«Σώστε την αρχιτεκτονική των “Ξενία”»

Στα μέσα της δεκαετίας του ’50 μία ευνοϊκή συγκυρία έφερε μία ομάδα Ελλήνων
αρχιτεκτόνων στις υπηρεσίες μελετών του ΕΟΤ που μελέτησαν, δούλεψαν και
κατασκεύασαν τη σειρά ξενοδοχείων «Ξενία». Για να γίνουν «χώροι αισθητικής
απόλαυσης», όπως υπογράμμιζε στην έκθεσή του ο επικεφαλής της ομάδας Άρης
Κωνσταντινίδης. Έτσι καλλιεργήθηκε το ελληνικό αρχιτεκτονικό στυλ, που έμελλε
να αποκτήσει παγκόσμια εμβέλεια.

Το πέρασμα όμως του χρόνου δεν στάθηκε φιλικό προς αυτά τα υποδείγματα
μοντέρνας ελληνικής αρχιτεκτονικής. H εγκατάλειψη και η κακή συντήρησή τους
από μία ελλιπή διαχείριση, άλλαξε τη σύγχρονη εικόνα των «Ξενία» που είτε
καταρρέουν είτε κατεδαφίζονται για να απελευθερώσουν τις προνομιακές από άποψη
θέας εκτάσεις γης, πάνω στις οποίες κτίστηκαν. Πρόσφατη απώλεια το «Ξενία»
Ιωαννίνων, που παρά τις κινητοποιήσεις των κατοίκων της περιοχής, του Συλλόγου
Ελλήνων Αρχιτεκτόνων αλλά και ευρωπαϊκών Σχολών Αρχιτεκτονικής, κατεδαφίστηκε
τον Μάιο με σκοπό να χτιστεί ένα νέο ξενοδοχειακό συγκρότημα.

Αναγνωρισμένα διεθνώς – μέσα από δημοσιεύσεις, βιβλία και έγκυρα περιοδικά
αρχιτεκτονικής – τα «Ξενία» της περιόδου 1957-1967 αποτελούν μία άσκηση
δημόσιας αρχιτεκτονικής. Θεωρούνται «η σημαντικότερη παραγωγή δημοσίων κτιρίων
μεταπολεμικά» – όπως προπολεμικά υπάρχει η ενότητα των σχολείων της δεκαετίας
του ’30 – και είχαν αποσπάσει τα ενθουσιώδη σχόλια του Λε Κορμπιζιέ ως έκφραση
της ελληνικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

Τη σημασία της διατήρησης των «Ξενία» σήμερα επισημαίνει ο πρύτανης του
Πολυτεχνείου της Ζυρίχης, Ντ. Έμπερλε: «Ο Άρης Κωνσταντινίδης είναι ένας από
τους πιο σημαντικούς αρχιτέκτονες της μεταπολεμικής Ελλάδας και αυτό το
αναγνωρίζει η διεθνής αρχιτεκτονική κοινότητα. Τα “Ξενία” που κατασκεύασε ο
ίδιος, αλλά και τα άλλα που σχεδίασαν υπό την εποπτεία του οι I.
Τριανταφυλλίδης, Φ. Βώκος Γ. Νικολετόπουλος, είναι μοναδικά, καθώς το ενιαίο
σκεπτικό της δημιουργίας τους σε σχέση με το τοπίο και την κλίμακα στον χώρο
αλλά και η επιλεγμένη χρήση των υλικών τα καθιστούν παραδείγματα μελέτης για
τους σπουδαστές αρχιτεκτονικής».

Αυτός είναι και ο λόγος που ο Σύλλογος των Ελλήνων Αρχιτεκτόνων ζητά από τα
υπουργεία Πολιτισμού και Ανάπτυξης οι 43 μονάδες της περιόδου 1950-1967 να
χαρακτηριστούν διατηρητέες μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο τους. Ώστε, «αφού
συντηρηθούν με βάση τα αρχικά σχέδια και οργανωθούν κατάλληλα, να αποτελέσουν
ένα ολοκληρωμένο δίκτυο τουριστικής υποδομής υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας».

Γιατί πρέπει να διατηρηθούν; «H χρήση υλικών στη φυσική τους μορφή παράγει μία
λιτή αυστηρή αισθητική που δένει με το τοπίο. H σωστή διατήρηση των κτιρίων
χρειάζεται για να μην προδίδεται η πρωταρχική τους λειτουργία» επισημαίνει ο
αρχιτέκτονας Παντελής Νικολακόπουλος, που έχει αναλάβει την εκστρατεία του
Συλλόγου Ελλήνων Αρχιτεκτόνων. Και εξηγεί ότι η βιωσιμότητα αυτών των μικρής
κλίμακας μονάδων θα μπορούσε να εξασφαλιστεί υπό την ομπρέλα ενός δικτύου
«αρχιτεκτονικού τουρισμού» (όπως, για παράδειγμα, συμβαίνει με τα ξενοδοχεία
που σχεδίασε ο Χούντερτβασερ στην Αυστρία και αλλού).

H παρούσα κατάσταση στα περισσότερα «Ξενία» δεν διασφαλίζει το μέλλον
τους. Τα «Ξενία» της Μυκόνου και του Πόρου ανακαινίστηκαν πρόσφατα αλλά οι
εσωτερικοί τους χώροι άλλαξαν ριζικά. Το «Ξενία» του Ναυπλίου βρίσκεται σε
στάδιο ανακαίνισης. Το «Ξενία» της Άνδρου, το πρώτο που έχτισε ο Άρης
Κωνσταντινίδης, έχει υποστεί πολλές φθορές εκτεθειμένο στον βόρειο άνεμο.

H εταιρεία Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα, που διαχειρίζεται το καθεστώς των
«Ξενία» και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επαγγελματιών του κατασκευαστικού
κλάδου προωθεί το σχέδιο πώλησης των ξενοδοχείων σε ιδιώτες, παραχώρησε για 30
χρόνια το «Ξενία» Ηρακλείου στον δήμο. Ο δήμος το γκρέμισε και η υπόθεση
βρίσκεται στον εισαγγελέα γιατί η πράξη παραχώρησης αναφερόταν μόνο σε
δικαίωμα χρήσης του παρόντος κτιρίου.

«Αξιοποιούν το ελληνικό τοπίο»

«Ένας ποιητής είπε πως ο βίος στην Ελλάδα είναι υπαίθριος. Πως δηλαδή το κλίμα
είναι τόσο ήπιο και φιλικό, που μπορούμε να ζήσουμε άνετα στο ύπαιθρο. Με αυτή
τη βασική προϋπόθεση συνθέτουμε τα ξενοδοχεία μας σε μορφές που λειτουργικά
μας επιτρέπουνε να χαρούμε το τοπίο και από τις πιο κρυφές γωνιές του κάθε
χώρου. Τα “Ξενία” λοιπόν γίνονται και πυρήνες για αισθητική απόλαυση και
πνευματική ξεκούραση, όταν αξιοποιούν αληθινά το τοπίο και φέρνουν στο δωμάτιο
του ξένου τα θαυμαστά περιγράμματα των λόφων και των βουνών, τις πεδιάδες και
τις θάλασσες, τον ίδιο τον ουρανό ακόμη», έγραφε ο Άρης Κωνσταντινίδης για τα
ξενοδοχειακά κτίσματα με τις εσωτερικές αυλές, τα μεγάλα ανοίγματα παραθύρων,
τους εξώστες προς τον κατάλληλο προσανατολισμό και την πιο σημαντική θέα.