διακοπές Στη σκιά του Ψηλορείτη

Μακριά από τα φώτα του τουρισμού, μια κατάφυτη κοιλάδα γεμάτη ελιές,

κερασιές και βερικοκιές απλώνεται από τη βόρεια έως τη νότια πλευρά του

Ρεθύμνου και κλείνει στην αγκαλιά της μερικά από τα πιο όμορφα χωριά της

Κρήτης. Η Κοιλάδα Αμαρίου – στη σκιά του Ψηλορείτη και του Κέδρου – κρύβει

εκπλήξεις και αποκαλύπτει ένα διαφορετικό πρόσωπο του νομού, αυθεντικό και

παραδοσιακό.

Καθώς απομακρύνεστε από την πολύβουη πόλη του Ρεθύμνου, μπορείτε, ακολουθώντας

δύο διαφορετικές διαδρομές, να φτάσετε στον ίδιο προορισμό, στην Κοιλάδα

Αμαρίου και να απολαύσετε τη ρεθυμνιώτικη ενδοχώρα. Η πρώτη διαδρομή θα σας

φέρει μέσω των Αρμενών στο χωριό Σπήλι και από εκεί στα

αμαριώτικα χωριά. Η δεύτερη διαδρομή, μέσω του χωριού Πρασσιές, οδηγεί

στο Αμάρι και στο χωριό Φουρφουράς. Θα πάρετε μια δυνατή γεύση

από ένα τοπίο αναλλοίωτο, που σχηματίζει έναν καμβά που τα έχει όλα: φαράγγια,

βλάστηση, σπήλαια, παλαιές εκκλησίες και επιβλητικά βουνά.

Τον καμβά συμπληρώνουν τα πανέμορφα αμαριώτικα χωριά που φωλιάζουν στη σκιά

του Ψηλορείτη και θυμίζουν «γαλατικά» χωριά που αντιστέκονται σε τουριστικούς

οδηγούς και προγράμματα.

Δροσερά χωριά γεμάτα ζωή

Ξεκινάτε από την πόλη του Ρεθύμνου. Από τον κεντρικό ασφάλτινο δρόμο που

διατρέχει τον νομό απ’ τον Βορρά μέχρι τον Νότο – και με ενδιάμεσο σταθμό το

χωριό Σπήλι – καταλήγετε στην κοιλάδα Αμαρίου.

Το πρώτο χωριό που θα βρείτε έπειτα από 10 χλμ. είναι οι Αρμένοι, με το

περίφημο υστερομινωικό νεκροταφείο. Αμέσως μετά μπορείτε, κάνοντας μια

παράκαμψη 5 χλμ. δεξιά, να περάσετε απ’ το χωριό Φωτεινού με την

περίφημη βενετσιάνικη κρήνη του 17ου αιώνα.

Επιστρέφετε στον κεντρικό δρόμο και κινείστε νότια: Ύστερα από 12 χλμ. η

διακλάδωση οδηγεί στο χωριό Κοξαρέ με τους 230 κατοίκους και με

σημαντική παρουσία στους απελευθερωτικούς αγώνες του κρητικού λαού.

Μέσω του γειτονικού Κουρταλιώτικου Φαραγγιού (βρίσκεται πιο νότια,

κοντά στο χωριό Φρατί) μπορείτε να φτάσετε στις πανέμορφες νότιες

παραλίες του νομού, την Πλακιά και τη Μονή Πρέβελη. Λίγο πιο μετά φτάνετε στο

χωριό Μιξόρουμα, στο οποίο οι ντόπιοι λένε ότι σμίγουν ρέματα – εξ ου

και το όνομα. Μια παράκαμψη που θα βρείτε στα αριστερά σας οδηγεί στο χωριό

Λαμπινή με την ξακουστή εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Έπειτα από

4 χλμ. σας υποδέχεται το πιο αναπτυγμένο τουριστικά χωριό της περιοχής, το

Σπήλι. Από εκεί μπορείτε να ακολουθήσετε τον χωματόδρομο

βορειοανατολικά προς το χωριό Πατσός, απ’ όπου ο κεντρικός δρόμος προς

τα νότια οδηγεί στην κοιλάδα του Ποταμίδα και στο χωριό της Αγίας

Φωτεινής. Από το χωριό που μοιάζει με εξώστη θα αντικρύσετε την κοιλάδα

του Αμαρίου και θα διαλέξετε μια από τις τρεις διαδρομές που θα ακολουθήσετε

για να την απολαύσετε.

