ΘANAΣHΣ ΔPITΣAΣ «Οι νότες κάνουν καλό στην καρδιά»

«H πρώτη φορά που μπήκα στον πειρασμό να ψάξω για τις θεραπευτικές ιδιότητες της μουσικής ήταν όταν ήμουν στο Γυμνάσιο», λέει ο καρδιολόγος, συνθέτης και ερευνητής Θανάσης Δρίτσας. «Με τη μουσική έχουμε άμεση πρόσβαση στο ασυνείδητο. Και είναι γνωστό ότι χαλαρώνουν οι αντιστάσεις. Βρίσκει φωνή αυτό που ακόμα δεν έχει ακουστεί»

Εν αρχή ην ο ήχος. Ο ρυθμικός ήχος της καρδιάς της μητέρας είναι η πρώτη
«μουσική» που ακούμε. Το έμβρυο – λένε οι ερευνητές – μπορεί να ξεχωρίσει τη
φωνή της μητέρας του και να αντιδρά από τη 16η εβδομάδα της εγκυμοσύνης της.
Ήχος, ρυθμός, μουσική… Εκτός από ευγενείς εκφράσεις της ανθρώπινης
δημιουργικότητας, φαίνεται να έχουν σχέση με αρχέγονες πλευρές της ανθρώπινης
ψυχής, γι’ αυτό και η θεραπευτική τους ιδιότητα – τόσο στο σώμα όσο και στην
ψυχή – είναι θέμα προς αναζήτηση από την αρχαιότητα. Στα νεώτερα χρόνια η
μουσικοθεραπεία υπάρχει από τη δεκαετία του ’50.

Τότε ήταν που δημιουργήθηκε η Αμερικανική Εταιρεία Μουσικοθεραπείας, λέει ο
πολυπράγμων Θανάσης Δρίτσας, που εκτός από την ειδικότητα του καρδιολόγου,
ασχολείται συστηματικά με τη σύνθεση (έργα του έχουν παρουσιάσει κορυφαίοι
Έλληνες σολίστ και έχουν κυκλοφορήσει πολλά CD του) και συγκαταλέγεται διεθνώς
μεταξύ των πρωτοπόρων που ερεύνησαν το αντικείμενο Μουσική στην Ιατρική (είναι
μέλος της American Association of Music in Medicine)

Μουσικοθεραπεία. Αρχικά αναπτύχθηκε από επιστήμονες που δεν ήταν ιατροί –
ψυχολόγοι, παιδαγωγοί, νοσηλευτές κ.λπ. -, άνθρωποι που είχαν γνώσεις μουσικής
και είχαν ως κύριο αντικείμενο παιδιά ή ενηλίκους με ειδικές ανάγκες. Τα
τελευταία χρόνια όμως, λέει ο κ. Δρίτσας, με την πρόοδο της τεχνολογίας, έχει
γίνει δυνατή η εξονυχιστική μελέτη της επίδραση της μουσικής στον ανθρώπινο
εγκέφαλο, γι’ αυτό και διάφορες ειδικότητες κλινικών γιατρών τη χρησιμοποιούν
ως φάρμακο. «Για την αντιμετώπιση του πόνου, του στρες, της κατάθλιψης αλλά
και ως μέσο ενίσχυσης του ανοσοβιολογικού συστήματος», λέει.

Το αντικείμενο Μουσική και Θεραπεία μάς έρχεται από την αρχαιότητα. «H σχολή
των Πυθαγορείων χρησιμοποιούσε μουσικούς ήχους για τη θεραπεία ασθενών με το
σκεπτικό ότι η αρμονία της μουσικής θα αποκαταστήσει τη διαταραγμένη
ψυχοσωματική ισορροπία του ασθενούς. Ο Πλάτωνας αργότερα συνιστούσε
συγκεκριμένες μουσικές κλίμακες για την υγεία».

Προσωπικότητα… διχασμένη. Από τη μια επιφορτισμένος με την
υπευθυνότητα ενός καταξιωμένου καρδιολόγου που η μισή του καθημερινότητα είναι
αφιερωμένη στο Ωνάσειο, και από την άλλη με το «πέταγμα» ενός μουσικού που
τον… τρώνε τα δάκτυλά του να καθήσει στο πιάνο. Συνδετικός κρίκος (και
σημείο εξισορρόπησης) η ανακάλυψη ότι η μουσική μπορεί να κάνει καλό και στην
καρδιά…

Ποια είναι ακριβώς η σχέση μουσικής και καρδιάς;

Εδώ και μία πενταετία έχει αρχίσει συστηματική μελέτη για το πώς επιδρά η
μουσική ακρόαση σε διάφορες ομάδες ασθενών, συμπεριλαμβανομένων αυτών που
νοσηλεύονται στη Στεφανιαία Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και στην
Καρδιοχειρουργική ΜΕΘ. Μελετάμε επίσης πώς επιδρά η ακρόαση μουσικής πριν από
και κατά τη διάρκεια του τεστ κοπώσεως σε κυλιόμενο διάδρομο.

