Αποθανέτω μετά των αλλοφύλων!

Πώς γίνεται αυτό; Άμα είσαι Βρετανός, όπως είναι ο κύριος αυτός, γνωστός από
το «φτιαχτό» ντοκιμαντέρ «Bloody Sunday» όπου εξηγούσε καταλεπτώς την σφαγή 13
Ιρλανδών στο Λοντόντερι της Β. Ιρλανδίας του 1972 από ελεύθερους σκοπευτές της
Αυτού Μεγαλειότητος της Βασίλισσας, τότε μπορείς. Τι πά’ να πει αυτό;
Βρετανός, δηλαδή ουδέτερος, αντικειμενικός. Ερευνά, συλλέγει, επεξεργάζεται,
αναβιώνει, καταγράφει. Από εκεί και πέρα αφήνει τον θεατή να κρίνει. Είσαι
ευαγγελιστής, ψηφοφόρος του Μπους και ρατσιστής; Ε, τότε ο Τζον Γουέιν να
γλείψει και τα κοκαλάκια των μωρών. Είσαι ψύχραιμος, σκεπτόμενος και
δημοκρατικός; Ε, τότε, ό,τι κάνει η Χεζμπολάχ, το ίδιο και οι 33 επιβάτες της
μοιραίας πτήσης του «United 93» εκείνο το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Υπάρχουν στιγμές, και είναι μπόλικες επί των σαρκοβόρων ημερών του
λαίμαργου, αχόρταγου ιμπεριαλισμού, όπου όλα όσα συνιστούν τον ανθρώπινο
πολιτισμό τελειώνουν. Ούτε συζητήσεις, ούτε αναλύσεις, ούτε επιχειρήματα, ούτε
διαπραγματεύσεις, ούτε τίποτα. Η πόρτα της ζωής κλείνει, η καταπακτή της
βαρβαρότητας και του θανάτου ανοίγει. Τόσο κάθετα, τόσο απόλυτα, τόσο
αποφασιστικά. Έτσι ακριβώς αισθάνθηκαν οι εναέριοι μελλοθάνατοι, έτσι συνέβη
στις εννιά το πρωί εκείνης της αποφράδας 11ης Σεπτεμβρίου. Όταν από τα κινητά
– τα οποία λειτουργούσαν ακατάπαυστα επί μία ώρα – έλαβαν την πληροφορία για
τους Δίδυμους Πύργους και όταν είδαν μπροστά τους τον τάφο τους, τότε σε
κλάσματα δευτερολέπτου οργανώθηκαν, σε κλάσματα δευτερολέπτου αυτενέργησαν, σε
κλάσματα δευτερολέπτου κατέληξαν στην ίδια απόφαση των ηρώων από το αθάνατο
Αρτάκη. Πούστηδες, θα σας πάρουμε μαζί μας. Ορμάτε στους sons of the bitches!

«Πτήση 93»: Με κομμένη την ανάσα

Και όρμησαν. Και περιχαρείς κατασπάραξαν τον ψεύτικο δυναμίτη. Και στο
πιτς φιτίλι καταβρόχθισαν τους τέσσερις αμούστακους, χεσμένους από τον τρόμο
τους Άραβες του Αλλάχ. Μάλιστα, αγαπητοί μου. Τι σόι άνθρωποι νομίζετε πως
είναι οι αυτόχειρες του Μπιν Λάντεν; Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο στο «Good fellas»;
Πλάνη. Ούτε η μισή τρίχα του Τζο Πέσι. Πετάξτε στα σκουπίδια όσα διαβάσατε.
Πετάξτε όσα από την τηλεόραση ακούσατε. Πετάξτε τα εγχώρια παπαγαλάκια του
Πενταγώνου. Η αλήθεια είναι ανατρεπτική. Ερασιτέχνες οι τύποι. Αποφασισμένοι
αλλά την ίδια στιγμή τρομοκρατημένοι. Άοπλοι και κατουρημένοι. Για θάνατο
πήγαιναν, επομένως τα φυλλοκάρδια τους έτρεμαν. Αν δέκα λεπτά νωρίτερα είχαν
εφορμήσει και ξεπαστρέψει τους εχθρούς, τότε οι 33 αμνοί θα έγραφαν ιστορία.
Με τη βοήθεια ενός συνταξιούχου πιλότου και με την καθοδήγηση του κέντρου, θα
είχαν προσγειώσει το αεροσκάφος και άπαντες θα είχαν σωθεί!

Καταλάβατε το επιμύθιο αυτής της κομμένης ανάσας; Όχι ένα, αλλά
τέσσερα. Πρώτο, κανένα σύστημα ακατάβλητο, ακτύπητο, ακατανίκητο. Όσο
πανίσχυρο, όσο είναι το αμερικανικό. Δεύτερο, παράλυτο, ανενεργό, ασυντόνιστο
το δίδυμο διαστημικής τεχνολογίας και στρατιωτικής αεροπορίας. Μέχρι τα κέντρα
εναέριας κυκλοφορίας να πάρουν χαμπάρι τους πραγματικούς στόχους των τεσσάρων
αεροσκαφών που είχαν περιέλθει στα χέρια των Αράβων και μέχρι να βρεθεί ο
πλανητάρχης που εκείνη τη στιγμή διάβαζε το α-μπε-μπα-μπλομ σε κάποιο δημοτικό
σχολείο και να δώσει εντολή, οι Δίδυμοι είχαν κατεδαφιστεί και το Πεντάγωνο
είχε τραυματιστεί. Τρίτον, οι τρομοκράτες ουδεμία έχουν σχέση με αιμοβόρους,
κυνικούς, επαγγελματίες serial killers όπως στις χολιγουντιανές ταινίες. Και
τέταρτο, το πιο κρίσιμο, αυτό που ταιριάζει γάντι στην αραβική αυτοκτονική
λογική των ζωντανών βομβών και των απελπισμένων μαχητών είναι απλό. Αρκεί να
αντιμεταθέσετε τους ρόλους. Λιβανέζοι, Ιρακινοί και Αφγανοί στη θέση των
Αμερικανών επιβατών. Αμερικανοί πεζοναύτες στους ρόλους των τεσσάρων Αράβων
τρομοκρατών. Σε σκοτώνουν; Τους σκοτώνεις!

Φτιαχτό, αλλά ολότελα αληθινό

Ο Πολ Γκρίνγκρας, μέσα στην πεντάδα των καλύτερων filmmakers της εποχής μας

Η «Πτήση 93», με 33 επιβάτες, 4 Άραβες και επταμελές πλήρωμα και με προορισμό
το Σαν Φρανσίσκο, επρόκειτο να κουτουλήσει τον Λευκό Οίκο. Οι στόχοι του Μπιν
Λάντεν και όποιων άλλων σχεδίασαν ή «άφησαν» τα πράγματα να εξελιχθούν
προκειμένου να υπάρξει ένα δεύτερο Περλ Χάρμπορ και ο πόλεμος εναντίον της
τρομοκρατίας να δικαιωθεί, ήταν συμβολικοί. Το World Trade Centre, η καρδιά
της οικονομίας. Το Πεντάγωνο, της στρατιωτικής μηχανής. Ο Λευκός Οίκος, της
αμερικανικής πολιτικής. Το τελευταίο τούς ξέφυγε. Ας είναι καλά οι νεκροί.
Εξαιτίας τους το «United 93» φουντάρισε στη γη!

