ΣΩTHPHΣ ΔHMHTPIΟY «Zούμε σε μια άβυσσο ατομικισμού»

«Μακαρίζω τους πιστεύοντες», λέει ο Σωτήρης Δημητρίου. «Είναι κι αυτό μια μορφή ψυχικού ταλέντου. Παρ’ όλο που δεν συμφέρει την ύπαρξή μου, δεν μπορώ να πω στον εαυτό μου “πίστεψε”. Αναγνωρίζω, βέβαια, ότι η θρησκεία σ’ ανακουφίζει στο απρόοπτο, στο μεγάλο κακό. Και σήμερα που ο άνθρωπος έχει κερδίσει πολύ χώρο, είναι κι ένας ιμάντας που τον συνδέει με μια μορφή κοινότητας»

Ο Σωτήρης Δημητρίου είναι συνδεδεμένος με τα ηπειρώτικα τοπία, με το είδος των
ελληνικών χωμάτων που μένουν βαριά στη συνείδησή μας. Ωστόσο, το τοπίο για
εκείνον είναι κάτι πολύ ευρύτερο: «Το πιο ενδιαφέρον τοπίο επί της γης είναι
το ανθρώπινο πρόσωπο», λέει στα «NEA». «Για τα πρόσωπα λοιπόν ενδιαφέρομαι,
γιατί αυτά δίνουν νόημα και ζωή, δίνουν συναίσθημα σε έναν τόπο». Με την ίδια
έννοια, «μέρος του τοπίου είναι και η γλώσσα». Γιατί «η λέξη και η γλώσσα
παραπέμπουν στην αλήθεια».

Βέβαια, όταν ο συγγραφέας Σωτήρης Δημητρίου μιλάει για γλώσσα, εννοεί κυρίως
τον προφορικό λόγο, που είναι η πρώτη ύλη του. Αυτόν μετασχηματίζει σε
λογοτεχνία, δημιουργώντας τη γλώσσα για την οποία έχει διακριθεί και επαινεθεί
και η οποία εμπνέεται από τις ντοπιολαλιές της Ηπείρου, χωρίς όμως να
ταυτίζεται μαζί τους. «H ίδια η λέξη “γλώσσα” τονίζει την αξία της
προφορικότητος», λέει. «Αν η γραπτή γλώσσα ήταν σημαντικότερη από την
προφορική, θα μιλούσαμε όχι για ελληνική γλώσσα, αλλά, ας πούμε, για ελληνική
γραφίδα. Θα το έλεγε η ίδια η γλώσσα αν ήταν πιο σπουδαίος ο γραπτός λόγος.
Για να μη μιλήσουμε για τη σωματική γλώσσα που υπερβαίνει και την προφορική
γλώσσα και είναι ακόμη πιο κοντά στην αλήθεια. H γνωστή δημώδης έκφραση
“συνεννοούνται με τα μάτια”, δηλώνει ακριβώς αυτό: γρήγορη και ακριβή
συνεννόηση. Το σώμα τα ξέρει όλα. H γλώσσα είναι μεταγενέστερη της ύπαρξης.
Και η γραπτή γλώσσα ακόμα μεταγενέστερη».

Ο Σωτήρης Δημητρίου εμφανίστηκε στα γράμματα προς το τέλος της δεκαετίας του
’80 με τη συλλογή διηγημάτων «Ντιάλιθ’ ιμ, Χριστάκη». Ακολούθησαν και άλλες
συλλογές, όπως «H φλέβα του λαιμού», «H βραδυπορία του καλού», αλλά και τα δύο
μικρά μυθιστορήματά του: «N’ ακούω καλά τ’ όνομά σου» και, πρόσφατα, «Τους τα
λέει ο Θεός».

Σε αρκετά του διηγήματα στο φόντο της αφήγησης βρίσκεται το αθηναϊκό τοπίο,
όπου από χρόνια ζει, τις περισσότερες όμως φορές οι ιστορίες του εκτυλίσσονται
στον τόπο καταγωγής, στα χωριά της ακριτικής Μουργκάνας. Το νέο του βιβλίο
(«Τα οπωροφόρα της Αθήνας»), το μεγαλύτερο σε έκταση αφήγημα που έχει γράψει ο
Δημητρίου, καλύπτει μία άλλου τύπου ανάγκη του. Να γράψει για την ίδια την
τέχνη της γραφής, να μιλήσει για το ποιος είναι και τι κάνει, για τον συνεχή
αγώνα που δίνει να τιθασεύσει το υλικό του. Αλλά δεν πρόκειται για δοκίμιο,
ούτε για αυτοβιογραφία. «Είχα από καιρό σκεφθεί να γράψω ένα μικρό δοκίμιο για
τη λογοτεχνία. Διάβαζα πράγματα με τα οποία συμφωνούσα ή διαφωνούσα και
δελεάστηκα από την ιδέα να γράψω κι εγώ καθαρές σκέψεις. Το ανέβαλλα όμως
γιατί δεν μου ήταν τόσο ευχάριστο εγχείρημα. Με αυτό το βιβλίο μού ήρθε
φυσικά. Είναι ένα κράμα μυθοπλασίας και σκέψεων όπου η παλιά αυτή επιθυμία
βρήκε στέγη».