Και τι παρατηρήσατε;

Είδαμε ότι η χαλαρωτική μουσική μπορεί να μειώσει την καρδιακή συχνότητα
προτού ακόμη αρχίσει η διαδικασία του τεστ και βελτιώνει και την ανοχή του
«εξεταζόμενου» στη διάρκεια της άσκησης. Και στην ανάνηψη όμως, μετά το τεστ,
υπάρχει διαφορά. Επανέρχεται ο φυσιολογικός ρυθμός της καρδιάς γρηγορότερα.

Έχουν εφαρμογή έστω κάποια από αυτά τα αποτελέσματα στα νοσοκομεία;

Στο Ωνάσειο οι ασθενείς των τμημάτων που ανέφερα ακούνε relaxing music μέσα
από ακουστικά. Μότσαρτ, Χατζιδάκι, «Το χαμόγελο της Τζοκόντας», «15
εσπερινοί», το «Orama» με το κλαρίνο του Σαλέα, υπάρχει ποικιλία. Όχι στίχους.
Μόνο οργανική μουσική. Και με όργανα όπως τσέλο, βιόλα, άρπα, φλάουτο… Οι
πιο χαμηλές συχνότητες βοηθάνε τη χαλάρωση. Οι ασθενείς, πριν και μετά
απαντάνε σε ένα ψυχομετρικό ερωτηματολόγιο. Κάθε άνθρωπος όπως έχει το ιατρικό
του ιστορικό έχει και το μουσικό του. Υπάρχουν μουσικοθεραπευτές που για να σε
χειριστούν όπως πρέπει ρωτάνε μέχρι και τι άκουγε η μαμά σου.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η μουσική δρα σαν φάρμακο;

Οι ενδείξεις λένε ότι θα μπορούσε να αποτελέσει συμπληρωματική μορφή αγωγής
στη νοσηλεία ασθενών με στεφανιαίο νόσημα… Με πολύ χαμηλό κόστος και χωρίς
παρενέργειες η μουσική μπορεί να μειώσει την καρδιακή συχνότητα και την πίεση
– ό,τι κάνει δηλαδή η κλασική καρδιολογία με τη χορήγηση φαρμάκων.

Μουσικοθεραπεία όμως δεν σημαίνει μόνο ακούω μουσική…

Βέβαια. Και δεν είναι απαραίτητο να έχεις σπουδάσει ιατρική. Υπάρχουν
εξαιρετικοί μουσικοθεραπευτές που έχουν σπουδάσει στο εξωτερικό – γιατί εδώ
δεν έχει αναγνωριστεί ο τομέας ακαδημαϊκά. Κάθε άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως
ένα μουσικό όργανο και ο θεραπευτής συνεργάζεται μαζί του για να βρει τον δικό
του ήχο. Να τον κάνει να βγάλει τη δική του πρωτογενή έκφραση.

Μότσαρτ για την όραση!

H ακρόαση τής Σονάτας για δύο πιάνα του Μότσαρτ βελτίωσε τα αποτελέσματα του
τεστ οράσεως που έκαναν ασθενείς που έπασχαν από γλαύκωμα ή νευρολογικά
προβλήματα, σύμφωνα με έρευνα (που δημοσιεύεται στο «British Journal of
Ophthalmology»). Το λεγόμενο «Mozart Effect» έχει ήδη συνδεθεί με βελτιωμένες
μαθημασιακές ικανότητες, ενίσχυση της ανάπτυξης του εγκεφάλου εμβρύων και
διευκόλυνση της μάθησης σε παιδιά του Γυμνασίου. Την εν λόγω οφθαλμολογική
έρευνα έκανε ομάδα ιατρών από το Σάο Πάολο της Βραζιλίας σε 60 ασθενείς που
επρόκειτο να κάνουν τεστ για την περιφερειακή τους όραση. Οι 30 ασθενείς
άκουσαν επί 10 λεπτά τη σονάτα, αντίθετα με άλλους 30. Το γκρουπ που άκουγε
μουσική είχε την ικανότητα να συγκεντρωθεί καλύτερα και να κάνει πιο αξιόπιστα
τα τεστ.

INFO

CD: «Εικόνες – String Images» (Musica Viva), «Δύο μουσικά παραμύθια για
αφηγητή και ορχήστρα δωματίου» (Lyra), «Υδατογραφίες» (Protasis).

Βιβλία: «Η μουσική ως φάρμακο» (εκδ. info health), «Η τέχνη ως μέσον
θεραπευτικής αγωγής» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών), «Μουσικοκινητικά δρώμενα ως
μέσον θεραπευτικής αγωγής» (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών).