Aντονιόνι, Kουροσάβα επιστρέφουν

Έπρεπε να γυρίσει το «Ρασομόν» (Rashomon) το 1950, δωδέκατη ταινία του, ο
Ακίρα Κουροσάβα για να τον ανακαλύψει η Δύση και να τον αποθεώσει – Χρυσό
Λιοντάρι στο Φεστιβάλ Βενετίας, Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας – και μαζί του να
ανακαλύψει και τον ιαπωνικό κινηματογράφο.

«Ρασομόν» – «πύλη της κολάσεως ή πύλη των δαιμόνων» στα ιαπωνικά – και η
ιστορία του μας μεταφέρει στα χρόνια του ιαπωνικού Μεσαίωνα. Κάπου κοντά στο
Κιότο, ένας σαμουράι δολοφονείται και σαν να παρακολουθούμε σπονδυλωτή ταινία
ακούμε και βλέπουμε τέσσερις εκδοχές πάνω σε αυτό το φονικό: Στην πρώτη ένας
ληστής ομολογεί ότι τον σκότωσε αυτός όταν επιχείρησε να βιάσει τη γυναίκα του
σαμουράι. H σύζυγος από τη μεριά της ομολογεί ότι τον σκότωσε εκείνη γιατί δεν
άντεχε την περιφρόνησή του μετά τον βιασμό της. Το φάντασμα του σαμουράι –
καταθέτει ποιητική αδεία στο δικαστήριο – υποστηρίζει πως αυτοκτόνησε. Και
στην τέταρτη μαρτυρία ένας χωριάτης υποστηρίζει ότι ήταν αυτόπτης μάρτυρας του
φόνου που έγινε ύστερα από μονομαχία του σαμουράι με τον ληστή και η σύζυγος
που είχε χαρεί τον βιασμό, το έπαιξε θύμα της μοίρας για να την κάνουν
ηρωίδα…

«Ρασομόν» του Ακίρα Κουροσάβα, με τον Τοσίρο Μιφούνε να αναρωτιέται αν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια ή όλα είναι υποκειμενικά;

«Ασιάτη Πιραντέλο» είχε χαρακτηρίσει η κριτική στη Δύση τον Κουροσάβα καθώς το
«Ρασομόν» παίζει πάνω στο πόσες ερμηνείες μπορεί να έχει η αλήθεια: υπάρχει
μία και αντικειμενική ή όλες είναι υποκειμενικές; H σχετικότητα της αλήθειας,
όμως, κρύβει και μια θεολογική ερμηνεία του σύμπαντος. Μα το έργο του
Κουροσάβα έχει σχέση και με τη γνωσιολογία, δεν είναι μόνο θεοκρατικό. Κάτι
που φαίνεται και στο στυλ της ταινίας όπου διακρίνεται για τη ρεαλιστική γραφή
του και, μάλλον, συντάσσεται με την τέταρτη εκδοχή του αυτόπτη μάρτυρα για το
φονικό.

Χωρίς να υποτιμά την ίντριγκα του αστυνομικού μυθιστορήματος, ο Κουροσάβα
αφήνει εσαεί ανοιχτό ένα αίνιγμα που επαναφέρει τα ερωτήματα για την ίδια την
ανθρώπινη συμπεριφορά, για τη ζοφερή, σισύφεια, μοίρα του ανθρωπίνου γένους,
που από την ίδια του τη φύση ρέπει στο ψέμα, στο κακό και στο χάος. Αυτά σε
διανοητικό επίπεδο, χωρίς να μειώνουν τη γοητεία του «Ρασομόν» με τις μαγικές
κινήσεις της κάμερας, την αυστηρή γεωμετρία των εικόνων, τις απίστευτες
φωτοσκιάσεις ενός αενάως κινούμενου φακού (του μοναδικού οπερατέρ Καζούο
Μιγιακάουα), τη γήινη παρουσία του Τοσίρο Μιφούνε, του αγαπημένου πρωταγωνιστή
του σκηνοθέτη, και τη μουσική του Φουμίο Χαγιασάκα.

