MAPIΟ BAPΓKAΣ ΛIΟΣA «H Eυρώπη είναι η τελευταία επανάσταση»

«Ποτέ οι τοπικές κουλτούρες δεν ήταν τόσο ισχυρές» λέει ο Περουβιανός πεζογράφος Μάριο Βάργκας Λιόσα, που τίθεται υπέρ της παγκοσμιοποίησης

«H Ευρώπη βγαίνει τραυματισμένη στο διεθνές πεδίο. Και παράλυτη στο εσωτερικό.
Είναι κρίμα!», λέει ο Μάριο Βάργκας Λιόσα με αφορμή την αρνητική στάση των
Γάλλων και Ολλανδών ψηφοφόρων απέναντι στο ευρωπαϊκό Σύνταγμα. «H Ευρώπη
μοιάζει να είναι το μόνο μεγάλο επαναστατικό σχέδιο του δημοκρατικού
πολιτισμού στην εποχή μας. Θα έπρεπε να βοηθήσει τον κόσμο να αμφισβητήσει
δημοκρατικά την αμερικανική ηγεμονία. Θα έπρεπε να είναι το αντίβαρο σε έναν
κόσμο μονοπολικό, να φέρει έναν υγιή ανταγωνισμό στη διανόηση και στην
οικονομία για την καλή υγεία της ανθρωπότητας. Δεν υπάρχει κανένα άλλο σχέδιο
αυτού του βεληνεκούς. H Ευρώπη είναι η τελευταία ρεαλιστική ουτοπία. Μέχρι το
δημοψήφισμα, κατάφερνε να συμφιλιώσει την εκπληκτική διασπορά σε μία
γεωγραφική ολότητα μεγάλης εμβέλειας, χάρις σε ένα πολιτικό σύστημα ευέλικτο,
πλουραλιστικό, όπου κάθε χώρα έκανε παραχωρήσεις ώστε όλος ο κόσμος να έχει τη
θέση του. Αυτό το σύστημα σήμερα έχει υποστεί βλάβη».

Ο Περουβιανός πεζογράφος εντοπίζει το πρόβλημα «στο διαζύγιο ανάμεσα στην
άρχουσα πολιτική τάξη και τον πιο ευάλωτο πληθυσμό». Ο οποίος «δεν αισθάνθηκε
να εμπλέκεται στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, είδε απλώς τις τιμές να αυξάνονται με
το ευρώ και τις επιτακτικές αποφάσεις που έρχονται από τις Βρυξέλλες».

Για να υποστηρίξει ότι η Ευρώπη είναι για τους πολίτες των χωρών-μελών
ευεργετική, ο Λιόσα δίνει το παράδειγμα της Ισπανίας. «H είσοδός της στην
Ευρώπη επέτρεψε να αποφευχθεί κάθε πιθανότητα επιστροφής στον φασισμό», λέει.
«Επιπλέον, η Ισπανία επωφελήθηκε τα μάλα από τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις,
μπόρεσε να αναπτύξει υποδομές, οδικό δίκτυο. H σημερινή φόρα της οικονομίας
της οφείλεται κατά πολύ στο άνοιγμα της μεγάλης ευρωπαϊκής αγοράς. Και η
ευρωπαϊκή ανάπτυξη επιτρέπει σε περιοχές όπως η Καταλωνία ή η Χώρα των Βάσκων
να αναπτυχθούν παρά τον παλιό ισπανικό εθνικισμό, που είναι φρανκική
κληρονομιά. Το ισπανικό “ναι” στο Ευρωσύνταγμα βασίζεται λοιπόν σε
πραγματιστικούς λόγους», σημειώνει. Και προσθέτει ότι αυτό έχει να κάνει και
με το σοσιαλιστικό κόμμα.

«Στην Ισπανία και στην Αγγλία τα σοσιαλιστικά κόμματα εξελίχθηκαν. Έκαναν
φιλελεύθερη στροφή. Κατάλαβαν ότι δεν έπρεπε να καταδικάζουν την αγορά, να
απορρίπτουν τον ανταγωνισμό, να αρνηθούν τις ιδιωτικοποιήσεις, να διατηρούν τα
μονοπώλια. Ο Μπλερ ίδρυσε το νέο Εργατικό Κόμμα. Παρουσιάζεται ως φιλελεύθερος
σοσιαλιστής, καινοτομεί κοινωνικά, φιλελευθεροποιεί την οικονομία,
αντιστέκεται στον κορπορατισμό των συνδικάτων».

