Η «δήλωση» του Λάρκιν

Ένας από τους κορυφαίους μεταπολεμικούς ποιητές της Βρετανίας, ο «διάδοχος»
για πολλούς του Όντεν, ήταν ο Φίλιπ Λάρκιν [1922-1985]. Γεννημένος στο
καταθλιπτικό Κόβεντρι (που ισοπεδώθηκε στους βομβαρδισμούς του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου) και με φιλολογικές σπουδές στην Οξφόρδη, αυτός ο «κυνικός», ο
«μισάνθρωπος», ο «μισογύνης», ο «ακραία συντηρητικός» της αγγλικής ποίησης,
όπως κατά καιρούς τον χαρακτήρισε η κριτική, έζησε τη ζωή του στην άχαρη
κωμόπολη του Χαλ (εργαζόμενος στη δημόσια βιβλιοθήκη της) – την οποία επέλεξε,
όπως έλεγε ο αδελφικός του φίλος και μυθιστοριογράφος Κίνγκσλεϊ Έιμις, «επειδή
βρισκόταν στην άκρη του πουθενά και κανείς δεν θα ‘μπαινε στον κόπο να τον
επισκεφτεί, πλην εμού του ιδίου». Το ώριμο έργο του περιορίζεται σε τρεις
μικρές συλλογές (η ολιγογραφία του ήταν άλλο ένα από τα γνωρίσματά του) οι
οποίες όμως σφράγισαν την εξέλιξη της αγγλοσαξονικής ποίησης του καιρού μας.
Άφταστος λυρικός, μετρ της ρίμας, και ικανός για τους πιο αιφνιδιαστικούς
διασκελισμούς, ο Λάρκιν έγραψε μερικά από τα πιο αξιομνημόνευτα ποιήματα στην
αγγλική γλώσσα, αγαπήθηκε από το κοινό του και αποτέλεσε πρότυπο για πολλούς
νεώτερους ποιητές. Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένας κομψός τόμος με τα πεζά του
κείμενα, που ανάμεσά τους ξεχωρίζουν αυτά για τους αγαπημένους του ποιητές
(Χάρντι και Γέιτς) και εκείνα για το άλλο του μεγάλο πάθος, την τζαζ. Εντύπωση
μου προκάλεσε ένα πολύ σύντομο, μια «δήλωση» του Λάρκιν προς τον ποιητή Ντ.
Τζ. Ένραϊτ, που τελικά συμπεριελήφθη στην ανθολογία αγγλικής ποίησης, την
οποία επιμελήθηκε ο τελευταίος. Τη μεταφράζω χωρίς άλλα σχόλια γιατί είναι
πολλαπλώς χρήσιμη.

«Μου είναι δύσκολο να θεωρητικολογήσω πάνω στην ποίηση και την παρούσα
κατάστασή της, καθώς βρίσκω ότι κάτι τέτοιο δεν με βοηθάει ως συγγραφέα. Η
αλήθεια είναι ότι θεωρούσα πάντοτε ζήτημα αρχής να μη γνωρίζω τι είναι η
ποίηση, ή πώς πρέπει να διαβάζει κανείς ένα ποίημα. Είναι ολέθριο να
αποφασίσεις, διανοητικά, τι αποτελεί καλή ποίηση, γιατί τότε θεωρείς υποχρέωσή
σου να γράφεις μόνο τέτοια, και όχι εκείνη που στην πραγματικότητα είσαι
ικανός. Γράφω ποιήματα για να διατηρήσω πράγματα που έχω δει/ σκεφτεί/
αισθανθεί (αν μπορώ έτσι να υπογραμμίσω την πολυπλοκότητα της εμπειρίας) τόσο
για μένα, όσο και για άλλους, αν και νιώθω ότι η πρωταρχική μου ευθύνη είναι
απέναντι στην ίδια την εμπειρία, την οποία προσπαθώ να διασώσω από τη λήθη.
Για ποιο λόγο πρέπει να το κάνω αυτό δεν γνωρίζω, αλλά νομίζω ότι η παρόρμηση
να διασώσεις κάτι βρίσκεται πίσω από κάθε τέχνη. Εν γένει τα ποιήματά μου
σχετίζονται με την προσωπική μου ζωή, αλλά όχι πάντοτε, αφού μπορώ να φανταστώ
άλογα που δεν έχω ποτέ δει, ή τα αισθήματα μιας νύφης χωρίς να έχω υπάρξει
ποτέ γυναίκα ή παντρεμένος. Ως βασική αρχή πιστεύω ότι κάθε ποίημα πρέπει να
αποτελεί ένα δικό του, αυτοδημιούργητο σύμπαν, και επομένως να μη στηρίζεται
σε πεποιθήσεις για την «παράδοση», ή στην ύπαρξη κάποιου κοινού μυθολογικού
μίτου, ή να κάνει νύξεις σε άλλα ποιήματα ή ποιητές, πράγμα που μου θυμίζει
την προσπάθεια κάποιων στιχοπλόκων να σε πείσουν ότι έχουν τις σωστές
διασυνδέσεις. Μοναδικός οδηγός ενός ποιητή είναι η ίδια του η κρίση· αν είναι
ανεπαρκής τότε και τα ποιήματά του θα είναι ανεπαρκή, αλλά και πάλι καλύτερα
να κρίνει μόνος του παρά ν’ ακούει άλλους. Για τη σύγχρονη ποίηση το μόνο που
μπορώ να πω είναι ότι δεν υπάρχουν αρκετά ποιήματα γραμμένα σύμφωνα με τις
ιδέες μου, αλλά αν υπήρχαν θα είχα μικρότερο κίνητρο να γράψω εγώ ο ίδιος».

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση»