Ο έρωτας πάνω απ’ όλα

Μεγάλο μέρος του χολιγουντιανού μύθου και του αμερικανικού σινεμά το έχουν
χτίσει Ευρωπαίοι κινηματογραφιστές που «κυνηγημένοι» με διάφορους τρόπους
έφτασαν εκεί και μεγαλούργησαν. Ένας από αυτούς ήταν και ο αρμενικής καταγωγής
Ρώσος Ρούμπεν Μαμούλιαν (1897-1987) που μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση
μετανάστευσε αρχικά στην Αγγλία και μετά πέρασε στις ΗΠΑ όπου και υπήρξε ένας
από τους σημαντικότερους προπολεμικούς σκηνοθέτες του Χόλιγουντ δουλεύοντας με
μεγάλους σταρ (Μάρλεν Ντίτριχ, Μπάρμπαρα Στάνγουικ, Ρίτα Χέιγουορθ, Φρεντ
Αστέρ κ.ά).

Στη «Βασίλισσα Χριστίνα» («Queen Christina») βρισκόμαστε στην καρδιά του
Μεσοπολέμου (1933) και της απόλυτης κυριαρχίας των σταρ που επέβαλαν όλα τα
γούστα τους… Κι όμως, όταν είσαι μεγάλος δημιουργός, ακόμα και στην
απόλυτη… παρανομία, μπορεί να φανεί το ταλέντο σου ή έστω ίχνη του. Είχα
ολόκληρες δεκαετίες να δω τη σημερινή ταινία και ομολογώ ότι μόλις άρχισε η
δημοσιογραφική προβολή είπα «άντε να κάτσω λίγο να τη θυμηθώ και φεύγω, τι
καινούργιο μπορεί να κρύβει ένα προπολεμικό φιλμ παραγωγής 1933»… Αλλά
έμεινα καρφωμένος στην πολυθρόνα μέχρι και το τελευταίο πλάνο!

Ας ξεκινήσουμε από την πρωταγωνίστριά της, την Γκρέτα Γκάρμπο. Και να πούμε
ότι πολλές φορές η δόξα που ακολουθεί τους ανθρώπους δεν είναι τυχαία – κι ας
ζηλεύουμε εμείς και τους «μικραίνουμε» για να τους φέρουμε στα μέτρα μας. Μια
τέτοια περίπτωση υπήρξε και η Γκρέτα Γκάρμπο που διάλεγε τις ταινίες της και
επέλεγε τους συνεργάτες της. Και όλοι ξέρουμε πως στον κολοφώνα της δόξας της
«έφτυσε» το Χόλιγουντ και τη δημοσιότητα και μέχρι τον θάνατό της ακολούθησε
τους δρόμους της σιωπής, «κρυμμένη» πίσω από τα μαύρα γυαλιά της. Και στο φιλμ
του Ρούμπεν Μαμούλιαν σε όλα τα πλάνα η ομορφιά της και η θυελλώδης
προσωπικότητά της «σκίζουν» το πανί – στην κυριολεξία!

Ο μύθος της Γκρέτας Γκάρμπο λάμπει στη «Βασίλισσα Χριστίνα»

H βασίλισσα Χριστίνα της Σουηδίας – στα χρόνια του Τριακονταετούς Πολέμου στην
Ευρώπη του 1600 – κάνει τέλεια τη δουλειά της «σαν άντρας» κι ούτε που έχει
ανάγκη τον γάμο. Μέχρι τη στιγμή που ο έρωτας θα τη χτυπήσει κατακούτελα και η
ζάλη του θα την ακολουθήσει για πάντα. Βγάζει το στέμμα, εγκαταλείπει τον
θρόνο της και ακολουθεί την καρδιά της – έστω κι αν η μοίρα θα την
ειρωνευτεί… Και η Γκρέτα Γκάρμπο σκιαγραφεί με θυελλώδη ανεβοκατεβάσματα την
προσωπικότητα αυτής της «κοστουμέ» ηρωίδας. Έχει έναν μονόλογο – υπόδειγμα
δραματικής αφαίρεσης, που θαρρείς κι είναι σημερινός (στην κρεβατοκάμαρα μετά
την ερωτική της συνεύρεση με τον παράνομο εραστή της). Και συνολικά η παρουσία
της – θυμίζει τον δυναμισμό που εξέπεμπε στο πανί η Μελίνα Μερκούρη – σε
μαγνητίζει.

