Eπιμένουν στις «χρυσοφόρες» ρίζες

Περισσότερα από 200 κρητικά τραγούδια είχε μαζέψει ο Μανώλης Λιδάκης πριν μπει στο στούντιο να γράψει το «Κόκκινο ακρογιάλι»

Μπορεί να μην τα ακούμε στα ραδιόφωνα, να μη φαίνονται στην τηλεόραση, να μην
εντάσσονται σε ένα συγκεκριμένο μουσικό ρεύμα, αλλά είναι εκεί, πανταχού
παρόντα – κυρίως στην εκτός Αθηνών Ελλάδα… Μια σχεδόν αυτονόητη μουσική
έκφραση, που πέρα από μόδες και από την καταιγιστική επιρροή της τηλεόρασης –
συνεχίζει και εξελίσσεται μέσα στον χρόνο, με τη δική της δυναμική.

Παραδοσιακό τραγούδι: στην ποδιά του θα μπορούσαν να… σφαχτούν οι ακλόνητοι
τοποτηρητές των «αυθεντικών» ηχογραφήσεων (που παθαίνουν σύγκρυο με τα
«νησιώτικα» του Πάριου) και οι άλλοι, οι «εκμεταλλευτές», οι «κακόγουστοι»,
που φτιάχνουν τα «σκυλονησιώτικα» και δεν δίνουν δεκάρα για την τήρηση των
κανόνων, γιατί εκείνο που μετράει τελικά – όπως λένε – είναι ότι «ο κόσμος τα
θέλει».

Κάπου εκεί στη μέση – μεταξύ «τοποτηρητών» και «εκμεταλλευτών» – αναδύθηκε μια
νέα γενιά σπουδαγμένων μουσικών, ανθρώπων που μεγάλωσαν στις πόλεις, οι οποίοι
έχουν τα δικά τους κίνητρα για να ανατρέξουν στις μουσικές του τόπου τους.

«Δώδεκα και μία ματιές στα Δωδεκάνησα» (Lyra), ο καλύτερος κατά τα βραβεία «Αρίων» παραδοσιακός δίσκος όπου συμμετείχαν από τον Γιάννη Πάριο και τον Δημήτρη Μπάση μέχρι τη Γλυκερία και τον Μάνο Πυροβολάκη

Τελευταία αυτό το κρυμμένο, αλλά απολύτως καθοριστικό, γονίδιο του DNA τους
άρχισε να γίνεται ακόμη πιο εμφανές στην επίσημη δισκογραφία και μάλιστα σε
δίσκους πρωτοκλασάτων ονομάτων του τραγουδιού…

Να ‘ναι άραγε τυχαίο που ο Μανώλης Λιδάκης, ύστερα από συστηματική
συλλογή κρητικών παραδοσιακών τραγουδιών, έβγαλε το «Κόκκινο ακρογιάλι» (Sony)
– με παραδοσιακά, αλλά και κάποια νέα κομμάτια – ή ότι ο Αλκίνοος
Ιωαννίδης, σε συνεργασία με τον βιολονίστα Μιλτιάδη Παπαστάμου,
ασχολήθηκαν επί χρόνια με τη συλλογή κυπριακών κομματιών και κυκλοφορούν
(από την Universal) τη δική τους δουλειά;

«Με ενδιαφέρει να είμαι κοντά στις ρίζες μου και να εκφράζομαι με τον τρόπο
που θέλω», λέει και η Χάρις Αλεξίου. «Αυτή την εποχή μου έχει γεννηθεί
η επιθυμία να κάνω ακόμη πιο ελληνικά πράγματα. Γι’ αυτό ο νέος μου δίσκος
έχει παραδοσιακό ήχο και ανάλογο ύφος στα τραγούδια»

Τη ρυθμολογία της κρητικής μουσικής «πέρασε» στο νέο του άλμπουμ ο Παντελής Θαλασσινός

Είναι τυχαίο που ο νέος δίσκος των Παντελή Θαλασσινού και Γιάννη
Νικολάου βασίστηκε στο ύφος και τη ρυθμολογία της κρητικής μουσικής (παρ’
όλο που τα κομμάτια ήταν καινούργια) ή είναι τυχαίο που ο πρώτος δίσκος της
Εστουδιαντίνα (σμυρναίικα και παραδοσιακά) έχει ξεπεράσει σε πωλήσεις τα
35.000 κομμάτια; Οι Τακίμ, που εμφανίστηκαν πρώτη φορά στη δισκογραφία,
βασίστηκαν και αυτοί σε παραδοσιακούς δρόμους (όχι μόνο ελληνικούς) και έκαναν
αμέσως αίσθηση στον χώρο. Τα παραδείγματα των νέων παραγωγών – που άλλοτε
περιέχουν αμιγώς παραδοσιακά κομμάτια, άλλοτε «πατούν» εμφανώς στο ύφος και
τους ρυθμούς της παράδοσης – είναι πάρα πολλά,…