Το χρονικό – φτιαγμένο σαν ντοκουμέντο με τους δείκτες του ρολογιού να
συντονίζονται με την κομμένη ανάσα του θεατή – ανασυγκροτήθηκε από μηδενική
βάση. Ο αθεόφοβος Βρετανός μελέτησε και επεξεργάστηκε κάθε λεπτομέρεια από ένα
πλούσιο υλικό, δηλαδή από το μαύρο κουτί και από δεκάδες τηλεφωνικές
συνομιλίες των μελλοθάνατων με συγγενείς, φίλους, αστυνομία, με κανάλια με
όλους. Ναι, έτσι ακριβώς. Επί μία ώρα όλοι συνομιλούσαν με όλους. Τα κινητά
και τα σταθερά καρτοτηλέφωνα του «United 93» είχαν πάρει φωτιά. Αναμετέδιδαν
το γεγονός αδιαλείπτως και λεπτομερώς. Περίπου σαν να υπήρχαν 33 ρεπόρτερ όλων
των αμερικανικών καναλιών. Έτσι και με βάση αυτό το υλικό, ο Γκρίνγκρας
αναθέτει τους ρόλους όλων – και των 44 – σε άγνωστους, μη αναγνωρίσιμους
ηθοποιούς. Πολύ σωστά. Ο θεατής δεν ταυτίζεται, ούτε ψάχνει να βρει ποιος σταρ
παίζει ποιον. Ύστερα, κόβει την δράση σε φέτες, όπως ακριβώς θα συνέβαινε αν
την ίδια ώρα, εντός του ίδιου αεροπλάνου, δυο τρεις κάμεραμαν με τις μηχανές
επ’ ώμου λειτουργούσαν πυρετωδώς. Άριστα. Και τέλος, χρησιμοποιεί στους
ίδιους, επαγγελματικούς ρόλους τους, τα στελέχη και τους υπαλλήλους και των
τριών κέντρων εναέριας κυκλοφορίας καθώς και τους αξιωματικούς και τους
ιπτάμενους της αεροπορικής βάσης, εντεταλμένης να δράσει σε περίπτωση τέτοιας
καταστροφής. Το πιάνετε αυτό; Το επιτελείο είχε προβλέψει μια τέτοια
καταστροφή, αλλά λόγω των συγκεκριμένων, εκείνη την ημέρα, συνθηκών,
καθηλώθηκε στο έδαφος με σταυρωμένα χέρια, απολαμβάνοντας την καταστροφή!

Προσγειώνω την ανάλυση επί κινηματογραφικού εδάφους. Αν ο Γκρίνγκρας είχε
σφίξει περισσότερο τις βίδες των ρυθμών, αν δηλαδή είχε καταφέρει να
κλιμακώσει τον πυρετό, ε τότε το «United 93» θα ήταν ολοκληρωμένο επίτευγμα,
μοναδικό!

Όσο πιο ψηλά τόσο πιο χαμηλά

Δεύτερη επιλογή. Αλλιώτικη από το ντοκιμαντερίστικο ύφος της «Πτήσης 93» αλλά
εξίσου συναρπαστική. Από τον Δανό Πέερ Φλι, την έκπληξη της «Ανθρωποκτονίας»,
μιας από τις δέκα καλύτερες ταινίες του περασμένου χειμώνα. Το λένε «Arven»,
δηλαδή «Κληρονομιά», και μοιάζει με ασανσέρ της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας
και με συμπίλημα της σαιξπηρικής δραματουργίας. Με δύο δικούς μου υπότιτλους.
Όσο πιο ψηλά τόσο πιο χαμηλά και η αποδόμηση της αγίας οικογένειας!

Ο Δανός σεναριογράφος και σκηνοθέτης (στην αισθητική γραφή το αντίθετο του
πειραματιστή Λαρς φον Τρίερ) αναδεικνύεται σ’ ένα από τα πιο ικανά,
αποτελεσματικά, θανατηφόρα σκουλήκια της διεθνούς σκηνής. Στην «Ανθρωποκτονία»
έγλειψε ακόμα και το κοκαλάκι ενός αξιοθρήνητου καιροσκόπου, οπορτουνιστή,
αριστερού καθηγητή. Στην «Κληρονομιά» κατασπαράσσει με το βαμβάκι τον
χαρακτήρα ενός Ρωμαίου, που με την καθοδήγηση της μητέρας του μεταλλάσσεται σε
Ριχάρδο. Να πως!

Ο Κρίστοφερ (Ούλριχ Τόμσεν), γόνος μεγαλοβιομήχανων, έχει εγκαταλείψει τα
πατρογονικά εδάφη και έχει αφοσιωθεί στον έρωτά του με μια ανήσυχη ηθοποιό του
θεάτρου (Γκίτα Νόρμπι). Όμως η απροσδόκητη αυτοκτονία του πατέρα του και η
επιρροή που ασκεί πάνω του η αυταρχική μητέρα του, τον αναγκάζουν να αναλάβει
τα ηνία της καταρρέουσας οικογενειακής χαλυβουργίας. Για να ενσωματωθεί και να
συμφιλιωθεί με τον καινούργιο του ρόλο, αρχίζει να κόβει τις συναισθηματικές
γέφυρες που τον ενώνουν με τον παλιό Κρίστοφερ, με την παλιά του ιδεολογία, με
την καρδιά και το παρελθόν του. Απαλλάσσεται από την δυσάρεστη παρουσία του
κουνιάδου και ανταγωνιστή του. Μαζί μ’ αυτόν κλείνει την πόρτα στην αδελφή και
την ανιψιά του. Ύστερα μαζικά απολύει 200 εργάτες, ακόμα και τον άνθρωπο που
τον μεγάλωσε στα γόνατά του. Τα πρέπει κομματιάζουν την ψυχή του. Έτσι αρχίζει
να τα συνηθίζει, να τα αφομοιώνει. Όταν η αδελφή του σπαρακτικά τον εκλιπαρεί
για τον άντρα της και κουνιάδο του, εκείνος τής απαντάει, «δεν είναι ότι το
θέλω, είναι ότι πρέπει να το κάνω».

«Η κληρονομιά»: Ο Σαίξπηρ… σκηνοθέτησε ταινία!

Η απόσταση που χωρίζει τον Κρίστοφερ από τον θρόνο, δηλαδή από την οριστική
αποδόμησή του, κρέμεται από μια κλωστή. Τον έχει πάρει φαλάγγι ο καινούργιος
ρόλος του και τίποτα δεν τον σταματάει. Έτσι, απολύει ακόμα κι αυτόν τον
οικονομικό διευθυντή, τον άνθρωπο που τον στήριξε σε όλη τη διαδρομή. Είναι
γέρος, πρέπει να φύγει, συμβουλεύουν οι Γάλλοι με τους οποίους η βιομηχανία
του Κρίστοφερ θα συγχωνευτεί προκειμένου να φτάσει στην ευρωπαϊκή κορυφή. Τι
μένει; Η οικογένειά του. Μια εύθραυστη ηθοποιός δεν μπορεί σ’ αυτό τον
πολυτελή τάφο να κοιμηθεί. Το τίμημα είναι βαρύ. Τι να κάνει; Δεν μπορεί!

Εξαιρετική η δραματουργική ανάπτυξη του κεντρικού χαρακτήρα. Εξαιρετική και
σαιξπηρική. Αρχίζει από τον Ρωμαίο, προχωράει στον Άμλετ, καταλήγει στον
Ριχάρδο. Με διορθώσεις, προσαρμογές, παραλλαγές, μετατροπές. Ρωμαίος γιατί
είναι ερωτευμένος και αφοσιωμένος. Άμλετ γιατί τραμπαλίζεται από τα
ερωτηματικά αλλά και γιατί ο πατέρας του είναι νεκρός και η μάνα του, σαν την
Γερτρούδη, ζωντανή και αυταρχική. Ριχάρδος γιατί επιβάλλει την εξουσία του με
κάθε κόστος. Σκοτώνει καρδιές, αισθήματα, οικογένεια, φιλίες, δεσμούς.

