έκανε μια διάκριση: η ποινικοποίηση της
άρνησης του Ολοκαυτώματος δικαιολογείται γιατί η άρνηση αυτή αποτελεί εργαλείο
του σημερινού αντισημιτισμού, προπαγανδιστικό όπλο στα χέρια νεοναζί.
Ποινικοποιώντας λοιπόν την άποψη, αφοπλίζουμε εγκληματικές συμμορίες. Στην
περίπτωση των Αρμενίων δεν υπάρχει αντίστοιχη επιδίωξη που να δικαιολογεί την
ποινικοποίηση της άποψης. Δεκτό. Οριακά. Διότι, σε κάθε περίπτωση, η φυλάκιση
κάποιου για την άποψή του γύρω από την ιστορική αλήθεια είναι ομολογία
αδυναμίας της δημοκρατίας. Ακόμα κι αν η άποψή του είναι ανιστόρητη ή ακόμα
και επικίνδυνη.

Είναι νίκη της δημοκρατίας η παρέμβαση των ομάδων πίεσης και των κινήσεων
πολιτών στη διαμόρφωση άποψης και τη χάραξη πολιτικής. Αντίθετα, η σύγκρουση
εθνικών λόμπι που προσπαθούν να επιβάλουν την άποψή τους για το ιστορικό
παρελθόν αποτελεί εκφυλισμό της συμμετοχικής δημοκρατίας.

ΥΓ. Μια επίσκεψη σήμερα στην Αρμενία φανερώνει το μέγεθος του συλλογικού πόνου
από τη σφαγή του 1915. Ο σεβασμός στον πόνο δεν επιβάλλεται όμως με ποινή
φυλάκισης.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι Β’ αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα
Δικαιώματα του Ανθρώπου, τ. πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς
Αμνηστίας.