Ο ήρωας του αφηγήματος, ένας καθ’ έξιν περιπατητής της Αθήνας, εντοπίζει τα
οπωροφόρα της πόλης και συλλέγει τους καρπούς τους. Μεσκουλιές, μουριές και
λοιπά οπωροφόρα, που στριμώχνονται σε πεζοδρόμια και κηπάρια, δίνουν αφορμή
για ένα μάλλον αιρετικό ή και περιθωριακό βλέμμα στην Αθήνα και τη συμπεριφορά
των ανθρώπων της. Προσφέροντας παράλληλα την ευκαιρία για δοκιμιακού τύπου
ενδιάμεσες παρατηρήσεις για τη λογοτεχνία. «Ο ήρωας απλώνει το χέρι του και
κλέβει λέξεις από τα δέντρα των ιστοριών», λέει ο Σωτήρης Δημητρίου.

Αλλά ποιο είναι το δικό του δέντρο; «Στέκομαι σε ανθρώπους αθώους, οι οποίοι
δεν μετέχουν στην κοινωνία με τον τρόπο που εγώ μετέχω. Μακριά από
λογοτεχνίες, τέχνες, υψηλές προσδοκίες, επιβεβαιώσεις. Θαυμάζω την απρόσκοπτη
και ρέουσα ομιλία τους. Και την ικανότητά τους να ζουν τη στιγμή, χωρίς
συνείδηση μεν, αλλά ως ολόκληρες υπάρξεις. Λίγο – πολύ νιώθω ότι οι
περισσότεροι άνθρωποι ζουν συνεχώς με προσδοκίες. Αυτό το δημιουργεί η
κοινωνία με τις απαιτήσεις της και τους διαχωρισμούς των ανθρώπων. Πριν από
λίγο καιρό με κάλεσαν σε ένα σχολείο. Σε Λύκειο, όπου τα παιδιά ζουν ένα
τρομερό άγχος. Τους είπα ότι η αποτυχία δεν πρέπει να μας καταβάλλει. Γιατί
μερικές φορές έχει μεγαλύτερη σημασία από την επιτυχία. H ζωή δεν έχει μόνο
έναν δρόμο, όπως πιστεύουν τα παιδιά που δίνουν εξετάσεις. Έχει χίλιους
δρόμους».

Οι άνθρωποι που ζουν πέραν προσδοκιών και αποτελούν αντικείμενο της
παρατήρησης του Σωτήρη Δημητρίου γίνονται όλο και λιγότεροι. «Προερχόμενοι,
συχνά, από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, μοιραία δεν έχουν μεγάλες προσδοκίες.
Έχουν βέβαια ξεγνοιασιά. Γιατί οι προσδοκίες διώχνουν την ξεγνοιασιά. Σιγά
σιγά, όμως, χάνονται κι αυτοί. Φροντίζει γι’ αυτό η τηλεόραση. Πάμε προς μία
εξόχως πληκτική ψυχική ομοιομορφία», εκτιμά. «Αλλά όσο πιο λίγο μετέχει ένας
άνθρωπος στη σύγχρονη ζωή και στις φιλοδοξίες τόσο πιο πολύ με συνδέει με τον
αρχετυπικό – αλλά και τον μελλοντικό – άνθρωπο. Εκείνοι που ξεφεύγουν από το
ρεύμα είναι αυτοί που βρίσκονται πιο κοντά απ’ όλους στον διαχρονικό άνθρωπο».

«Μόνο οι φανατικοί με τρομάζουν»

«Ζούμε σε μια άβυσσο ατομισμού», λέει ο Σωτήρης Δημητρίου. «Με τα καλά και τα
κακά του. Σήμερα απολαμβάνεις το σύμπαν του εαυτού σου. Χωρίς να έχεις πάνω
σου το παρατηρητικό και ελεγκτικό μάτι. Το κακό είναι ότι δεν έχεις κανένα
μάτι πάνω σου». Όσο για το… ηλεκτρονικό μάτι, τον Μεγάλο Αδελφό που – αυτός
πράγματι – μας κοιτάζει, ο Ηπειρώτης πεζογράφος το βλέπει με σχετική
αδιαφορία. «Δεν έχω κινητό τηλέφωνο. Καμιά φορά βέβαια με τρομάζει να ξέρω ότι
τα εξωτερικά στοιχεία μου είναι σε πολλά κομπιούτερ. Μέσα εκεί δεν είναι όμως
η ψυχή μου. Είναι ο αριθμός ταυτότητας και τηλεφώνου μου. Εξάλλου δεν
επηρεάζομαι γιατί σκέφτομαι το λυτρωτικό ότι ζούμε λίγα χρόνια. Δεν
προλαβαίνουμε να τρομάξουμε και φεύγουμε από τη ζωή. Το μόνο που αληθινά με
τρομάζει είναι οι φανατικοί κάθε χρώματος, καθώς κι εκείνοι που θέλουν να με
σώσουν. Γιατί αυτοί που θέλουν να σε σώσουν σε εξαφανίζουν πριν από την ώρα
σου».

INFO

Σωτήρης Δημητρίου, «Τα οπωροφόρα της Αθήνας», Εκδ. Πατάκη, σελ. 238, τιμή: 16 ευρώ