Ραντεβού με μια άγνωστη

«Ο χορός του Ζαλόγγου» του Γιώργου Ζογγολόπουλου – έργο του 1953 – είναι μια μελέτη σε ορείχαλκο για το γιγάντιο μνημείο του Ζαλόγγου. Ήταν γεμάτο άλατα αλλά καθαρίστηκε και τώρα οι λιτές μορφές των Σουλιωτισσών σύρουν τον χορό στο γρασίδι της Εθνικής Γλυπτοθήκης

Γεννήθηκε στα νησιά τον 19ο αιώνα. Στην Τήνο και στα Ιόνια. Πήγε σχολείο στην
Αθήνα και αμέσως η μικρή χωριατοπούλα που στις φλέβες της κυλούσε το μάρμαρο
σαν το αίμα, αστικοποιήθηκε. Σπούδασε με υποτροφία σε αυστηρές σχολές τη
Γερμανίας και αργότερα στη Γαλλία, κάνοντας μποέμικη ζωή τον 20ό κυρίως αιώνα
και γύρισε στον τόπο της. Όταν δούλευε για να δοξάσει το καθεστώς τής άνοιγαν
τις πόρτες.

Όταν θέλησε να μιλήσει για την αγωνία του ανθρώπου, αφηρημένες ιδέες,
ελευθερία έκφρασης, πειραματισμό, οι πόρτες του κράτους σφάλισαν. Έζησε επί
χρόνια την κοινωνική απομόνωση του εργαστηρίου και τις σύντομες εξόδους μιας
έκθεσης. Στο βάθος της παρέμεινε ρομαντική, ανθρωποκεντρική. Όλα αυτά τα
χρόνια της απουσίας από τη βιτρίνα κάποιοι συνέλεγαν υπομονετικά τα έργα της
και τα φύλαγαν – έστω στην αποθήκη.

Και να που, επιτέλους, η ταλαιπωρημένη ελληνική γλυπτική απέκτησε δικό
της σπίτι, σε νοικιασμένους στάβλους, που μετατράπηκαν υποδειγματικά σε
μουσείο, άξιο να ονομάζεται Εθνική Γλυπτοθήκη.

Στους κήπους, όπου φυτρώνουν και οι καρποί της έμπνευσης και του μόχθου
της, στολίστηκε κι εκθέτει με εκατόν πενήντα έργα, που αντιπροσωπεύουν το ένα
δέκατο των άγνωστων θησαυρών της, αναμνήσεις από μια ιστορία δύο αιώνων.

Χαλεπάς. Η δοκιμασία της έκθεσης των έργων του, ανάμεσα σε εκατό άλλα,
άλλων καλλιτεχνών, αντί να προσγειώσει τον μύθο που πλέκεται γύρω από τον
«καταραμένο» Τηνιακό καλλιτέχνη (που ξεκίνησε λαμπρά, πέρασε 25 χρόνια στα
ψυχιατρεία και στην απομόνωση και αναστήθηκε δίνοντας ένα συγκλονιστικό
άγνωστο στο ευρύ κοινό έργο), δικαιώνει και τεκμηριώνει το παιδί – θαύμα της
ελληνικής τέχνης.

Ο σάτυρος με τη λάγνα έκφραση προκαλούσε τόση αποστροφή στον ίδιο τον
Γιαννούλη Χαλεπά, ώστε τον γρατζουνούσε και του πετούσε πηλό. Τα κατοπινά
αφαιρετικά συμβολικά γλυπτά του, όπως η Μήδεια ΙΙΙ ομολογούσε ότι ήταν υπαίτια
για την εκδήλωση της ασθένειάς του. Η Εθνική Γλυπτοθήκη ετοιμάζει αναδρομική
έκθεση Χαλεπά για τον Οκτώβριο.

«Ο Φειδίας της Νεώτερης Ελλάδας». Έτσι ονόμαζε ο μεγάλος Γάλλος γλύπτης
Αντουάν Μπουρντέλ τον αγαπημένο μαθητή του Θανάση Απάρτη. Στον «Κορμό του
Πορτογάλου» με την «ξεβιδωμένη πόζα» όπως αναφέρει ο ίδιος ο Απάρτης στην
αυτοβιογραφία του, έμαθε με τις υποδείξεις του δασκάλου του να σκάβει τη φόρμα
και να συλλαμβάνει το σχέδιο «από μέσα προς τα έξω».

