H κοινή ιστορία της ξενιτιάς

Ίδιες οι ιστορίες των μεταναστών απ’ όποια εποχή κι αν είναι, απ’ όποια χώρα κι αν προέρχονται και την κοινή μοίρα των ερημωμένων χωριών τους αφηγείται η μουσική συνάντηση Νταλάρα – Κουρτ

Έρημα χωριά. Στο καλντερίμι αντηχεί ο ήχος του ακορντεόν και μια φωνή που
τραγουδά με θλιμμένες νότες την εγκατάλειψη. Είναι ο Ντάσο Κουρτ, συνθέτης από
την Αλβανία, που βρέθηκε στα μονοπάτια της ξενιτιάς. Σκληρές οι πρώτες ώρες,
ήρθαν οι καλύτερες. Μια συνεργασία με τον Γιώργο Νταλάρα και ένας δίσκος με
τραγούδια που θυμίζουν με μουσική και στίχους τα κοινά βιώματα των λαών που
πήραν σε διαφορετικές εποχές τους ίδιους δρόμους της ξενιτιάς.

Αυτή η μουσική συνάντηση γίνεται αφορμή για ένα ντοκιμαντέρ που
επιχειρεί να αναδείξει τα κοινά βιώματα δύο λαών που χρειάστηκε – έστω σε
διαφορετικές εποχές – να πάρουν τους δρόμους της ξενιτιάς. Ένα ντοκιμαντέρ με
την υπογραφή του Κώστα Βαξεβάνη (Alpha) από την εκπομπή «Το κουτί της
Πανδώρας», που έχει πρώτες εικόνες ένα έρημο χωριό. Θα μπορούσαν να ανήκουν σε
οποιαδήποτε δεκαετία και σε οποιαδήποτε χώρα, στην Ελλάδα του ’50 και του
σήμερα, στην Αλβανία του σήμερα.

H μουσική ηπειρώτικη ή αλβανική μοιάζει ίδια, λέει ο Γιώργος Νταλάρας και
γίνεται εδώ η μουσική υπόκρουση ιστοριών που αφηγούνται μετανάστες από τη μια
και την άλλη χώρα. Ιστορίες που καθώς διασταυρώνονται πλέκουν τον καμβά μιας
σκληρής ζωής, του μετανάστη, ίδιας για όλους. Οι ψυχές άλλωστε δεν έχουν
εθνικότητα. Νιώθουν τα ίδια, αντιμετωπίζουν τα ίδια, είναι μία και μόνη η
ιστορία της ξενιτιάς.

Για τον Γιάννη Κέντρο η διαδρομή από την Αλβανία έως την Ελλάδα ήταν
σκληρή. Πείνασε. Στο πρώτο χωριό ζήτησε από μια ταβέρνα ψωμί. Του πήραν χίλιες
δραχμές και δεν του έδωσαν. Στο επόμενο χωριό, ένας άλλος Έλληνας που είχε
ζήσει μετανάστης στη Γερμανία, του έδωσε φαγητό και νερό. Κοιμήθηκε κάτω από
γέφυρες. Τον έβριζαν γιατί δεν ήξερε τη γλώσσα. Πλέον μιλάει με ωραία ελληνικά
στον φακό. Τα σκληρά είναι πίσω. Επέζησε, έφτιαξε καινούργια ζωή. Για τον
Γιάννη Μπάνη, που είναι Έλληνας από την Κάλυμνο, η ιστορία υπήρξε παρόμοια.
Έφτασε στο Κέιπ Τάουν πριν από μερικές δεκαετίες με δέκα δολάρια στην τσέπη.
Φοβήθηκε τον ξένο τόπο, τη γλώσσα που δεν ήξερε. Εργαζόταν το πρωί και τις
νύχτες διάβαζε για να τη μάθει. Είναι ακόμη μία από τις ιστορίες που
επιλέχτηκαν για να δώσουν την κοινή εικόνα της μετανάστευσης.

Οι Έλληνες ξέρουν από ξενιτιά, ήταν το «κρυφό» μότο του ντοκιμαντέρ. Δεν
υπάρχουν όμως μυστικά σε τέτοιες ιστορίες. Σε ιστορίες όπως αυτές που θυμίζει
ο Βαξεβάνης για τους πρώτους Έλληνες μετανάστες στην Αμερική. Δυο μήνες
θαλασσινό ταξίδι και μετά το νησί Έλις μέχρι να πάρουν την άδεια, που για
μερικούς αρρώστους δεν δινόταν και γυρνούσαν πίσω. Και στη νέα χώρα η υποδοχή
σκληρή. Ορισμένοι επέλεγαν τον δρόμο της παρανομίας.

Σε ιστορίες όπως της Σεφερίνας με τα ωραία ελληνικά της, με μικρά
σφάλματα στις εκφράσεις, που αποκαλύπτουν άθελά της τον ρόλο της τηλεόρασης
στην εκμάθηση της γλώσσας. «Και οι μεν και οι δεν…» λέει, καθώς συνδέει τις
συμπεριφορές των δύο λαών, Ελλήνων και Αλβανών, καλοί και κακοί και από τις
δύο πλευρές.

Το κρυμμένο χιούμορ στην επιλογή της έκφρασης, όπως την έχει αλλοιώσει ο
τίτλος ελληνικής κωμικής σειράς, κάνει την προσπάθεια της Σεφερίνας να
αφομοιώσει εκφράσεις και λέξεις της χώρας όπου ζει ακόμη πιο τιμητική.
Διηγείται όμως πως εδώ, στον ίδιο τόπο, συνάντησε και σκληρότητα αλλά και την
καλοσύνη που τη στήριξε. Σήμερα έχει φτιάξει τη ζωή της, δημοσιογράφος, και
αισθάνεται ότι δεν μπορεί πια να γυρίσει πίσω.

Οι άνθρωποι έχουν όνομα, όχι χρώμα

Πλέον η χώρα μας ως τόπος υποδοχής έχει στις γωνιές της πολλές, πάρα πολλές
ανθρώπινες ιστορίες να διηγηθεί. Όπως αυτή της μαύρης μετανάστριας που θυμάται
ότι μπήκε σε μπακάλικο και ένας πιτσιρικάς άρχισε να φωνάζει «μια μαύρη, μια
μαύρη». Τον ρώτησε το όνομά του, είπε το δικό της. Οι άνθρωποι φωνάζουν ο ένας
τον άλλον με τα ονόματά τους, όχι με το χρώμα τους, του είπε.

Τα πρόσωπα κοντά στον φακό, τα χαρακτηριστικά καθαρά, οι ιστορίες σκληρές,
αλλά όλες μιλούν για νέες ρίζες στον τόπο της μετανάστευσης, για καλύτερες
συνθήκες ζωής που τις εξασφαλίζουν όχι μόνο η δουλειά και το μεροκάματο αλλά η
αποδοχή και η ειρηνική συνύπαρξη.