Οικεία και ανοίκεια

Ο Κρατερός Κατσούλης με τη Μαρία Σολωμού στην παράσταση το «Λουτρό» που ανέβηκε στο θέατρο «Τόπος αλλού»

Δίπλα στις άλλες αμηχανίες δραματολογίου που παρατηρούνται στη σύγχρονη Ευρώπη
λόγω απίσχνανσης της θεματογραφίας και μετατόπισης των δημιουργών στην
πολύφερνη νύφη της τηλεόρασης, παράλληλα με την επαναπροσέγγιση και
επανεξέταση των κλασικών (είτε με ιστορική πιστότητα είτε με μετα-μοντέρνες
ειρωνικές υπονομεύσεις), επανακάμπτει και η ηθογραφία, το δράμα και η κωμωδία
ηθών, τώρα όμως ως κριτική ή διαπιστευτική μέθοδος αξιολόγησης των αστικών
ηθών.

Και το αμερικάνικο θέατρο (Σέπαρντ, Μάμμετ κ.λπ.) και το αγγλικό (από τα
«Οργισμένα νιάτα» του Όσμπορν ήδη) καλλιεργούν έναν κριτικό ρεαλισμό που
ξεψαχνίζει συμπεριφορές, σχέσεις, ήθη, ιδεολογήματα, νοοτροπίες των ανθρώπων
των μεγαλουπόλεων. Στην ελαφρότερη μορφή της αυτή η δραματουργία έχει δώσει
έξοχα δείγματα με τον Νηλ Σάιμον, τους Μπαριγιέ και Γκρεντύ και τον Άικμπορν.

Το είδος έχει εξαντλήσει συχνά ο κινηματογράφος και του ιταλικού, του αγγλικού
και κυρίως του αμερικάνικου ρεαλισμού. Φέτες ζωής, όπως όριζε αυτήν τη
φυσιοκρατία της περιγραφής ο Ζολά, αλλά χωρίς την απαισιόδοξη ματιά ενός
Μωπασσάν ή ενός Σνίτσλερ.

Φέρνω ένα κλασικό παράδειγμα παραπλήσιο με τα «Οργισμένα νιάτα», άλλης
θερμοκρασίας· το «Παράξενο ζευγάρι» του Σάιμον ή το πρόσφατα παιγμένο στην
Αθήνα «Δείπνο για φίλους» του Μάργκιουλις.

Τυπικά χαρακτηριστικά αυτής της δραματουργίας η έλλειψη επικοινωνίας, τα
ερωτικά αδιέξοδα, τα υπαρξιακά προβλήματα, οι κοινωνικοί φραγμοί, αποκλεισμοί,
η μοναξιά των μεγαλουπόλεων, η πνιγηρή καθημερινότητα, ο ευνουχισμός της
φαντασίας και η καταπίεση της επιθυμίας.

Τα έργα, όσα από αυτά έχουν συγγραφικό υπόβαθρο ιστορικής αναφοράς στη σκηνική
συνταγολογία, αναπτύσσουν τις στρατηγικές φυγής ή έλξης, τις παγίδες, τις
ματαιώσεις, τις προσδοκίες, τις αποτυχίες και τις ψευδαισθήσεις των ανθρώπων
που συμφύρονται και συντρίβονται μέσα στις μυλόπετρες της καταναλωτικής,
αλλοτριωτικής και μηχανιστικής εποχής μας. Ένα τέτοιο συμπαθές έργο είναι το
«Λουτρό» του Κρις Τζόνστον που ανέβηκε στο θέατρο «Τόπος αλλού» σε μετάφραση
και σκηνοθεσία Μίνας Αδαμάκη. H συνταγή του έργου είναι κοινότοπη, αλλά η
διαπραγμάτευση είναι ευφυής. Μια μοναχική γυναίκα που ζει με τη μητέρα της
ύστερα από μια παρεξήγηση που τής διέλυσε δεσμό έρωτος μακροχρόνιο, χάνει τη
μητέρα της και αναζητεί στην απελπισία της τη συνδρομή τού πρώην εραστή της,
παντρεμένου τώρα με παιδί. Το πένθος, η απελπισία, το δέος μπροστά στην ερημιά
και τη μοναξιά που καιροφυλακτεί, το κενό, η κένωση καλύτερα που αισθάνεται
την αναγκάζουν να αναπτύξει στρατηγικές επαναπροσέγγισης του προστρέξαντα
πρώην συντρόφου της.

Το εκτεταμένο αυτό μονόπρακτο διαδραματίζεται στο «Λουτρό», χώρο οικειότητας,
συχνά αποκαλυπτικής τόλμης, καθαρτήριας λύτρωσης και αδαμιαίας συμπεριφοράς. H
τεχνική του Τζόνστον είναι η συνήθης αυτού του δραματικού είδους, έλξεις και
απώσεις, στρατηγικές της αράχνης και τακτικές παραπλάνησης του αντιπάλου,
περάσματα από την ωμή πρόκληση στην ικεσία, από το μίσος στην ερωτική
διαθεσιμότητα. Γυμνά σώματα στον κοινό λουτήρα, η επαφή του ζεστού ύδατος, οι
θωπείες, οι αρνήσεις και οι προσποιήσεις μέσα σε μια καταιγίδα αναμνήσεων,
παραπόνων, ειρωνειών, χλευασμών, τρυφερών στιγμών παρωχημένης ευτυχίας,
πλησιάζονται. Προκαταλήψεις ξεπερνιούνται, υποσχέσεις υποχωρούν, προσδοκίες
φουντώνουν, τύψεις βρυκολακιάζουν. Ο Τζόνστον χειρίζεται το θέμα του με
χιούμορ, με έξυπνους διαλόγους, με ερεθιστικές προκλήσεις και ισοζυγιασμένες
ισόρροπες δόσεις στα δύο πρωταγωνιστικά του πρόσωπα.