Ο καλαθοπλέχτης στο Μιξόρουμα

«Από 12 ετών ο πατέρας μου μού έμαθε την τέχνη της καλαθοπλεκτικής. Κάποτε στο

χωριό ήταν όλοι καλαθοπλέχτες και ανάλογα πόσα παιδιά είχε ο καθένας,

έφτιαχναν και καλάθια. Στην πορεία έκανα κι άλλες δουλειές: για χρόνια στο

ρασοτριβείο στο Κάτω Μιξόρουμα φτιάχναμε κάπες για τους βοσκούς. Όμως

επέστρεψα στα καλάθια». Ο Μάρκος Κατάκης, 84 ετών σήμερα, είναι ένας από τους

τελευταίους καλαθοποιούς και το χωριό του, το Μιξόρουμα, όπου διατηρεί το

μαγαζί του, είναι φημισμένο για τα εργαστήρια καλαθοπλεκτικής. Ο κυρ Μάρκος

όμως είναι ο παλαιότερος και τώρα μαθαίνει την τέχνη στον εγγονό του. Το

καλάθι φτιάχνεται από ελιά, μυρθιά, λυγιά, σκίνο ή ιτιά.

Το Σπήλι…

Το Σπήλι: Η μαντινάδα μπορεί να αναφέρει τις ξακουστές 40 βρύσες του

χωριού, όμως στην πραγματικότητα οι βρύσες είναι 25. Βρίσκονται στη μικρή

πλατεία του χωριού πάνω στον κεντρικό δρόμο και το νερό αναβλύζει από

μαρμάρινες λεοντοκεφαλές. Σε ολόκληρο το χωριό (αλλά κυρίως στην επάνω

γειτονιά του) διατηρούνται αρχοντικά πέτρινα σπίτια και σε ένα από αυτά

γεννήθηκε το 1920 ο Θανάσης Σκορδαλός, ο μεγαλύτερος λυράρης της Κρήτης. Την

προτομή του θα θαυμάσετε δίπλα στις λεοντοκεφαλές με υπόκρουση τους ήχους από

τα τζιτζίκια και το θρόισμα των πλατανιών.

«Εξώστες» με μαγευτική θέα

Τρία χιλιόμετρα δυτικά του Ρεθύμνου ξεκινάει ο αμαριώτικος επαρχιακός δρόμος

που σας φέρνει στην Κοιλάδα του Αμαρίου και στα όμορφα χωριά της. Περνάτε κάτω

από τη γέφυρα της καινούργιας Εθνικής Ρεθύμνου – Ηρακλείου και έπειτα από 9

χλμ. φτάνετε στο χωριό Πρασσιές με τα βενετσιάνικα σπίτια που είναι

χτισμένο σε περιοχή όπου καλλιεργούνται εσπεριδοειδή και κηπευτικά. Μετά το

χωριό ο δρόμος κατηφορίζει προς την κοιλάδα του ποταμού Ποταμίδα. Αριστερά από

τις Πρασσιές περνά το Πρασσιανό Φαράγγι που μπορείτε να το διασχίσετε

με τα πόδια. Η περιοχή είναι ήσυχη, γεμάτη πλατάνια και οι βοτανολόγοι θεωρούν

αυτό το φαράγγι εξίσου σημαντικό με εκείνο της Σαμαριάς.

Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο περνάτε από το χωριό Μύρθιος και

ύστερα από 7 χλμ. στρίβετε δεξιά για το χωριό Βολεώνες. Από αυτό το

σημείο μπορείτε να συνεχίσετε μέχρι τα πανέμορφα κερασοχώρια της

Παντάνασσας και του Πατσού. Στο χωριό Πατσός, που είναι χτισμένο

σε υψόμετρο 490 βρίσκονται τα ερείπια της βυζαντινής εκκλησίας της Παναγιάς

(ξακουστό είναι το πανηγύρι στις 8 Σεπτεμβρίου) και βέβαια το φαράγγι του

Αγίου Αντωνίου ή Πατσού.

Το τοπίο παραμένει καταπράσινο μέχρι τους Αποστόλους που είναι

αμφιθεατρικά χτισμένοι στις πλαγιές ενός λόφου. Επόμενο χωριό είναι η Αγία

Φωτεινή, έδρα του Δήμου Σιβρύτου, με την ξακουστή εκκλησία του Αγίου

Νικολάου (14ου αιώνα) απ’ όπου έχετε μαγευτική θέα στην κοιλάδα του Αμαρίου.

