Περιπέτειες στην «άλλη» Κούβα

«Το ταξίδι στην Κούβα ήταν και μια εξερεύνηση του εαυτού μου ως προς τους ανθρώπους και τα όριά μου – το πόσο ανοιχτός είμαι, πόσο φοβάμαι να με πλησιάσουν», λέει ο φωτογράφος Χάρης Κακαρούχας. «Όσο περνούσε ο καιρός, κυλούσα μέσα στα πράγματα. Ζούσα μέσα στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Ήρθα σε επαφή χωρίς να υπάρχει απόσταση ή παρατήρηση. Μπήκα στα σπίτια και στους ιδιωτικούς χώρους, στις πόλεις και στα χωριά – και κάποτε το κλικ ερχόταν τελείως φυσικά, όπως ανέπνεα όλα αυτά που ήταν η καθημερινότητά μου»

Ο φωτογράφος και χαρτογράφος Χάρης Κακαρούχας πήγε στην Κούβα αναζητώντας τα
μυστήρια της θρησκείας και τα οράματα της επανάστασης, τα κλειδιά της
ιδεολογίας και της πίστης. Εκείνο που βρήκε τού χάρισε ένα πανευρωπαϊκό
βραβείο (European Publishers Award, ως το καλύτερο φωτογραφικό λεύκωμα που
κυκλοφορεί σε Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία), αλλά και την
εμπειρία μιας νέας σύνθεσης, που απλώνει το χέρι με εμπιστοσύνη στον άνθρωπο
και στο μυστήριο της ζωής.

Η δροσερή Ραφαέλα με τα μεγάλα, ωραία μάτια, σαν πορτρέτο του Φαγιούμ,
σταυρώνει τα πόδια καθισμένη στην άκρη του ντιβανιού στην Αβάνα. Ο Μαρία Ινές
στέκει με όλη την αξιοπρέπεια του κόσμου, προβάλλει την κουρασμένη ομορφιά του
μπροστά στον παλίμψηστο τοίχο στο Σαντιάγκο, που έχει ντυθεί με τα πιο ζεστά
πλούσια κορεσμένα του χρώματα, αντάξια ενός πίνακα του Βαν Έικ. Στην Μπαρακόα
του Γκουαντάναμο ένας μπερντές από ραμμένα κουρέλια μπορεί να σκεπάζει την
Γκλάντις, που φαίνεται να καμαρώνει τα εκατόν τόσα κιλά της, ή την εύθραυστη
παρουσία της Γιαρισλάντες. Το σημαντικό με τις φωτογραφίες του 47χρονου Χάρη
Κακαρούχα είναι ότι βλέποντάς τες νιώθεις ότι βλέπεις αυτούς τους ανθρώπους
που ζουν τρεις χιλιάδες μίλια μακριά, μπαίνεις στα σπίτια τους, αγγίζεις τα
πράγματά τους.

«Πρωτοπήγα στην Κούβα, σχεδόν τυχαία, τον Γενάρη του 2001. Ήταν μια χώρα που
για μένα αντιπροσώπευε το μυστήριο, τη μαγεία, το άγνωστο, που προκαλούσε ένα
δέος και τον φόβο για τα δικά μου όρια. Ένας διπλός μύθος: η χώρα της
επανάστασης – η διαφήμιση του σοσιαλισμού – αλλά και ένας μύθος πνευματικός,
αυτή η μείξη της αφρικανικής μαγείας και του καθολικισμού, η “σαντερία” των
φυλών και θρησκειών», λέει ο Χάρης Κακαρούχας.

«Αυτό που βρήκα είναι ότι οι άνθρωποι είναι πιο αυθόρμητοι, πιο αθώοι,
ενστικτώδεις, και είναι πιο εύκολο να βγάλουν τις μάσκες και να δείξουν το
πρόσωπό τους, να εκφράσουν το συναίσθημά τους, να δείξουν με φυσικότητα τη
σεξουαλικότητά τους. Η σχέση τους με το σώμα τους, με τη γη, με το παρόν,
είναι αβίαστη».

Σε μια εποχή που η αναλυτική σκέψη γδύνει τον άνθρωπο, τον απομονώνει
από το περιβάλλον, τον βάζει κάτω από το μικροσκόπιο, τον παρουσιάζει
αποσπασματικά, τον ερμηνεύει εγκεφαλικά, στόχος του Χάρη Κακαρούχα είναι να
κάνει την προσωπογραφία του, με όλη τη σημασία της λέξης, ένα πορτρέτο όπου το
αντικείμενο αναδύεται από το βάθος και πλησιάζει τον θεατή, με διάρκεια. «Δεν
έχει σημασία αν είναι πλούσιος ή φτωχός, μορφωμένος, καλλιτέχνης, άνθρωπος του
λαού», λέει, «το στοίχημα για μένα είναι να κάνω ένα καθαρό πορτρέτο χωρίς
ταυτότητα και ταξικούς κοινωνικούς προσδιορισμούς. Ένα πορτρέτο που να δηλώνει
την παρουσία και να μην είναι αναπαράσταση».

Πορτρέτα και ψυχοθεραπεία

Ο Χάρης Κακαρούχας ξεκίνησε σπουδάζοντας χαρτογραφία, θεωρία και οπτική
αντίληψη στο Πολυτεχνείο της Θεσσαλονίκης. Από μικρός ασχολήθηκε με το
ντοκιμαντέρ, συνέχισε τις σπουδές του στη Γλασκώβη και σήμερα δουλεύει ως
φωτογράφος στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και κάνει το διδακτορικό του για
το πορτρέτο και την προσωπογραφία στο Πανεπιστήμιο του Ντέρμπι. Παράλληλα
δίνει σεμινάρια σε σχολές όλης της Ευρώπης για τη σωματική ψυχοθεραπεία.

Πώς συνδυάζονται η φωτογραφία και η ψυχοθεραπεία;

«Η τέχνη είναι ένα ψάξιμο του εαυτού. Μια προσπάθεια να φέρουμε στη συνείδηση
ό,τι έχουμε κρυμμένο. Η ψυχοθεραπεία βοηθάει τον φωτογράφο στο πορτρέτο, στο
πώς να σταθεί απέναντι στον άνθρωπο. Αυτό το έκανα ενστικτωδώς στην αρχή, ενώ
τώρα ξέρω συνειδητά τι κάνω. Οι φωτογραφίες της Κούβας είναι η αρχή αυτής της
πορείας».

INFO

«Το ημερολόγιο της Κούβας» του Χάρη Κακαρούχα, στο Μουσείο Μπενάκη – νέο
κτίριο (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου, τηλ. 210-3453.111), από αύριο έως 26 Νοεμβρίου.