Και ακόμη, έξυπνα αφήνει τον θεατή με μετέωρα τα ερωτήματα και ανικανοποίητη
την περιέργειά του. Το έργο δεν είναι τίποτε σημαντικό· ένα δεξιοτεχνικό
παρατεταμένο στιγμιότυπο, κοινότοπο και συχνά οικείο είναι, μια πιστή
καταγραφή ενός πιστικού συμβάντος που μπορεί στον καθένα μας να έχει τύχει.

Για να έχει ενδιαφέρον πρέπει να παιχθεί με ακρίβεια, φυσικότητα, χιούμορ αλλά
και πανικό είτε εξαιτίας της ελλοχεύουσας μοναξιάς του ενός είτε της ερωτικής
απιστίας του άλλου.

H Αδαμάκη στην πρώτη σκηνοθετική της απόπειρα έπεισε πως μπορεί και γνωρίζει
να διδάξει ηθοποιούς, ρυθμούς, παύσεις σημαίνουσες, συμπεριφορές αναγνωρίσιμες
και συνάμα εξατομικευμένες. Τα σκηνικά της Μίκας Πανάγου λιτά, εξαιρετικά αλλά
με θεατρική θερμοκρασία και κρυμμένο ερωτισμό. H μουσική που επέλεξε η
σκηνοθέτις ως υπογράμμιση των καταστάσεων αλλά και στα παγωμένα πλάνα που
μνημείωναν κάποιες κορώνες της σχέσης, εύστοχη.

Ο Κρατερός Κατσούλης είναι ηθοποιός που γράφει, διαθέτει εσωτερικότητα
αλλά, δυστυχώς, έχει σημαντικά προβλήματα στην εκφορά του λόγου. Σ’ ένα
κείμενο καθημερινής γλωσσικής ροής «μασάει» συλλαβές, επιταχύνει μέσα στην
ίδια λέξη το ρυθμό, κάνει ποιοτικά άλματα χροιάς. Είναι ελάττωμα που
διορθώνεται και είναι κρίμα να μην διορθωθεί. Εξάλλου τέτοια προβλήματα θα τον
εμποδίσουν ασφαλώς να παίξει ποιοτικό θέατρο· και το κρίμα είναι μεγαλύτερο
γιατί έχει σωματικά και εκφραστικά προσόντα για κλασικό δραματολόγιο.

H Μαρία Σολωμού είναι ένα πανέμορφο κορίτσι με έξοχα προσόντα, σωστούς
ρυθμούς, εξαίσια κίνηση και εσωτερική τεχνική, δηλαδή αντιστοιχία
συναισθηματικού φορτίου και εξωτερικής, σωματικής δυναμικής. Μια πρόσθετη
παρατήρηση και για τους δύο: είναι σπουδαίο κατόρθωμα δύο γυμνά ωραία σώματα
μέσα στον ερωτικό κρατήρα του λουτρού να μην ερεθίζουν το κοινό ώστε να
παρεκκλίνει από τα διαδραματιζόμενα και να μη «συσχετίζει κουτά».

Δουλικά τηλεοπτική γραφή

Στη σκηνή «Στάθης Σύρος» ένα κομψό θεατράκι στο ισόγειο του θεάτρου «Τόπος
αλλού» παίζεται το έργο της Μαίης Σεβαστοπούλου «Με αφορμή». Είναι μια
ανα-αφήγηση των «Βρυκολάκων» του Ίψεν στη δεκαετία του 1980 στην Πρέβεζα.
Γραφή δουλικά τηλεοπτική, με λυρικές και ρομαντικές εξάρσεις, απλοϊκές
περιγραφικές σχέσεις και δραματουργική αφέλεια. Πράγματι, αν αφηγηθεί κανείς
το στόρυ των «Βρυκολάκων» (ένας αλκοολικός πορνόβιος σύζυγος κάνει με τη
συμφεροντολόγο ή πουριτανή σύζυγό του παιδί που θα καταλήξει λόγω
κληρονομικότητας άνους ή τρελός και με την υπηρέτριά του κόρη που ερωτεύεται ο
γιος…). Έχει το πιθανό σενάριο όλων των λαϊκών σίριαλ. Υπάρχει πιο μελό
στόρυ από τα «Φώτα της Πόλης» του Τσάπλιν, μιας εξαίσιας κωμωδίας (μια τυφλή
ανθοπώλις ερωτεύεται έναν αλήτη τον οποίον σπιτώνει ένας πλούσιος μόνον όταν
μεθάει και τον κλωτσάει όταν ξεμεθάει…);

Το κακό είναι πως η Σεβαστοπούλου δίδαξε ως μελό σίριαλ το έργο της στους
ηθοποιούς, που έπαιζαν μάλιστα και διπλούς ρόλους πατέρα-γιο υπηρέτρια-κόρη,
μητέρα νέα και μητέρα ώριμη). Και τα δύο κορίτσια του θιάσου, η Φιλίτσα
Βουλιώτη και η Ζωή Κατσάτου έχουν προσόντα και δεν βούλιαξαν. H ίδια η
Σεβαστοπούλου έπαιξε με υποκριτική λόρδωση και στόμφο. Όσο για τον Γιώργο
Γιαννούτσο θα ήθελα πέπλο αμνησίας να με σκεπάσει. Είναι τελείως απίστευτο
ένας νέος ηθοποιός να παριστάνει με τον τρόπο τού βωβού σινεμά του 1920.