Παγωμένες ανθρώπινες σχέσεις

Ποιος είναι πιο αισιόδοξος, ο πεινασμένος ή ο χορτάτος; Αν βλέπετε το ποτήρι
μισογεμάτο, η απάντηση είναι ο χορτάτος, αν το βλέπετε μισοάδειο η απάντηση
είναι ο πεινασμένος… Ο Μικελάντζελο Αντονιόνι, πάντως, πρέπει να ήταν με
τον… πεινασμένο, γιατί οι χορτάτοι, ωραίοι, νέοι και πετυχημένοι αστοί ήρωες
της «Έκλειψης (L’ eclipse), κάθε άλλο παρά αισιόδοξοι και ευτυχισμένοι είναι.
Τρίτο και τελευταίο μέρος της αντονιονικής τριλογίας, η «Έκλειψη» του 1962
(«Περιπέτεια» του ’60 και «Νύχτα » του ’61 οι άλλες δύο). Κι εδώ ο Αντονιόνι
«λειώνει» με την κάμερά του τον νεορεαλισμό, για να δώσει τη θέση του στη
μοντέρνα διαβίωση στις αστικές μεγαλουπόλεις που τις σκεπάζει ο μεταφυσικός
τρόμος και η ψυχική ιδίως ερημιά. Μια ερημιά που είναι δυσβάσταχτη γιατί είναι
μεγαλειώδης και… χορτάτη, με χαμένη κάθε ελπίδα! Από τις αρχές της δεκαετίας
του ’60 οι καλλιτέχνες της Δύσης, σε όλες τις μορφές της τέχνης, είχαν
καταπιαστεί με την αλλοτρίωση των ανθρώπινων σχέσεων. Και η «Έκλειψη» γράφει
το τέλος στις διαπροσωπικές σχέσεις των αστών ηρώων της και των ανθρώπων της
Δύσης. Άλλά ο καπιταλισμός και η ιδεολογία της απομόνωσης, τελικά,
κυριάρχησαν. Τα ιδανικά και τα οράματα για μια άλλη, ίση και δίκαιη κοινωνία,
ούτε που τα θυμάται κανείς στις μέρες μας… Τώρα, ο καταναλωτισμός είναι ο
Θεός. Με δεδομένη την ερημιά στις ανθρώπινες σχέσεις που κανείς δεν έχει ούτε
καν τη διάθεση να της αντισταθεί.

Ολική «Έκλειψη» αληθινών συναισθημάτων με πανέμορφους πρωταγωνιστές τούς Μόνικα Βίτι, Αλέν Ντελόν

Δεν ήταν ασφαλώς καθόλου τυχαίο ότι ο Αντονιόνι έβαλε δύο σούπερ λαμπερούς
σταρ της εποχής – Αλέν Ντελόν, Μόνικα Βίτι – για πρωταγωνιστές της ταινίας
του. Εκείνη είναι νέα, ευκατάστατη, ωραία, στυλάτη, εκείνος κούκλος, πλέι
μπόι, κομψός, πλούσιος και αστέρι του χρηματιστηρίου. Σχετίζονται με πάθος,
νομίζουν πως ταιριάζουν, θεωρούν τις μεγαλοαστικές συνήθειές τους συνεκτικό
ιστό. Κι όμως διαφοροποιούνται. Ο Αντονιόνι βάζει τη γυναίκα να διασώζει μέσα
της την ανθρωπιά, την ευαισθησία για την κοινωνία και τον ξένο, ενώ εκείνον
τον έχει ρουφήξει απόλυτα η επιτυχία, είναι χορτάτος και χαμένος. Μα ο
Αντονιόνι είναι πάνω απ’ όλα μέγιστος ποιητής της σκεπτόμενης εικόνας. Και με
σιωπές εκλείψεις, χαμένα βλέμματα, νεκρούς χρόνους, ξεχασμένα συναισθήματα,
ξεδιπλώνει το τραγικό χρονικό της απώλειας του άλλου, γιατί πριν απ’ όλα
έχουμε χάσει τον δικό μας εαυτό. Και η σπαρακτική ασπρόμαυρη φωτογραφία του
Τζιάνι Ντι Βανένζο με τη μουσική του Τζιοβάνι Φούσκο συνθέτουν ένα ψυχικό
ντεκόρ άγονο, άνυδρο, έρημο… Έτσι, που στο τελευταίο ραντεβού των ηρώων δεν
θα πάει κανένας, ο λαμπτήρας θα μείνει μόνος και θα σβήσει. Ταφόπλακα που πάνω
της γράφει: Ενθάδε κείται το συναίσθημα και η ανθρωπιά!