«H μουσική ακολουθεί πάντα την κοινωνία», λέει ο Μιλτιάδης Παπαστάμου, που
βασική του ειδίκευση είναι το κλασικό βιολί αλλά εδώ και χρόνια είναι στο
μόνιμο δυναμικό του συγκροτήματος του Αλκίνοου Ιωαννίδη. «Στο δημοτικό
τραγούδι αυτό συμβαίνει τελείως φυσικά, σαν μια φυσική επιλογή που είναι
αλάνθαστη. Ό,τι αρχετυπικό, δυνατό, ενδιαφέρον, εξελίσσεται αργά γι’ αυτό κι
έχεις την αίσθηση ότι το τραγούδι αυτό έχει άμεση σχέση με τον άνθρωπο. Όμως
δεν σημαίνει ότι όποιος ασχολείται με την παράδοση πρέπει σώνει και καλά να
ακολουθήσει συγκεκριμένους κανόνες. Εμείς δεν είμαστε δημοτικοί μουσικοί, γι’
αυτό παίζουμε τα κομμάτια με τη δική μας “ματιά”. Κάποια τραγούδια που έχουν
μπει στον δίσκο ακούγονται αυτούσια, κάποια άλλα όμως έχουν επεμβάσεις».

Τα πιο παλιά από τα παραδοσιακά κυπριακά τραγούδια που επέλεξε ο Αλκίνοος Ιωαννίδης είναι του 12ου αιώνα, κάποια άλλα έχουν φράγκικη ρίζα…

Από το 1997, που γνωρίστηκαν με τον Αλκίνοο, στριφογύριζε η ιδέα των
παραδοσιακών της Κύπρου. Ιδέα που, πολλές φορές, τους έβαλε στον πειρασμό της
ανάσυρσης κρυμμένων θησαυρών: «Μερικά έχουν ακόμα θέση στη μουσική ζωή της
Κύπρου», λέει ο Μιλτιάδης Παπαστάμου.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα των παραδοσιακών;

Ήταν μια πρόταση που έγινε στον Αλκίνοο για τη Μικρή Επίδαυρο, το 1997. Από
τότε ξεκίνησε το ψάξιμο σε βιβλία, αρχειακό υλικό κ.λπ. και όσο ψάχναμε τόσο
έβγαιναν στην επιφάνεια καινούργια πράγματα, που μας ενδιέφεραν πολύ. Το
περίεργο είναι ότι και η εταιρεία δέχθηκε με μεγάλη προθυμία αυτόν τον δίσκο.

Τελευταία υπάρχει μια τάση από μη παραδοσιακούς μουσικούς, να ασχολούνται
με τη ρίζα τους. Πώς το εξηγείτε;

Νομίζω ότι ο Έλληνας έχει αποβάλει το κόμπλεξ να τον πουν επαρχιώτη ή
συντηρητικό – αν θυμάστε, στη δικτατορία η δημοτική μουσική «χρωματίστηκε»
πολιτικά – κι έτσι ό,τι συμβαίνει, συμβαίνει από καθαρό καλλιτεχνικό
ενδιαφέρον. Μην ξεχνάτε ότι αυτό το τραγούδι κουβαλάει (μουσική) ιστορία
αιώνων…

«Δεν ξεπεράστηκε το… τσαρούχι»

Τσαρούχι, φουστανέλα και κλαρίνο είναι οι εικόνες που συνέδεαν – μέχρι τώρα –
την παραδοσιακή μουσική με το συλλογικό ασυνείδητο του Έλληνα. «Αλλά είναι
λάθος» λέει ο Ανδρέας Κατσιγιάννης, δημιουργός της πολυπρόσωπης
Εστουδιαντίνα της Νέας Ιωνίας, που έγινε γνωστή από τον πρώτο της δίσκο
«Smyrne», με παραγωγό τον Γιώργο Νταλάρα. «H παράδοση είναι κάτι πολύ ευρύτερο
και πολύ πιο ενδιαφέρον από αυτό που νομίζουν οι περισσότεροι
“δημοτικόπληκτοι” – είτε αυτοί είναι ακροατές είτε είναι μουσικοί. Ας πούμε
εμείς (σε τούτο τον δεύτερο δίσκο μας, που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες)
απλωνόμαστε και σε ρεπερτόριο της Κάτω Ιταλίας, και σε κάποια πιο λαϊκά
κομμάτια… Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ο ορχήστρα αλλάζει ταυτότητα. Ο ήχος
της παραμένει ο ίδιος. Με ακουστικά όργανα, παραδοσιακά. Και ο τρόπος
παιξίματος είναι ό ίδιος, επίσης. H παράδοση περνάει και μέσα από τον τρόπο
που παίζεις κάτι. Είναι ένα άρωμα, δεν είναι σώνει και καλά ένα πολύ
συγκεκριμένο ρεπερτόριο. Αυτή η νοοτροπία, που λέει ότι παραδοσιακό είναι ό,τι
έχει φουστανέλα και τσαρούχι, είναι ξεπερασμένη».