Στο πέρασμα του χρόνου φανερώνουν τα έργα των ανθρώπων πόσο είναι φτιαγμένα με
υλικά αντοχής. Και η «Βασίλισσα Χριστίνα» είναι ένα φιλμ που η σφραγίδα του
Ρούμπεν Μαμούλιαν δεν το αφήνει να γεράσει. Διαθέτει δραματικές κορυφώσεις,
σιωπές, ίντριγκες, συναισθηματικές εκρήξεις, ατμοσφαιρική, ασπρόμαυρη
φωτογραφία με άποψη και ένα τολμηρό για την εποχή του φινάλε. Έτσι, έπειτα από
73 χρόνια ζωής, η ταινία δεν έχει ούτε μια ρυτίδα. Και βάζει κάτω εκατοντάδες
σημερινά κινηματογραφικά εικονικά προϊόντα.

Τα πήρε όλα ο άνεμος

Ο συγγραφέας ποιητής Τσαρλς Μπουκόφσκι υπήρξε ένα όνομα μυθικό στην
αμερικανική λογοτεχνία. Ήταν ο ίδιος μια «ιστορία καθημερινής τρέλας» αλλά δεν
ήταν απόγονος της γενιάς των μπιτ – Μπάροουζ, Κέρουακ, Γκίνσμπεργκ – καθώς δεν
τον ενδιέφερε η «αμφισβήτηση». Ο Μπουκόφσκι ζει μέσα στη δυστυχία, τη λατρεύει
και θεωρεί ευτυχισμένο, σχεδόν, τον εαυτό του που γράφει γι’ αυτή. Θαρρείς και
γνωρίζει ότι αυτή είναι η ίδια η μοίρα του. Κι από αυτή την άποψη είναι πιο
κοντά στον κόσμο του Καμί και του Ντοστογιέφσκι. Οι ήρωες του Μπουκόφσκι είναι
αυθεντικά τρελοί, δεν πουλάνε τρέλα. Και ο κόσμος του είναι φύσει και θέσει
φευγάτος, παρανοϊκός, και λίγοι αντέχουν να ζουν σ’ έναν τέτοιο μηδενιστικό
κόσμο.

«Οι ιστορίες καθημερινής τρέλας» (Storie di oridinaria folia), γυρίστηκαν το
1981 από τον Μάρκο Φερέρι που φαινόταν, τότε, ο πιο «κατάλληλος» Ευρωπαίος
σκηνοθέτης για να πιάσει την ψυχή του Μπουκόφσκι. Αλλά ο κόσμος του Μπουκόφσκι
δεν είναι «περιθωριακός», είναι ένας παραληρηματικός κόσμος που «όμορφα
καίγεται» σε στυλ ποιητικού ρεαλισμού. Ο Φερέρι είναι ένας βίαιος και
αντισυμβατικός σκηνοθέτης με μεγάλες ταινίες στο ενεργητικό του, αλλά μακριά
από την προβληματική του Μπουκόφσκι. H φιλοσοφία του Φερέρι ερχόταν σε ρήξη με
την αστική υποκρισία. Ο Μπουκόφσκι ήταν πέρα από τάξεις.

Ο Μπεν Γκαζάρα είναι ο Τσαρλς Μπουκόφσκι στις «Ιστορίες καθημερινής τρέλας»

Αυτό που αντέχει στο πέρασμα του χρόνου είναι ο Μπεν Γκαζάρα – στην καλύτερη
εμφάνισή του -, ο οποίος ερμηνεύει 100% αληθινά τον ρόλο του αλκοολικού
συγγραφέα που τριγυρνάει και μπεκρουλιάζει στα μπαρ, πιάνει ατέλειωτες
συζητήσεις με περιθωριακούς θαμώνες, καπνίζει συνεχώς και «πηδάει» τυχαία
οποιοδήποτε θηλυκό, ωραίο, άσχημο, μικρό, μεγάλο. Έτσι που να φτάσει στον πάτο
και να γίνει ένα ρεμάλι της κοινωνίας. Κι όλα αυτά ως αντίτιμο της ελευθερίας
του και του γραψίματος, που ήταν όλη του η ζωή. Αλήθεια, τι έχει απομείνει
ζωντανό σήμερα από όλα τα κοινωνικά κινήματα της Δύσης; Τίποτα; Τα πήρε όλα ο
άνεμος; Αλλά ποιος ξέρει, μπορεί μέσα στον άνεμο να κρύβονται τα ωραιότερα
μυστικά… Άσε που άνεμος είναι, μπορεί να τα ξαναφέρει στον δρόμο μας…

Αηδία στους… λόφους

Κάθε εποχή έχει και τα σπλάτερ που της αξίζουν… «Κτηνάνθρωποι» του Γουές
Κρέιβεν το 1977, «Αίμα στους λόφους» (The hills have eyes) σήμερα ως ριμέικ
της ίδιας ταινίας σκηνοθετημένη από τον Αλεξάντρ Αζά. Και, βέβαια, με παραγωγό
τον Κρέιβεν καθώς ο… πάγκος του χασάπη έχει, πάντα, και πολύ αίμα και πολλά
φράγκα!

Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής στο Νέο Μεξικό, μια οικογένεια βρίσκεται
ξαφνικά στην έρημο και πολιορκείται από κάποια τερατώδη πλάσματα. Και για να
είμαστε μέσα στο πνεύμα της εποχής, μαθαίνουμε ότι αυτά τα αποκρουστικά
πλάσματα έχουν παραμορφωθεί από ραδιενεργά πειράματα της κυβέρνησης και
εγκαταλείφθηκαν στο χωριό τους, όπου και σάλεψε ο νους τους!

Το σπλάτερ είναι καλτ είδος, αλλά ο Γάλλος Αλεξάντρ Αζά που τον άρπαξε το
Χόλιγουντ μετά την πρώτη του ταινία («Υπερένταση»), δεν ξεχωρίζει για κάτι το
ιδιαίτερο. Το μόνο άξιο λόγου στην ταινία είναι τα σκηνικά του Τζόζεφ Νέμεκ
και η φωτογραφία του Μαξίμ Αλεξάντρε. Άσε που η ιδεολογία της ταινίας είναι
άκρως φασιστική: μην παρεκκλίνετε του ίσιου δρόμου, της λεωφόρου της
κοινωνίας, γιατί θα πάθετε τα ίδια.

Ύπουλο μεταφυσικό ρομάντζο

Για κορίτσια και αγόρια 12 με 20 χρόνων γράφονται τα περισσότερα σενάρια
του Χόλιγουντ καθώς αυτές οι ηλικίες αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των
θεατών των κινηματογραφικών ταινιών – είτε πρόκειται για κινηματογραφικές
αίθουσες, είτε για κατανάλωση στο σπίτι. Κι σε αυτές τις ηλικίες – κυρίως στα
κορίτσια – το ρομάντζο «πουλάει».

Ένα προϊόν της παραπάνω λογικής είναι και η μεταφυσική κομεντί «Έρωτας δίχως
παρόν» (The lake house). Ξεκινώντας από την… υπαρξιακή αγωνία πώς να πεις σε
κάποιον «θα σε δω στα όνειρά μου» όταν δεν τον έχεις δει ούτε στην
πραγματικότητα, το Χόλιγουντ περνάει στην αντεπίθεση. Γιατί, σου λέει, το
ευρωπαϊκό σινεμά να αποθεώνει την αντίληψη «ο έρωτας και μόνο αυτός πηγή της
ιστορίας των ανθρώπων»; Και επιχειρεί, εδώ, να… εκλαϊκεύσει τον Κριστόφ
Κισλόφσκι της «Διπλής ζωής της Βερόνικα»! Δυο γυναίκες, «συνέχεια» η μία της
ζωής της άλλης εκεί, ένας άντρας μια γυναίκα εδώ που ζουν έναν ερωτικό δεσμό
διά αλληλογραφίας κι ας τους χωρίζουν δύο χρόνια – αυτός ζει στο 2004 κι αυτή
στο 2006!

Σάντρα Μπούλοκ – Κιάνου Ριβς. Δύο σταρ γίνονται αόρατοι σε έναν «Έρωτα δίχως παρόν»

Μπορεί το σενάριο να βασίζεται σε βιβλίο του βραβευμένου με Πούλιτζερ
συγγραφέα Ντέιβιντ Όμπερν και να έχει για πρωταγωνιστές δύο σταρ -Κιάνου Ριβς,
Σάντρα Μπούλοκ, που είχαν ξαναπαίξει μαζί στο «Speed» – αλλά το γλυκό δεν
φουσκώνει. Το σενάριο είναι μπουρδουκλωμένο και με επαναλαμβανόμενα μοτίβα και
η σκηνοθεσία του Αλεχάντρο Αγκρέστι χωρίς εκείνο το «κάτι». Δημιουργεί,
τελικά, ένα ύπουλο μεταφυσικό ρομάντζο α λα «Τζέιν Έιρ» στην εποχή μας. Γιατί
«ύπουλο»; Επειδή η αναζήτηση του έρωτα – κατά το σενάριο… – είναι αμφίβολο
αν βρίσκεται σε αληθινά πρόσωπα… Γι’ αυτό αναζητήστε τον έρωτα στις
φαντασιώσεις σας και ζωντανέψτε τον μέσα από αυτές. Μια χαρά… μόνοι θα είστε
όλη σας τη ζωή!