Η κοιλάδα είναι κατάφυτη, βρέχεται απ’ το Πλατύ Ποτάμι και κλείνεται στα

δυτικά από το βουνό Κέδρος και στα ανατολικά από τον Ψηλορείτη. Για να

κατέβετε υπάρχουν τρεις επιλογές: να συνεχίσετε στον ασφαλτόδρομο που περνάει

από τα χωριά της ανατολικής πλαγιάς, ή να ακολουθήσετε τους χωματόδρομους που

περνάνε από το κέντρο της κοιλάδας ή από τα χωριά της δυτικής πλαγιάς.

Επιλέγετε την πρώτη διαδρομή και οδηγείτε στον ασφαλτόδρομο που συνεχίζει μετά

το χωριό της Αγίας Φωτεινής. Σε 1 χλμ. μπαίνετε στον Θρόνο που μοιάζει

να εποπτεύει όλη την κοιλάδα του Αμαρίου. Το όνομά του πήρε από τον θρόνο

Επισκοπής Σιβρύτου. Ο δρόμος στρίβει νότια, περνάει απ’ το χωριό Καλογέρου

και κατηφορίζει μέσα από τις καταπράσινες πλαγιές. Όταν φτάσετε στην

Μονή Ασωμάτων βρίσκετε μια διασταύρωση που οδηγεί στο

Μοναστηράκι, στο Αμάρι (που είναι κεφαλοχώρι της περιοχής) και

στο Βιζάρι, όπου αξίζει να κάνετε παράκαμψη για να δείτε τα θεμέλια

μιας βυζαντινής εκκλησίας του 7ου αιώνα. Αφού δείτε και τον Φουρφουρά,

ξαναβγαίνετε στον κεντρικό δρόμο και συνεχίζετε νότια προς τη Νίθαυρη.

Από εκεί ξεκινάει ένας βατός χωματόδρομος με πολλές στροφές. Οδηγεί στον

Άγιο Ιωάννη και στο Άνω Μέρος, που είναι κτισμένο στις πλαγιές

του Κέδρου. Στη συνέχεια φτάνετε στο Γερακάρι, ένα ξακουστό κερασοχώρι

και μέσα από το χωριό Ελένες καταλήγετε στον Μέρωνα.

Απ’ το Γερακάρι αν θέλετε πηγαίνετε και στο Σπήλι. Από τον Μέρωνα ο φιδωτός

δρόμος θα σας φέρει πάλι στους Απόστολους – έχοντας κάνει τον κύκλο των

αμαριώτικων χωριών.

tip

Το φαράγγι του Πατσού βρίσκεται δυτικά από το ομώνυμο χωριό και ο δρόμος

σταματάει στη νότια είσοδό του. Από αυτό το σημείο συνεχίζει μονοπάτι με

σκαλάκια και γέφυρες και η διάσχιση του φαραγγιού είναι δύο ώρες. Πολύ κοντά

στην είσοδο θα δείτε τη σπηλιά – εκκλησάκι (Κραναίο Άντρο) του Αγίου Αντωνίου

με τον ωραίο περίβολο. Όταν κατασκευαζόταν ο περίβολος βρέθηκαν θραύσματα

αγγείων και κομμάτια από άγαλμα του θεού Πάνα.

Το Αμάρι…

Το Αμάρι: Κτισμένο στην ομώνυμη κοιλάδα στους πρόποδες του βουνού Σάμιτος,

παλιότερα ήταν η πρωτεύουσα της επαρχίας Αμαρίου (Ναυς Αμάρι). Το φιλόξενο

χωριό με τους 220 κατοίκους στολίζουν ενετικά κτίσματα. Ξεχωρίζει το

κωδωνοστάσιο του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, απ’ όπου θα έχετε πανοραμική

άποψη της κοιλάδας και του χωριού. Επίσης η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με το

ανεπανάληπτο τέμπλο, αλλά και η Αγία Άννα με επιγραφή του 1225, που είναι η

αρχαιότερη από τις επιγραφές των χρονολογημένων ναών της Κρήτης. Στο Αμάρι

λειτουργεί και Λαογραφικό μουσείο που βρίσκεται σε φάση μετεγκατάστασης στο

γειτονικό σχολείο. Το πιο γνωστό πανηγύρι που οργανώνεται εκεί είναι του Αγίου

Τίτου στις 25 Αυγούστου.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Για να απολαύσετε τα όμορφα αμαριώτικα χωριά θα πρέπει να ξέρετε πως δεν

έχετε πολλές δυνατότητες διαμονής. Ίσως θα πρέπει να έχετε ως έδρα σας την

πόλη του Ρεθύμνου και από εκεί να οργανώσετε τις εξορμήσεις σας.

