Όταν οι δικαστές «τα έπαιρναν»…

O Δημήτρης Πιατάς ως πατήρ Φιλοκλέων και ο Χρήστος Βαλαβανίδης ως υιός Βδελυκλέων στους «Σφήκες» του Αριστοφάνη

Δημήτρης Πιατάς – πατήρ Φιλοκλέων και Χρήστος Βαλαβανίδης – υιός Βδελυκλέων:
κοντούληδες, «ζουμπουρλούληδες», της ίδιας πάνω-κάτω γενιάς, κωμικοί άμα τη
εμφανίσει – αλλά και όχι μόνον κωμικοί- καθόλου δεν βρίσκονται για πρώτη φορά
μαζί στη σκηνή. Φέτος συναντιούνται για να συμπρωταγωνιστήσουν στους «Σφήκες»
του Αριστοφάνη που ανεβάζει σε μετάφραση Παύλου Μάτεσι και σε δραματουργική
προσαρμογή του ο Σπύρος A. Ευαγγελάτος με το «Αμφι-Θέατρό» του.

Τριάντα επτά χρόνια καταπιάνεται με τον Αριστοφάνη ο Σπύρος Ευαγγελάτος: από
το 1969, όταν σκηνοθέτησε τις «Εκκλησιάζουσες» στο ΚΘΒΕ. Έκτοτε ανέβασε
«Λυσιστράτη», «Βατράχους», «Πλούτο», «Ειρήνη» και «Νεφέλες» σε περισσότερα από
ένα ανεβάσματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι «Σφήκες» είναι ο έβδομος
Αριστοφάνης του και το έβδομο έργο του που ανεβάζει με το «Αμφι-Θέατρό» του –
το τελευταίο ήταν οι «Εκκλησιάζουσες» που έκανε στην Επίδαυρο το 1998 με
Πραξαγόρα την αξέχαστη σύντροφό του στη ζωή και στο θέατρο Λήδα Τασοπούλου.

«Ένα έργο που κατακεραυνώνει τους δημοκρατικούς θεσμούς σατιρίζοντας τη
δικομανία των Αθηναίων και τη χειραγώγηση της δικαστικής εξουσίας»,
χαρακτηρίζονται οι «Σφήκες». Πράγμα που κάνει εξαιρετικά επίκαιρη αυτή την
αριστοφανική κωμωδία… Και όμως! Οι «Σφήκες» είναι αυτή από τις έντεκα
σωζόμενες κωμωδίες του Αριστοφάνη που έχει παρουσιαστεί λιγότερο στη σύγχρονη
εποχή.

«Παρά το ότι εντοπίζονται αποδόσεις της κωμωδίας αυτής στη νέα ελληνική ήδη
από το 1911, οι “Σφήκες” στο ελληνικό θέατρο δεν είχαν σκηνική τύχη ανάλογη με
άλλα έργα του κωμικού ποιητή», σημειώνει ο θεατρολόγος Πλάτων Μαυρομούστακος.
«Από τις διακόσιες ογδόντα και πλέον παραστάσεις αριστοφανικών έργων στη
νεώτερη Ελλάδα εντοπίζονται μόνον επτά παραστάσεις των “Σφηκών”, πολύ
λιγότερες από οποιοδήποτε άλλο έργο του Αριστοφάνη».