Το κιτς κυλάει μέσα μας

Το κιτς κυλάει σαν το αίμα στις φλέβες μας κι έχει γίνει η καθεστηκυία
τάξη που επιβάλλει το γούστο της… Δεν ξέρω αν ο διανοούμενος Πατρίς Λεκόντ
σκέφτηκε συνειδητά κάτι τέτοιο ως υπονόμευση των ηρώων της φαρσοκωμωδίας του
«Φίλοι για πάντα» (Les bronzes 3), αλλά από μόνη της η ταινία εκεί καταλήγει!
Ένα σίκουελ της σειράς που ξεκίνησε ο Λεκόντ πριν από 26 χρόνια και φαίνεται
να αντέχει στα ταμεία (στη Γαλλία έκοψε πολλά εκατομμύρια εισιτήρια).

Τι κι αν πέρασαν, λοιπόν, κοντά 30 χρόνια από τότε που έξι νεαροί φίλοι πήγαν
μαζί διακοπές, παραμένουν και σήμερα ίδιοι και… χειρότεροι. Κι επειδή τη…
δόξα πολλοί εμίσησαν τα χρήματα ουδείς, ο Πατρίς Λεκόντ γυρίζει την τρίτη
συνέχεια για ευνόητους λόγους και με το εξής στόρι: Χαβαλές, νευρώσεις και
ψιλο-υστερίες 50ρηδων Γάλλων σε ξενοδοχείο της Σαρδηνίας. Με έναν γυναικά, μια
χαζογκόμενα, έναν νευρωτικό, έναν μπατίρη, έναν κόπανο και μια «φτηνιάρα»…
Όλα χτυπημένα στο μπλέντερ κι όποιον πάρει ο ζαμανφουτισμός… Σαν παλιά
ελληνική ταινία την εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του βίντεο.

H «ψυχή» της τρομοκρατίας

Αν «άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου», σκέψου τι… χάος είναι η ψυχή των
τρομοκρατών, των εκπροσώπων των πολυεθνικών που ξεζουμίζουν τις χώρες του
Τρίτου Κόσμου, αλλά και κάποιων ηγετών αυτών των πεινασμένων χωρών!

«Five fingers» κι ένας γρίφος για την τρομοκρατία…

Σε μια εποχή που όλα έχουν ανατραπεί, κανείς δεν πιστεύει σε τίποτε και η
ανθρωπότητα μοιάζει να τρέχει με πειραγμένα φρένα, ταινίες σαν το «Five
fingers» του Λόρενς Μάλκιν αντί να στοχεύουν στην καρδιά του κτήνους, χάνονται
σε σεναριακούς γρίφους και θεατρικά, φορμαλιστικά, βαρετά παιχνίδια…

Με φόντο το εξωτικό Μαρόκο, ένας ευφυέστατος Άραβας τρομοκράτης – πρώτος…
ξάδελφος του Μπιν Λάντεν – απάγει έναν ιδεαλιστή Ολλανδό με αμφιλεγόμενο
παρελθόν που λέει ότι φτάνει εκεί για να βοηθήσει στη δημιουργία ενός
προγράμματος διατροφής για τα υποσιτιζόμενα παιδιά… Μεταξύ τους αρχίζει ένας
διανοητικός αγώνας σκακιού και κάθε φορά που ο Ολλανδός χάνει, χάνει μαζί και
από ένα δάχτυλο του χεριού του, μέχρι να πει την αλήθεια – τον λόγο για τον
οποίο έφτασε στην Αφρική… Υπάρχει σκηνοθετική ατμόσφαιρα, αλλά το σενάριο
είναι ένας γρίφος: «σαν τις προσωπικότητες αυτών που ανακατεύονται με την
τρομοκρατία», λέει ο ίδιος ο σκηνοθέτης. Μόνο που άλλο ψυχανάλυση και μέθοδοι
ψυχοθεραπείας, κι άλλο κινηματογράφος!