«Bλέπουν» τον Όμηρο ως γυναίκα!

Γυναίκα και όχι ο σεβάσμιος βλοσυρός γέροντας, Όμηρος, έγραψε τα ογκώδη έργα της «Ιλιάδας» και της «Οδύσσειας» κατά τον Βρετανό ειδικό Άντριου Ντάλμπι. Άλλοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε γυναίκα θα έπληττε με τις μάχες της «Ιλιάδας». Στη φωτό σύγχρονοι «ραψωδοί» απαγγέλλουν στίχους του ποιητή σε χάπενινγκ στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου

Ο Όμηρος ίσως να ήταν γυναίκα. Αυτό, τουλάχιστον, ισχυρίζεται στο βιβλίο του,
το οποίο θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο, ένας Βρετανός ειδικός στην προφορική
λογοτεχνία και τα έπη.

Ο Άντριου Ντάλμπι, ιστορικός και γλωσσολόγος, αμφισβητεί το φύλο ενός από τους
σημαντικότερους συγγραφείς όλων των εποχών, του ποιητή των ελληνικών επών του
7ου π.X. αιώνα, της «Ιλιάδας» και της «Οδύσσειας».

«Δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις για την ταυτότητα του ποιητή και γι’ αυτό δεν
υπάρχει καμία αιτιολόγηση για το συμπέρασμα ότι τα δύο έπη γράφτηκαν από
άνδρα», δηλώνει ο Ντάλμπι, σημειώνοντας ότι οι γυναίκες παγκοσμίως έχουν μακρά
παράδοση στην προφορική λογοτεχνία. Για του λόγου το αληθές παραθέτει το
παράδειγμα της Σαπφούς, της γνωστότερης γυναίκας ποιήτριας στην αρχαία Ελλάδα,
και της Ενχεδουάνας, της γυναίκας που αναφέρεται σε μια σουμεριακή πινακίδα
και η οποία έγινε η πρώτη επώνυμη ποιήτρια στον κόσμο.

«Είναι δυνατόν, ακόμη και πιθανόν, αυτός ο ποιητής να ήταν γυναίκα. Ως υπόθεση
εργασίας, αυτό βοηθά να εξηγηθούν συγκεκριμένα γνωρίσματα στα οποία τα έπη του
είναι καλύτερα – είναι περισσότερο φίνα, περίπλοκα και οικουμενικά – από τα
περισσότερα», λέει ο Ντάλμπι, η μελέτη του οποίου με τίτλο «Επανανακαλύπτοντας
τον Όμηρο» («Rediscovering Homer») θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο από τον
εκδοτικό οίκο W.W. Norton.

Ο ιστορικός περιμένει αντιδράσεις, επειδή κανείς άλλος συγγραφέας δεν έχει
ισχυριστεί ότι ο Όμηρος ήταν γυναίκα. «H ένσταση δεν ευσταθεί πραγματικά,
γιατί ουδείς από τους αρχαίους συγγραφείς περιγράφει, ούτε κατονομάζει τον
ραψωδό που έγραψε αυτά τα έπη. Δεν μας δίνουν ούτε φύλο ούτε όνομα», εξηγεί.

Αμφισβητώντας τη θεωρία ότι οι Έλληνες ραψωδοί και ποιητές ήταν σχεδόν πάντα
άνδρες, επισημαίνει πως «το γεγονός ότι οι γυναίκες συνήθως δεν έπαιζαν
δημοσίως ενώπιον κοινού που να περιλαμβάνει άνδρες εξηγεί γιατί δεν υπάρχει
καμία αρχαία πηγή που να μας λέει πώς εκτελούνταν τα ποιήματα της Σαπφούς».

Αναγνωρίζοντας όσους ακαδημαϊκούς υποστηρίζουν ότι η «Ιλιάδα» έχει γραφεί από
άνδρα δηλώνει: «H “Ιλιάδα” αναφέρεται κυρίως σε αρσενικούς ήρωες του πολέμου
και η πλειονότητα των χαρακτήρων της είναι άνδρες σκοπός των οποίων είναι να
σκοτώνουν αλλήλους… Οι γυναίκες, αν και αφηγούνται τις ίδιες ιστορίες,
μπορούν να τις αφηγηθούν με βάθος, ενώ αντιμετωπίζουν με συμπόνια τα
συναισθήματα και τα κίνητρα των γυναικείων χαρακτήρων. Ουδείς μπορεί να
αρνηθεί ότι ο ποιητής της “Ιλιάδας” το καταφέρνει αυτό».

«Οποία πλήξη, με τις ατελείωτες μάχες»

«Οι γυναίκες, αν και αφηγούνται τις ίδιες ιστορίες, μπορούν να τις αφηγηθούν με βάθος», λέει ο ιστορικός Άντριου Ντάλμπι

H παράδοση θέλει τον Όμηρο τυφλό, ενώ διάφορες περιοχές της Ιωνίας διεκδικούν
τον τόπο γέννησής του. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακριβή βιογραφικά στοιχεία για το
πρόσωπό του. Θρύλοι αναφέρουν ότι περιόδευε ως ραψωδός σε αυλές αξιωματούχων
στην Ιωνία. Ο κλασικός μελετητής Ρίτσαρντ Λάτιμορ έγραψε τη διατριβή «Όμηρος:
Ποια ήταν;», ενώ ο Σάμιουελ Μπάτλερ θεωρητικολογούσε ότι μια νέα γυναίκα από
τη Σικελία ήταν η συγγραφέας της «Οδύσσειας» (όχι όμως και της «Ιλιάδας»). Ο
Άντονι Σνόντγκρας, επίτιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο
του Κέμπριτζ, θεωρεί ότι η «Οδύσσεια» θα μπορούσε να έχει γραφεί από γυναίκα
επειδή «αναφέρεται σ’ έναν ειρηνικό κόσμο, με πίστη, καρτερία και
αποφασιστικότητα αντί της επιθετικότητας. H ιδέα ότι μια γυναίκα έγραψε την
“Ιλιάδα” και δεν πέθανε από πλήξη από τις ατέλειωτες μάχες και τους σκοτωμούς
είναι παρατραβηγμένη». Το ζήτημα, υποστηρίζει, είναι αν έγραψε και τα δύο έπη
ο ίδιος άνθρωπος. «Οι περισσότεροι από εμάς πιστεύουν σήμερα ότι είναι ο ίδιος άνθρωπος».

Επιμέλεια: Αριστοτελία Πελώνη