Στους «Σφήκες», τέταρτη χρονολογικά από τις σωζόμενες αριστοφανικές κωμωδίες
που διδάχτηκε το 422 π.X. στα Μεγάλα Διονύσια, ο ποιητής, με «άξονα» τον
Φιλοκλέωνα, ασκεί μια έντονη κριτική τών συχνά άδικων δικαστικών αποφάσεων με
εμμονή σε βασικά και αιώνια στοιχεία της παθολογίας κάθε συστήματος απονομής
της δικαιοσύνης. H κωμωδία χαρακτηρίζεται από έντονα στοιχεία θεατρικότητας,
περιλαμβάνει, όπως αναφέρεται, πολλά σκηνικά τεχνάσματα και κορυφώνεται με μια
παρωδία δίκης που οργανώνεται από τον Βδελυκλέωνα, γιο του Φιλοκλέωνα, ο
οποίος σε όλη την κωμωδία προσπαθεί με διάφορους τρόπους να πείσει τον πατέρα
του για τα τρωτά του δικαστικού συστήματος. Οι «Σφήκες» ανεβαίνουν με σκηνικά
– κοστούμια Πάρι Μέξη, μουσική Γιάννη Αναστασόπουλου και χορογραφία Χάρη
Μανταφούνη. Στη διανομή, επίσης, Κωνσταντίνος Ανταλόπουλος, Γεωργία Καλλέργη,
Οδυσσέας Κιοσόγλου, Χρήστος Μαλάκης, Νίκος Μόσχοβος, Γιώργος Μπούγος, Ίωνας
Νανούρης, Δημήτρης Παπανικολάου, Αγγελική Πετροπετσιώτη, Βασίλης Πουλάκος,
Σωτηρία Ρουβόλη, Μαρία-Δανάη Σδούγκου, Κωνσταντίνος Φάμης, Κοσμάς Χειράκης,
Βαγγέλης Ψωμάς.

Με ένα ερωτηματικό στο τέλος

«Το γεγονός μπορεί, κατ’ αρχήν, να ερμηνευθεί από το ότι αυτό που
φαίνεται να είναι το κεντρικό θέμα του έργου ­ η κριτική τού τότε δικαστικού
συστήματος ­ δεν ενδιαφέρει τον σύγχρονο θεατή», δίνει τη δική του εξήγηση ο
σκηνοθέτης για την πολύ αραιή εμφάνιση των «Σφηκών» σε αρχαία θέατρα τη
σύγχρονη εποχή. «Τότε κάθε Αθηναίος πολίτης μπορούσε ­ αμειβόμενος ­ να ασκεί
δικαστική εξουσία. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει βέβαια σήμερα. Υπάρχει ωστόσο ένα
στοιχείο που συνδέει τις δύο εποχές και είναι διαχρονικό: και τότε και τώρα
υφίσταται ένα μικρό ­ ευτυχώς ­ ποσοστό λειτουργών της δικαιοσύνης που δρουν
με τρόπο φαύλο. Κατά την άποψή μας όμως, το νόημα του έργου δεν σταματά εκεί.
Ο γιος, που εμφανίζεται ως ο “λογικός” της όλης πλοκής, αποδεικνύει μεν με
ατράνταχτα επιχειρήματα το σαθρό πολιτικό σύστημα που αδικεί τον πολίτη και
εξωθεί σε χρηματισμό κάποιους δικαστές, αλλά η αντιπρότασή του είναι ακόμη πιο
αισχρή: οδηγεί τον “διασωθέντα” πατέρα του σε μια νεοπλουτίστικη ζωή χλιδής,
φαυλότητας και αυταρέσκειας. Ο γέρος δέρνει όποιον συναντά μπροστά του,
μεθάει, αρπάζει πορνίδια για συνοδεία του κ.λπ. Όταν ο νέος προσπαθεί να τον
αναχαιτίσει είναι αργά. Κατά την παράστασή μας το τέλος του έργου είναι ένα
ερωτηματικό. Τι θα διαδεχθεί την ευτέλεια και το κοινωνικό χάος;».

Οι «Σφήκες» πρωτοπαρουσιάστηκαν το 422 π.X., λίγο πριν από την πρόσκαιρη
ειρήνη του Νικία (421). Απ’ αυτόν τον “μεσοπόλεμο” πήραμε αφορμή και
τοποθετήσαμε την αρχή της παράστασης στον Μεσοπόλεμο του 20ού αιώνα. Σιγά
σιγά, όμως, η εποχή “οδεύει” προς τη σύγχρονή μας».

INFO

Την Κυριακή, στις 21.00, στο Ηρώδειο (τηλ. 210-3272.000, www.hellenicfestival.gr). Εισιτήρια:
50, 40, 30, 20, 15, (μειωμένα) 10, 7,50 ευρώ.