Στον Θρόνο

«Aravanes», 28330/ 22760, 28310/22644. Η καλύτερη επιλογή διαμονής στην

περιοχή. Αναστηλωμένο πέτρινο σπίτι με πολύ ωραία θέα στην κοιλάδα του

Αμαρίου. Ιδανικό για οικογένειες.

Στο Σπήλι

«Green Hotel», 28320/22225, 28320/22316, 28320/22056, www.greenhotel.gr

«Πηγές», 28320/23073

Στο Σελλί

«Αλέξανδρος», 28310/26694.

Στο Χρωμοναστήρι

«Villa Palladio», 38310/51471, www.villa-palladio.com

Στο Ρέθυμνο

«Creta Palace», στα Μυσίρια, 28310/55181, 29900

«Ιδαίον», 28310/28667, www.hotelideon.gr

«Palazzino di Corina», 28310/21205 – 7

«Rethymno Palace», 28310/72418 – 22

«Avli Lounge Apartments», 28310/26213, 58250, www.avli.gr

ΦΑΓΗΤΟ

Στο Σπήλι

«Ο Γιάννης», 28320/22707. Δοκιμάστε σφακιανή πίτα, μελιτζάνες και ωραία

μαγειρευτά και γιαούρτι με μέλι για το τέλος. Πληροφοριακά, το βουνό που

υψώνεται από πάνω σας λέγεται Βορίζης.

«Κώστας – Μαρία», 28320/22436. Ο Κώστας και η Μαρία είναι αντρόγυνο.

Είναι όμως και ωραίοι τύποι. Πάρτε θέση στην καταπράσινη σκιερή αυλή και

παραγγείλετε στον Κώστα, που είναι ο μερακλής μάγειρας, κουνελάκι κρασάτο,

μουσακά και μυζηθρόπιτα.

Στην κοιλάδα Αμαρίου

«Ο Νταμπουνέλης», στο 25ο χλμ. Ρεθύμνου – κοιλάδας Αμαρίου 28330/61285.

Τα φαγητά είναι σπιτικά, τα κρέατα ντόπια και η παρέα με τα μαύρα πουκάμισα

στη γωνία θα τελειώσει το φαγοπότι της τραγουδώντας τη μαντινάδα του

«Νταμπουνέλη». Ιστορικό στέκι για ψαγμένους.

Στον Θρόνο

«Αραβανές» 28330/22760, 28310/22644. Η ταβέρνα θυμίζει εξώστη που

κοιτάει στην κοιλάδα του Αμαρίου και έχει αριστερά της τον Ψηλορείτη, στη μέση

το όρος Σάμητος και δεξιά το όρος Κέδρος. Ο Λάμπρος Παπουτσάκης θα σας

σερβίρει δικής του παραγωγής προϊόντα, εποχικά ζαρζαβατικά, φρούτα και κρασί.

Ο κύριος Λάμπρος οργανώνει εκδρομές στο Ψηλορείτη για περπάτημα και συλλογή

βοτάνων και σας δείχνει πώς κάνει την απόσταξη της ρακής. Σαν στο σπίτι σας.

Φαράγγι Αγ. Αντωνίου στην Πατσό Ρεθύμνου

«Του Ψυχαρογιώργη», 28330/61266,28320/51242. Συχνάζουν αθλητές που

επισκέπτονται το θρυλικό φαράγγι και τρώνε ελαφρά γεύματα όπως γιαούρτι με

μέλι και ομελέτες. Γι’ αυτό τηλεφωνήστε από πριν και απολαύστε το κουνέλι

παραγωγής τους στα κάρβουνα ή κοκκινιστό, αλλά και γευστικούς κρητικούς

μεζέδες.

Στο 16ο χλμ. Ρεθύμνου – Σπηλίου

«Ο Πύργος», 28310/41650, 41651. Ωραία σάλα, φοβερή θέα και το κατσικάκι

κοκκινιστό (ριφάκι) θα σας μείνει αξέχαστο.

info

Χιλιομετρικές αποστάσεις από το Ρέθυμνο: Αγία Φωτεινή, Απόστολοι: 33 χλμ.,

Αμάρι: 40 χλμ., Γερακάρι: 41 χλμ., Πατσός: 32 χλμ., Σπήλι: 30 χλμ.,

Φουρφουράς: 46 χλμ., Χρωμοναστήρι: 12 χλμ.

Φωτογραφίες: Κώστας Δημητρέλης, Μ. Μανιάτης