Κοσμοπολίτης ο επιτυχημένος «Δισκοβόλος» του Κώστα Δημητριάδη,
γεννήθηκε στο Παρίσι το 1924, κέρδισε το βραβείο γλυπτικής και αντίγραφά του
τοποθετήθηκαν στο Σέντραλ Παρκ της Νέας Υόρκης, την Ντιζόν της Γαλλίας και
μπροστά στο Καλλιμάρμαρο Στάδιο. Το αντίγραφο που βρίσκεται στην Πινακοθήκη
χυτεύθηκε σε ορείχαλκο το 1989.

Πρωτοπόρος της αφαίρεσης στην Ελλάδα, ο Λάζαρος Λαμέρας (1913-1998)
εκπροσωπείται από το υπέροχο μικρό κομμάτι παλλόμενου μαρμάρου «Πεντέλη», που
δείχνει ότι στη γλυπτική αυτό που μετράει είναι το εσωτερικό μέγεθος. Είναι το
πρώτο έργο αφηρημένης γλυπτικής που εκτέθηκε επίσημα το 1948 και προκάλεσε
σχόλια.

Έκπληξη: Δύο ειδών διαφορετικά ξύλα – δρυ και μαόνι – συνδυάζει ο
«Γαλαξίας» του Μιχάλη Λεκάκη, γιου Ελλήνων μεταναστών στη Νέα Υόρκη. Στον κήπο
του εργαστηρίου του κλάδευε και διαμόρφωνε τα δένδρα στο σχήμα των κατοπινών
έργων συνδυάζοντας τη φύση και την καλλιτεχνική εργασία.

Δανεικά: Τα μεγάλα αιολικά σινιάλα του Τάκι στο γρασίδι μπροστά από τη
Γλυπτοθήκη. Ο διεθνής γλύπτης, που έργα του κοσμούν την Ντεφάνς στο Παρίσι,
την Γκραντ Αρτ και το Ολυμπιακό Πάρκο της Σεούλ, δάνεισε τα έργα και
αναζητείται χορηγός για να αγοραστούν ένα ή δύο (τα υπόλοιπα θα τα χαρίσει ο
καλλιτέχνης).

Δωρεές έχει δεχθεί πολλές η Εθνική Γλυπτοθήκη από τον Ιόλα, τον
μυστηριώδη θεραπευτή του Ρενέ Μαγκρίτ, ένα «πουλί» από τον Σαντιάγκο
Καλατράβα, δεκάδες γλυπτά των Ιωάννη Αβραμίδη, Μπέλλας Ραφτοπούλου, Χρήστου
Καπράλου κ.ά. Αλλά και έργα της νεώτερης γενιάς, όπως της Αφροδίτης Λίτη.

Άσπρη πέτρα ξέξασπρη…

Φαίνεται ότι πολλά από τα μαρμάρινα γλυπτά καθαρίστηκαν τόσο πολύ, που
μοιάζουν με καινούργια. Δεν είναι πουκάμισα τα παλιά γλυπτά, για να επιδιώκει
κάποιος το λευκότερο λευκό και μάλιστα με δραστικές μεθόδους. Είναι έργα
τέχνης και δικαιούνται να παλιώνουν. Άλλωστε σε πόλη ρύπων ζούμε. Τρίψε τρίψε,
όλο κάτι πολύτιμο φεύγει και χάνεται…

Βανδαλισμοί και τρύπες από σφαίρες

Η εκδικητική θεότητα «Ερινύα» ή «Θύελλα» του Γεωργίου Βρούτου, ηλικίας 103 ετών, μπορεί να «άσπρισε από το κακό της» για το άνοιγμα της Εθνικής Γλυπτοθήκης που απελευθέρωσε τα κρυμμένα έργα τέχνης. Μπορεί να ξάσπρισε κι από το καθάρισμα

Πολλά σημαντικά μεταλλικά έργα είχαν υποστεί ζημιές μετά την απώλεια του
προστατευτικού στρώματος από κερί και συντηρήθηκαν. Το ορειχάλκινο μνημείο του
Ζαλόγγου του Γιώργου Ζογγολόπουλου παρουσίαζε συσσώρευση αλάτων, ο
«Θεραπευτής» του Μαγκρίτ διάβρωση επιφανείας και οξείδωση του μετάλλου όπως
και η «Σκύλα» του Απάρτη. Άλλα, όπως το ζευγάρι της Μπέλλας Ραφτοπούλου, είχαν
μαύρη κρούστα, ενώ άλλα είχαν γκράφιτι, σημάδια βανδαλισμών και τρύπες από
σφαίρες! Πολλά μαρμάρινα γλυπτά καθαρίστηκαν με νερό, με ατμό και με εφαρμογή διαλυμάτων.