Πατρική αδυναμία, μητρική πυγμή

Πάμε στις λεπτομέρειες. Αυτές ολοκληρώνουν, διαμορφώνουν, πακετάρουν,
καθορίζουν το τελικό αποτέλεσμα. Ο Κρίστοφερ μεταλλάσσεται στο αντίθετο του
εύθραυστου, αδύναμου, αυτόχειρα πατέρα του. Το αρσενικό «πεθαίνει», το θηλυκό
ζει και βασιλεύει. Η μητριαρχία στο πρόσωπο της παρασκηνιακής μητέρας. Η
πατρική αδυναμία τον έδιωξε, η μητρική πυγμή τον επανέφερε. Το οιδιπόδειο
αγκαλιά με την εξουσία. Η Γερτρούδη τον ενθρονίζει. Η Γερτρούδη αδειάζει την
αδύναμη θυγατέρα της (γιατί μοιάζει με τον επίσης αδύναμο πατέρα της). Η
Γερτρούδη διώχνει την Μαρία, δηλαδή την Ιουλιέτα του Κρίστοφερ. Η Γερτρούδη
σπρώχνει στο κρεβάτι μιαν άλλη, κατάλληλη γι’ αυτόν γυναίκα. Επομένως, δεν
είναι το αίμα που συνδέει, που ενώνει, που κολλάει τα μέλη μιας οικογένειας.
Το συμφέρον είναι. Η οικονομία, οι αντικειμενικές συνθήκες, τα δεδομένα, ο
περιβάλλων χώρος, οι ανάγκες. Τα σαρκοβόρα σαγόνια του κεφαλαίου ροκανίζουν
τους αδύναμους και δυναμώνουν τους δυνατούς. Έτσι ο ρόλος υπερβαίνει τον
άνθρωπο. Ο ρόλος μεταλλάσσει τον χαρακτήρα ενός ατόμου. Και όταν ο ρόλος
βασιλεύει, ο άνθρωπος πεθαίνει. Όσο πιο ψηλά, τόσο πιο χαμηλά!

Γάλλος ο Μποντ, Άραβες τα μυρμήγκια

Τρεις ακόμα πρεμιέρες, αλλά την τρίτη, το θρίλερ τρόμου «See no evil», ο Έλλην
διανομέας απέφυγε να τη δείξει στην κριτική:

«OSS 117: Αποστολή στο Κάιρο» (OSS 117: Le Caire Nid d’ Espions)
Φινετσάτη, γαλλική παρωδία του Τζέιμς Μποντ με σκηνοθέτη τον Μισέλ
Αζαναβίσιους και πρωταγωνιστή τον Ζαν Ντιζαρντέν, μια περίφημη ρεπλίκα του Σον
Κόνερι της δεκαετίας του ’60 και του «Δρος Νο». Όπου πράκτωρ που παριστάνει
τον εκτροφέα πουλερικών αναζητεί στο Κάιρο του ’50, ανάμεσα σε ανταγωνιστές
που εκτρέφουν γίδια, βόδια και κατσίκια, τον δολοφόνο κάποιου Τζακ! Άφθονο
υποδόριο χιούμορ, άφθονος λεπτός σαρκασμός και εξαιρετική αντιγραφή
χολιγουντιανών, εξωτικών περιπετειών εκείνης της εποχής. Από τον βρετανό Όστιν
Πάουερς χίλιες φορές ο Γάλλος OSS 117.

«OSS 117: Αποστολή στο Κάιρο»: Ο Τζέιμς Μποντ μιλάει… γαλλικά

Ως έσχατη επιλογή και με την προϋπόθεση να έχεις συναντηθεί με «Πτήση 93» και
«Κληρονομιά»!

«Μυρμηγκοϊστορίες» (The Ant Bully). Κινούμενα σχέδια (animation με
πλαστελίνη) με σεναριογράφο και σκηνοθέτη τον Τζον Ντέιβις, παραγωγό τον Τομ
Χανκς και φωνές από Τζούλια Ρόμπερτς, Νίκολας Κέιτζ, Μέριλ Στριπ, Πολ
Τζιαμάτι, Μπρους Κάμπελ, Λίλι Τόμλιν. Έξυπνο, διδακτικό. Καταπιεσμένος
πιτσιρικάς ξεσπάει το μίσος του καταστρέφοντας με νεροπίστολο τις
μυρμηγκοφωλιές του κήπου του. Τα μυρμήγκια ανασυντάσσονται και αφού
προηγουμένως επινοήσουν μια φόρμουλα με την οποία συρρικνώνουν στα μέτρα τους
αυτόν τον άθλιο καταστροφέα που σκοτώνει έτσι για την πλάκα του, τον
κατεβάζουν στις φωλιές τους για να τον εξανθρωπίσουν και να τον εκπολιτίσουν.
Με λίγα λόγια, γίνε Άραβας για να καταλάβεις την κόλαση, αλλά και τον
πολιτισμό του Ιράκ!