Δόξα και χρήμα

Το δε πνεύμα πρόθυμο η δε σαρξ ασθενής, τουτέστιν: με λίγες σκηνοθετικές
ικανότητες ο Τζέιμς Γκάρτνερ σκηνοθετεί το κοινωνικοδραματικό «Δρόμος προς τη
δόξα» (Glory road). Ήρωάς της ένας προπονητής μπάσκετ στην Αμερική του 1960 –
σε αληθινή ιστορία βασίζεται το σενάριο -, ο οποίος τόλμησε για πρώτη φορά να
φτιάξει μια ομάδα με μαύρους και λευκούς παίκτες σε μια εποχή που ο ρατσισμός
και οι κοινωνικές ανισότητες όχι μόνο έβγαζαν μάτι στην Αμερική, αλλά
στοίχιζαν ζωές. Στόρι που από μόνο του δίνει την ευκαιρία να γίνει μια δυνατή
ταινία ή έστω μια συναρπαστική “αθλητική περιπέτεια”. Το μισό τιμ είναι καλό –
ηθοποιοί με πρώτο τον Τζος Λούκας στον ρόλο του προπονητή, φωτογραφία του Τζον
Τουν, μουσική του Τρέβορ Ράμπιν – αλλά το άλλο μισό και πιο βασικό, σκηνοθέτης
και σενάριο, δεν καταφέρνουν να βγουν από τη σύμβαση. Έτσι, ανά πάσα στιγμή
ξέρεις το επόμενο πλάνο…

Μελό μιούζικαλ και… πορνογραφία

Σε κοινή θέα και αγοραίο αγαθό έχει ο άνθρωπος το σώμα του στην εποχή της
διαδικτυακής επικοινωνίας. Κι όμως, ουσιαστικά, ισχύει το γνωστό «φάτε μάτια
ψάρια και κοιλιά περίδρομο» καθώς η σεξουαλική επαφή γίνεται όλο και πιο
εικονική. Και όλο πιο εμπορεύσιμη. Εμπορευματοποίηση της λαγνείας με τους
μισούς ανθρώπους να την πουλάνε και τους άλλους μισούς να την αγοράζουν, αλλά
να μην ξεδίνουν! Όλη αυτή την “ιδεολογία” επιχειρεί να εικονογραφήσει ο
Ταϊβανέζος σκηνοθέτης Τσάι Μιν Λιανγκ στην όγδοη ταινία του «Ταξιδιάρικα
σύννεφα» (The wayward cloud). Και φτιάχνει ένα εγκεφαλικό μελό πορνομιούζικαλ
που συμμετείχε στο επίσημη περσινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Βερολίνου και
κέρδισε τρία βραβεία. Υπόθεση δεν υπάρχει, απλώς σε μια μεγαλούπολη που
διανύει ένα καλοκαίρι με καύσωνα, όλοι και όλα γύρω τους παθαίνουν μπλακ άουτ
και χαζεύουν: άντρας μασουλάει μισό καρπούζι ανάμεσα στα ανοιχτά σκέλια μιας
γυναίκας, ένα συνεργείο κινηματογραφεί μια πορνοταινία όπου στο τέλος η
γυναίκα πεθαίνει, αλλά ο παρτενέρ της συνεχίζει να το κάνει μαζί της με τη
βοήθεια του συνεργείου (!), μια κοπέλα συναντάει στα ξεκούδουνα έναν τυπάκο σ’
ένα πάρκο και ενδιάμεσα ξεχύνονται καρτποσταλικά χορευτικά με τραγούδια άκρως
ειρωνικά και οι καλύτερες σεκάνς της ταινίας…

Μελό και πορνογραφι-κό μιούζικαλ στα «Ταξιδιάρικα σύννεφα» του Ταϊβανέζου Τσάι Μιν Λιανγκ

Εντάξει, «δεν με ενδιαφέρουν οι διάλογοι και η διήγηση μιας ιστορίας, οι
ταινίες μου είναι ένας διάλογος με τον εαυτό μου» υποστηρίζει ο σκηνοθέτης.
Αλλά αυτό έχει γίνει μανιέρα και υποψιάζομαι ότι το μόνο που τον ενδιαφέρει
είναι το… «πουλ-μουρ» (πουλάω μούρη!). Γιατί άλλο πρωτοπορία κι άλλο πλίνθοι
και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα που προκαλούν στον θεατή σύγχυση καθώς βαριέται
τα ασύνδετα σκηνοθετικά παιχνίδια με το τάχα “ύφος” και “στυλ”…

Καρτποσταλικοί γκάνγκστερ

Θρίλερ με γκάνγκστερ στη Νέα Υόρκη για… 20άρηδες σινεφίλ! Αυτό είναι το
ζουμί της ταινίας «Το στοίχημα του Σλέβιν» (Lucky number Slevin), που έχει
σκηνοθετηθεί με ψηφιακή δεξιοτεχνία από τον Πολ Μακ Γκούιγκαν. Διαθέτει έναν
νεαρό πρωταγωνιστή, τον Τζος Χάρτνετ, που υποστηρίζεται από βεντέτες του
γκανγκστερικού φιλμ: Μπρους Γουίλις, Μόργκαν Φρίμαν, Μπεν Κίνγκσλεϊ. Και μια
πολύ καλά δουλεμένη φωτογραφία (Πίτερ Σόβα).

