Mαχητής ιστορικός, στο πλευρό των αδυνάτων

Ο Πιερ Βιντάλ Νακέ δήλωνε ότι δεν αντιπαθεί το εβραϊκό κράτος, αλλά την αποικιακή πολιτική του. «Πολεμώ την εθνικιστική ιδεολογία», έλεγε

Να απομυθοποιεί. Να μη μένει ποτέ αιχμάλωτος των πηγών του. Να βλέπει τα
πράγματα από απόσταση. Να μην παρασύρεται από πεποιθήσεις ή συμπάθειες. Αυτές
ήταν οι βασικές αρχές του Νακέ ως ιστορικού. Και τις τήρησε ώς το τέλος. Ο
«μαχητικός ιστορικός», όπως χαρακτήριζε τον εαυτό του, έφυγε τα ξημερώματα της
Κυριακής σε νοσοκομείο της Νίκαιας όπου νοσηλευόταν σε κωματώδη κατάσταση
ύστερα από εγκεφαλική αιμορραγία που υπέστη.

Ο γνωστός ελληνιστής γεννήθηκε τον Ιούλιο του 1930 στο Παρίσι. Γιος του
Λισιάν και της Μαργκό που πέθαναν στο Άουσβιτς επειδή ήταν Εβραίοι, είχε
εξεγερθεί κατά του νόμου που θέσπισε το 1990 ο κομμουνιστής τότε υπουργός Ζαν
Κλοντ Γκεϊσό ποινικοποιώντας την άρνηση του Ολοκαυτώματος, όπως και κατά
πρόσφατου νόμου που προβλέπει να διδάσκονται στα σχολεία οι «θετικές πλευρές
της αποικιοκρατίας». H Ιστορία δεν γράφεται με νόμους, έλεγε ο Νακέ.

Ο διευθυντής σπουδών στην Ανωτάτη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών σπούδασε ιστορία
και ειδικεύτηκε στην Αρχαία Ελλάδα, αλλά και σε σύγχρονα θέματα όπως ο πόλεμος
ανεξαρτησίας της Αλγερίας και το Ολοκαύτωμα. Στρατευμένος στην Αριστερά, δεν
ξέχασε ποτέ ένα κείμενο του Σατομπριάν που του έδωσε να διαβάσει ο πατέρας
του. «Μάταια προσπαθεί ο Νέρων. Ο Τάκιτος έχει ήδη γεννηθεί στην Αυτοκρατορία,
εμφανίζεται λοιπόν ο ιστορικός που αναλαμβάνει την εκδίκηση των λαών», ήταν η
φράση που τον σημάδεψε. Ο Νακέ διατήρησε αυτή την πλευρά του τιμωρού, του
υπερασπιστή των αδυνάτων ώς το τέλος.

Το πρώτο του βιβλίο «H υπόθεση Οντέν» ήταν το δικό του κατηγορώ. Ήταν το 1957
και στην Αλγερία μαινόταν ο αγώνας της ανεξαρτησίας και η γαλλική καταστολή. Ο
Μορίς Οντέν ήταν ένας νεαρός κομμουνιστής, ο οποίος απήχθη, βασανίστηκε και
στραγγαλίστηκε από Γάλλους αλεξιπτωτιστές στο Αλγέρι και ανακοινώθηκε απλώς
ότι αγνοείτο η τύχη του. H σύζυγος του Οντέν είχε γράψει τότε στον Νακέ που
ήταν αντίθετος στον πόλέμο στην Αλγερία κι εκείνος ίδρυσε την Επιτροπή Μορίς
Οντέν, ξεκινώντας την πρώτη του έρευνα «άμεσης ιστορίας».

«Ο αγώνας κατά των βασανιστηρίων ήταν η πρώτη μεγάλη υπόθεση της ζωής μου»,
έλεγε στη «Λιμπερασιόν». Παρά την εβραϊκή καταγωγή του, κάποτε τον είχαν
κατατάξει μεταξύ των τριών μεγαλύτερων εχθρών του Ισραήλ στη Γαλλία εξαιτίας
των φιλοπαλαιστινιακών θέσεών του. Ο Νακέ δήλωνε ότι δεν αντιπαθεί το εβραϊκό
κράτος, αλλά την αποικιακή πολιτική του. «Πολεμώ την εθνικιστική ιδεολογία»,
είχε σημειώσει σε μια ιδιαίτερα επίκαιρη δήλωση. Διότι το τρομερότερο για τον
Νακέ δεν ήταν να σφάλλεις, αλλά να πιστεύεις πως είσαι ο εκλεκτός λαός.

Την επαύριον της έναρξης των νατοϊκών βομβαρδισμών εναντίον της
Σερβίας, τασσόταν εναντίον της ΝΑΤΟϊκής επίθεσης, συνυπογράφοντας με άλλους
διανοούμενους διακήρυξη με την οποία ζητούσαν τον τερματισμό των βομβαρδισμών,
τηρώντας, ωστόσο, αποστάσεις από τη σερβική προπαγάνδα: «Πρώτα απ’ όλα θεωρώ
τον Μιλόσεβιτς εγκληματία. Και πιστεύω ότι έχει τεράστια ευθύνη για τη διάλυση
της Γιουγκοσλαβίας. Πιστεύω επίσης ότι οι Αλβανοί του Κοσόβου έχουν τους
λόγους τους να εξεγείρονται. Αλλά αυτό δικαιολογεί τον πόλεμο που ξέσπασε; Σε
καμία περίπτωση. Διότι αυτός ο πόλεμος δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να προσθέτει
πόλεμο στον πόλεμο».

«Ελλάδα, το πιο ωραίο ταξίδι»

«Κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να εξακολουθήσει το ενδιαφέρον για τα
ελληνικά γράμματα», έλεγε ο ελληνιστής σε συνέντευξή του στα «NEA» (στον
Μανώλη Πιμπλή) τον Φεβρουάριο. «Καμιά γενιά δεν εγκατέλειψε αυτή την
κληρονομιά και θα ήταν οδυνηρό να συμβεί κάτι τέτοιο τώρα. Όχι γιατί δεν
καταλαβαίνει κανείς τους ιατρικούς όρους. Τέτοιου τύπου επιχειρήματα είναι
βλακώδη. Ούτε γιατί είναι ανυπέρβλητα τα κείμενα. Θα πρέπει να χρησιμοποιούμε
επιχειρήματα ιστορικού, πόσο σημαντική ήταν η Αρχαία Ελλάδα στην ιστορική μας
εξέλιξη, και όχι επιχειρήματα συντηρητικά. Πέρα όμως από όλα αυτά, για μένα η
Ελλάδα υπήρξε ένα ωραίο ταξίδι. Το πιο ωραίο ταξίδι». Καλύτερο βιβλίο του
θεωρούσε το τελευταίο, την «Ατλαντίδα – μικρή ιστορία ενός πλατωνικού μύθου»
(εκδ. Ολκός), όπου αποκρυπτογραφεί την πλατωνική επινόηση της χαμένης ηπείρου
βλέποντας σ’ αυτήν τον προάγγελο του εθνικοσοσιαλιστικού παραληρήματος.