Σχολείο και φόβος

Άρρηκτα δεμένη με τον φόβο η παραδοσιακή εκπαίδευση: ψόγοι, τιμωρίες,
αποβολές, μείωση διαγωγής. Οι καλοί επιβραβεύονται, οι κακοί τιμωρούνται. Όλοι
όμως πρέπει να φοβούνται – οι καλοί για να παραμείνουν καλοί, οι κακοί για να
γίνουν καλοί. Ο δάσκαλος – αυθεντία, μοναδικός αφηγητής, πομπός κάθε γνώσης
και πληροφορίας, εμπνευστής και σκηνοθέτης όλης της διαδικασίας.

Ο μαθητής, δέκτης του μονολόγου, παθητικός ακροατής, δεμένος χειροπόδαρα στο
θρανίο του. Το σχολείο πάσχει από την αρρώστια της αφήγησης, έγραψε ο Πάουλο
Φρέιρε. Εντούτοις, όσο το σχολείο έμενε ένα κλειστό σύστημα με εσωτερικές
αναφορές, αρκούσε ο φόβος, εν μέρει δημιουργικός, για να λειτουργούν τα
πράγματα. Τώρα που η γνώση και η πληροφορία έχουν διαχυθεί και η καθηγητική
έδρα πατάει στο έδαφος, η ροή του φόβου αντιστράφηκε.

Σήμερα το σχολείο δεν παράγει τον δικό του φόβο. Αντίθετα, είναι μια χοάνη που
καταπίνει τον έξω φόβο και τον ανακυκλώνει. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε με ποια
τελετουργική κανονικότητα έρχονται τα της εκπαίδευσης στη δημοσιότητα κάθε
χρόνο: στις γενικές εξετάσεις παρακολουθούμε την αγωνία των υποψηφίων, το
άγχος των βάσεων, τον φόβο της αποτυχίας, του επαγγελματικού κενού, του
αποκλεισμού.

Στις εθνικές επετείους κυριαρχεί ο πανικός του Αλβανού αριστούχου, το σύνδρομο
του αλλοδαπού σημαιοφόρου που απειλεί την εθνική μας πρωτοκαθεδρία, ο φόβος
του ξένου. Με λίγα λόγια, τους φόβους που η ελληνική κοινωνία δεν καταφέρνει
να διαχειριστεί τούς εναποθέτει στο σχολείο. Έτσι, ο φόβος ξαναγύρισε στο
σχολείο από μιαν άλλη πλευρά.

Όσοι συναπαρτίζουν τη σχολική κοινότητα βιώνουν ο καθένας τούς φόβους του. Ο
μαθητής τον φόβο τού αύριο, τον ανταγωνισμό για την επιβίωση. Αν δεν τα
καταφέρει, χάθηκε. Ο δάσκαλος τον φόβο της δικής του ανεπάρκειας και της
ανυποληψίας του θεσμού που υπηρετεί. Ο γονιός τον φόβο τού αγνώστου.
Βομβαρδίζεται από την τηλεόραση με κινδύνους που απειλούν το παιδί του,
εσχάτως μάλιστα ζει το σίριαλ των «παιδικών συμμοριών». Οι τρεις εταίροι της
σχολικής κοινότητας πορεύονται φοβισμένοι, συχνά χωρίς ουσιαστική επικοινωνία
και συνεργασία μεταξύ τους.

Τις τελευταίες εβδομάδες οι φοιτητές διαδήλωναν στον ρυθμό του δικού τους
φόβου. Εύλογος ο φόβος για το παραμελημένο πανεπιστήμιο και το αβέβαιο μέλλον.
Μόνο που ο φόβος γεννά αντιστάσεις, δεν αρκεί για να γεννήσει προτάσεις. Και
το κενό αυτό είναι εμφανές σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης.

ΥΓ: Στο Μέτσοβο πραγματοποιήθηκε ένα θαυμάσιο συμπόσιο του Ιδρύματος Αβέρωφ με
θέμα τον φόβο. Από εκεί και οι παραπάνω σκέψεις.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι β’ αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα
Δικαιώματα του Ανθρώπου και τ. πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς
Αμνηστίας.