Όλα στη ζωή του νεαρού ήρωα πάνε στραβά κι ανάποδα, μέχρι που φτάνει στη Νέα
Υόρκη για να ξεφύγει και μπλέκει χειρότερα. Γίνεται το πιόνι μεταξύ δύο… σερ
του υποκόσμου με μπαλαντέρ τον Μπρους Γουίλις στον ρόλο του… Αγίου Πέτρου
της μαφίας! Ένα ιδιόμορφο θρίλερ για την αφύσικη υπόσταση του γκανγκστερικού
υποκόσμου, ο οποίος έχει επιβάλει τον πλήρη ιδεολογικό φασισμό του. Και το
φιλμ εικονογραφεί μια κάθοδος στον… Άδη της Νέας Υόρκης! E, δεν είναι και
λίγο αυτό…

Ψηφιακή αδρεναλίνη

Πολύ drift, πολύ γκλαμουρέξ… βρώμα, πολλή Γιακούζα, πολύ ψηφιακή αισθητική,
μα ελάχιστο σινεμά. Αυτά είναι τα προσόντα του τρίτου σίκουελ «Μαχητές των
δρόμων: Tokyo drift» σκηνοθετημένο από τον 33χρονο Τζάστιν Λιν τον οποίο
άρπαξε το Χόλιγουντ και ήδη ετοιμάζει το ριμέικ του «Old boy»! Κι αν
αναρωτιέστε τι είναι το “drift”, λένε πως αυτό έχει να κάνει με τις παράνομες
και ανελέητες κόντρες νεαρών Γιαπωνέζων με αυτοκίνητα σε επαρχιακούς δρόμους.
Εν ολίγοις, όλα τα κλισέ μια νεανικής και σπινταριστής περιπέτειας στον καιρό
του Διαδικτύου. Με τον 24χρονο πρωταγωνιστή Λούκας Μπλακ να αναγκάζεται να
φτάνει στο σπίτι του πατέρα του στο Τόκιο, καθώς στην Αμερική τον περιμένει
ποινή φυλάκισης, αλλά να μπλέκει σε αγώνες drift και να μονομαχεί με τον
βασιλιά του αθλήματος. Με ουσιαστικές πρωταγωνίστριες όλες οι γιαπωνέζικες
μάρκες αυτοκινήτων (χρησιμοποιήθηκαν 250 οχήματα, 100 απ’ αυτά και 2.000
λάστιχα καταστράφηκαν στα γυρίσματα).

Και από ‘δώ… χοντροφάρσα

Αν έχεις τέτοιους γονείς, δεν σε σώζει τίποτα! Σε αυτή την ιδέα στηρίζεται η
φαρσοκωμωδία «Και από ‘δώ οι γονείς μου» (Relative strangers) του Γκρεγκ
Γκλιένα («Γαμπροί της συμφοράς»). Ήρωάς της ένας επιτυχημένος 30άρης – Ραν
Λέβινγκστον – ψυχίατρος που ετοιμάζεται να παντρευτεί την όμορφη
αρραβωνιαστικιά του – Νιβ Κάμπελ. Μα ξαφνικά οι υπέροχοι γονείς του τού
αποκαλύπτουν ότι είναι υιοθετημένο παιδί, αυτός παθαίνει σοκ κι αρχίζει να
ψάχνει για τους φυσικούς γονείς του.

«Και από ‘δώ οι γονείς μου»: Ντάνι Ντε Βίτο, Κάθι Μπέιτς, και για όλα ευθύνονται τα γονίδια!

Αλλά το σοκ θα είναι ακόμα μεγαλύτερο όταν τους ανακαλύψει, καθώς αυτοί είναι
ένα φτωχό και άξεστο ζευγάρι… Και φυσικά, όλο το ψωμί της ταινίας είναι
αυτοί που υποδύονται τους γονείς του, οι οποίοι δεν είναι άλλοι από τον
«δαιμόνιο» κοντό Ντάνι Ντε Βίτο και την « παρανοϊκή» Κάθι Μπέιτς!