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, που φέτος έκλεισε τα εβδομήντα, έκανε σπουδές στη
Λογοτεχνία και τα Νομικά, ενώ δούλεψε παλιότερα και ως δημοσιογράφος. Αργότερα
η σχέση του με τον δημοσιογραφικό λόγο έγινε χρονογραφηματική, καθώς τα
δεκαπέντε τελευταία χρόνια διατηρεί μάχιμη τακτική στήλη στην ισπανική «Ελ
Παΐς». Από κει και το σχετικά πρόσφατο βιβλίο «H γλώσσα του πάθους», συλλογή
άρθρων του για πρόσωπα, γεγονότα, ρεύματα που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα.

Πολιτικοποιημένος μέχρι το κόκαλο, είναι ικανός να διακρίνει πραγματικές
τάσεις εκεί που άλλοι πέφτουν θύματα σύγχυσης. «Πολλοί φοβούνται ότι η
παγκοσμιοποίηση καταστρέφει τις τοπικές κουλτούρες, τις λαϊκές γιορτές, την
αυθεντικότητα των λαών. Πρόκειται για προκατάληψη», υποστηρίζει. «Έρχεται το
αντίστροφο. Παντού. Στην Ισπανία, οι τοπικές κουλτούρες ποτέ δεν ήταν τόσο
ισχυρές, τόσο πλούσιες, τόσο αξιοδοτημένες όσο σήμερα. Οι Καταλανοί, οι Βάσκοι
συνεχίζουν να μιλούν τη γλώσσα τους, σημασιοδοτούν ξανά το παρελθόν τους,
χτίζουν μουσεία, αποκαθιστούν παλιές πόλεις, κάνουν γνωστή την ιδιαίτερη
κουζίνα τους».

Το ίδιο φαινόμενο, συνεχίζει, παρατηρείται στη Μεγάλη Βρετανία με τους Ουαλούς
και τους Σκωτσέζους. «Οι Σκωτσέζοι ξαναβρίσκουν το παρελθόν τους, τις μουσικές
τους. Οι μεγάλες γιορτές του χθες αναβιώνουν ή συνεχίζονται επί τα βελτίω –
κάτι όμως που δεν τους εμποδίζει να εκτιμούν το αγγλικό ροκ». Και «η
παγκοσμιοποίηση επέτρεψε στους κατοίκους των περιοχών να απελευθερωθούν από
τον πνιγηρό εθνικισμό και κρατισμό του προηγούμενου αιώνα. Που, κατεχόμενος
από τη λατρεία του ενοποιημένου και συγκεντρωτικού έθνους, ήθελε να ξεριζώσει
όλη την αυθεντικότητα του να ζεις σε μια μοναδική γη, με τα έθιμα και τους
μύθους της. Με την αυξανόμενη κυκλοφορία των πολιτικών ιδεών και την ανακάλυψη
άλλων τρόπων σκέψης, διακυβέρνησης, με το άνοιγμα των συνόρων και με το
Ίντερνετ, ο αυταρχικός εθνικισμός υποχώρησε. Οπότε οι άνθρωποι των περιοχών
επωφελήθηκαν για να εκφραστούν, να ξαναβρούν τις ρίζες τους», εξηγεί.

Κίνημα πολιτιστικό, όχι πολιτικό

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα βλέπει στο φαινόμενο της αναζήτησης της τοπικής
ιδιαιτερότητας «μια διαδικασία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και καινούργια». Και
θεωρεί ότι «πρόκειται πολύ περισσότερο για πολιτισμικό, καλλιτεχνικό,
εορταστικό κίνημα παρά για πολιτικό». Το συμπέρασμα, λοιπόν, σύμφωνα με τον
Περουβιανό συγγραφέα, είναι ότι όχι μόνο δεν υφίσταται φόβος πολιτικού
κατακερματισμού αλλά θα υπάρξει πολιτιστική άνοιξη. «Οι κάτοικοι των περιοχών
σήμερα αποφεύγουν όλο και περισσότερο την αναδίπλωση στον εαυτό τους ή την
προβολή ενός αποσχιστικού εθνικισμού. Αυτό το κάνουν μόνο κάποιες μικρές
μειοψηφίες βίαιες και πολύ ιδεολογικοποιημένες. Για την τεράστια πλειοψηφία,
πρόκειται πάνω από όλα για μια καλύτερη ποιότητα ζωής στον τόπο της, για να
διατηρηθεί ό,τι εμπλουτίζει τον τοπικό πολιτισμό, για να γίνουν γνωστές οι
καλύτερες πλευρές του τόπου στους επισκέπτες, τους τουρίστες», λέει. Και
καταλήγει: «Συγχρόνως, όταν ένας καλλιτέχνης είναι θεματοφύλακας μιας
παράδοσης, ενός τρόπου ζωής, ενός πλούσιου παρελθόντος, εκτιμά καλύτερα τα νέα
έργα, μπορεί να τα συναντήσει, να τα αφομοιώσει, να φτιάξει μια τέχνη
πραγματικά μιγάδα και αυθεντική».

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής