Οι μικρές αποκαλύψεις της Πάτμου

στη Ζωή και στον Αλέξανδρο

Όταν γράφει κανείς σε εφημερίδα δεν αλληλογραφεί με τους φίλους του. Οφείλει
να γράφει για πράγματα που μπορεί να τα δει, να τα ζήσει ή να τα σκεφτεί ο
καθένας. Μια εμπειρία για να είναι μοναδική, χρειάζεται να μπορεί να την
προσεγγίσει ο οποιοσδήποτε. Ό,τι μοιραζόμαστε με τους άλλους μεταβάλλεται σε
πλούτο, ό,τι κρατάμε για τον εαυτό μας καταντά φτώχεια και μιζέρια.

Ο λόγος για την Ιερά Μονή της Πάτμου. Αναμφισβήτητα πρόκειται για εξαιρετικής
σημασίας γεγονός ότι η UNESCO ανακήρυξε την Πάτμο ως μνημείο της παγκόσμιας
πολιτιστικής κληρονομιάς. Θα μας επιτρέψουν όμως οι άγιοι πατέρες της Μονής να
χαιρόμαστε ασυγκρίτως περισσότερο με τη δική τους ύπαρξη απ’ ό,τι με την
«ανακήρυξη» αυτή. Το «θέμα» πάντα είναι η «ζώσα» ύλη και όχι μια απόφαση που,
όσο σημαντική κι αν είναι, έχει και σύμφραση γραφειοκρατική. Στην κατακλείδα
ενός έξοχου ποιήματός του για έναν μοναχό, ο Κωστής Παλαμάς «συμπεραίνει»: «Με
τον καιρό βαθούλωσε ο βράχος / κι έγινε ναός». Και ο σύντροφος των ημερών της
Πάτμου Αλέξανδρος, που το ακένωτο «ταμείο» της μνήμης του τροφοδοτούσε τις
ώρες της περιήγησης, διστακτικά αποφάνθηκε μέσα στο πλοίο της επιστροφής:
«Αντίθετα απ’ ό,τι φανταζόμουν, χρειάζεται απείρως μεγαλύτερη δύναμη για να
μπορεί να πιστεύει κανείς απ’ ό,τι χρειάζεται για να μην πιστεύει». Οι μοναχοί
της Ιεράς Μονής Πάτμου, είτε «εγκαταβιούν» στην ίδια τη Μονή είτε σε
παρακείμενα «ιερά καθίσματα», αποπνέουν αδιαλείπτως τη διαρκή χαρά που
αισθάνεται κανείς όταν έχει «συναντηθεί» εσωτερικά με τους άλλους, χωρίς να
χρειάζεται να τους έχει δίπλα του, ή ακόμη και να «επικοινωνεί» μαζί τους. Μια
πραγματικότητα που η τέχνη, επίσης, μπορεί να δημιουργήσει στις μεγάλες της
ώρες.

Δεν είναι για να ξεδιψάσουμε μια φτηνή περιέργεια των άλλων, ή μια αδιάκριτη
δική μας διάθεση, αλλά ως άνθισμα μιας άδολης συγκίνησης και μιας
μεταμορφωτικής δύναμης της ανθρώπινης φύσης μνημονεύουμε την τραγουδίστρια
Σοφία Χρήστου, που τη συναντήσαμε ως γερόντισσα Σαλώμη στη Μονή των Αγγέλων,
στη Λέρο. Αλλά και τους ακόμη παλαιότερους, τους γνωστούς ως χορευτές με τα
ονόματα Νίκολσον και Τζονάθαν, που ο πρώτος «ασκείται» στην Πάτμο, ενώ ο
δεύτερος «παρεπιδημούσε» στο νησί της «Αποκάλυψης», τις μέρες αυτές, έχοντας
ως «έδρα» του το Άγιον Όρος, αφήνοντας πια στη διακριτικότατη ευχέρεια του
αναγνώστη τη χαρά να ενδιαφερθεί για τα «κατά Κύριον» ονόματά τους. Η
ισχυρότερη «απόδειξη» για την ύπαρξη του Θεού (αν χρειάζεται) φαίνεται πως
είναι η δύναμη του ανθρώπου να αλλάζει με τρόπο ώστε να «κόβει» τη ζωή του στα
δυο. Ή να καταλήγει σε ό,τι, επειδή του φαινόταν αδιανόητο για τον εαυτό του,
ενδεχομένως το σάρκαζε και το περιγελούσε. «Ό,τι σταυρώνεις, το προσκυνάς»,
που γράφει σ’ ένα τραγούδι της η ανεπανάληπτη Λίνα Νικολακοπούλου.

Η διάρκεια δεν είναι ποτέ συμπτωματική ή τυχαία. Όσο κι αν τη «σπουδάσει»
κανείς είτε αφορά πρόσωπα (π.χ. η Κατίνα Παξινού) είτε «θεσμούς» (είναι
ασέβεια να χαρακτηρίσουμε «θεσμό» τη Μονή της Πάτμου;), υπάρχει στη διάρκεια
μια αφανής προϋπόθεση που δεν πολιορκείται και δεν αποκαλύπτεται. Να είναι,
άραγε, για τη Μονή της Πάτμου αυτό που, με περισσή χάρη, διατύπωσε ο
καθηγούμενός της, γέροντας Αντύπας, όταν επισκέπτης τού υπογράμμισε πως η
απλότητα και η αμεσότητα της συμπεριφοράς του, δεν επιτρέπουν σε κάποιον να
αντιληφθεί τον πνευματικά αυστηρό χρόνο που «πυκνώνει» μέσα στην προσευχή του
γέροντα: «Μα αν μεταφέραμε στη σχέση μας με τους άλλους το βίωμα που
δημιουργείται μέσα μας όταν προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε με τον Θεό, θα
ήμασταν υποκριτές».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».