Aπό τον γάμο στη σφαγή

Δεν ήταν «πύρρειος νίκη» (δώρο άδωρο για τον νικητή) εκείνη που πέτυχε η ελληνική αρχαιολογική αποστολή σε συνεργασία με Αλβανούς αρχαιολόγους. Είκοσι χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Αργυροκάστρου έφεραν στο φως την πόλη που έχτισε πριν από 23 αιώνες ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος

Από μια ιδιοτροπία της τύχης, ο πρώτος αρχαιολόγος που έκανε περιορισμένες
ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία πόλη της Ράχης Γέρμα, που δεσπόζει στην
Κοιλάδα του Δρίνου – τα Τέμπη της Αλβανίας – ήταν Έλληνας, ο ανασκαφέας της
Δωδώνης Δημήτρης Ευαγγελίδης. Ο πρώτος όμως που ανέσκαψε και ταύτισε τα
ερείπια αυτού του απότομου οχυρωμένου λόφου με τη θρυλική Αντιγόνεια, η οποία
δεσπόζει στα στενά όπου οι Ρωμαίοι συνέτριψαν τις δυνάμεις του βασιλιά της
Μακεδονίας Φιλίππου E’ ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την κατάκτηση της
Μακεδονίας από τους Ρωμαίους το 198 π.X., ήταν ένας Αλβανός αρχαιολόγος με
ελληνικό όνομα: ο Ντιμοσθέν Μπουντίνα.

Αυτή η πόλη που καταστράφηκε από αδιευκρίνιστους ακόμα λόγους στα μέσα του 2ου
αι. π.X., πιθανότατα από τους Ρωμαίους οι οποίοι κατέκαυσαν 70 πόλεις της
Ηπείρου, οφείλει το όνομά της στην Αντιγόνη, κόρη των ευγενών Μακεδόνων
Βερενίκης και Φιλίππου. H Αντιγόνη παντρεύτηκε τον βασιλιά των Μολοσσών Πύρρο
το 296 π.X. που θεωρείτο ότι καταγόταν από τη γενιά του Αχιλλέα. Αυτόν τον
τόπο, τον φορτισμένο με σημαντικά ιστορικά γεγονότα και μυθολογικούς
συμβολισμούς, επέλεξε να εξερευνήσει αρχαιολογικώς ο έφορος Αρχαιοτήτων της
Ηπείρου Κωνσταντίνος Ζάχος, απ’ όσους προτάθηκαν από το Αρχαιολογικό
Ινστιτούτο των Τιράνων, μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου Συνεργασίας μεταξύ
του έγκριτου αλβανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και του ελληνικού υπουργείου
Πολιτισμού, τον Ιούνιο του 2005, το οποίο αποφάσισε με καθυστέρηση ν’ ανοίξει
τον δρόμο για μια από κοινού διερεύνηση της Ηπείρου, που κατά την αρχαιότητα
αποτελούσε μία γεωγραφική, ιστορική, πολιτιστική και πολιτική ενότητα.

Μία θέση κοντινή προς τα Ιωάννινα και το Αργυρόκαστρο αλλά και δυσπρόσιτη,
αφού δεσπόζει σε υψόμετρο 600 μ., όπου φθάνει κάποιος μόνο με τζιπ. Μια πόλη
μεγάλη, με έκταση 350 στρεμμάτων και τείχη μήκους τεσσάρων χιλιομέτρων,
χτισμένη κατά το ιπποδάμειο σύστημα, με φαρδείς κεντρικούς δρόμους, πλάτους 7
μ. και οικοδομικές νησίδες, με αγορά και μεγάλα ελληνιστικά σπίτια με αίθρια.

Σ’ ένα από αυτά βρέθηκε από τον αρχαιολόγο Ντιμοσθέν Μπουντίνα το κλειδί της
ταυτότητας της πόλης: χάλκινες δικαστικές ψήφοι με την επιγραφή «Αντιγονέων».
Μεταξύ των ευρημάτων ήταν ένα σπάνιο χάλκινο φίμωτρο αλόγου και ένα εργαλείο
στείρωσης ταύρων, ενώ τα περισσότερα από τα 700 νομίσματα που βρέθηκαν ανήκαν
στο Κοινό των Ηπειρωτών, μία ομοσπονδία την οποία αποτελούσαν 70 πόλεις ένθεν
κακείθεν των σημερινών ελληνοαλβανικών συνόρων.

Από τη στιγμή που κατέφθασε η ελληνοαλβανική αρχαιολογική αποστολή με
συνδιευθυντή τον Αλβανό έφορο αρχαιοτήτων Ντίμιτερ Κόντι δεν πέρασε
απαρατήρητη. «Καθημερινά σχεδόν έφθαναν δημοσιογράφοι από τις αλβανικές
εφημερίδες και τα κανάλια του Αργυροκάστρου και ζητούσαν να μάθουν για την
πρόοδο των εργασιών μας», λέει ο κ. Κωνσταντίνος Ζάχος. Και προσθέτει: «H
υποδοχή από τους συναδέλφους και τον κόσμο ήταν πολύ εγκάρδια και η συμμετοχή
συγκινητική». Μετά την αποψίλωση και τον καθαρισμό του αρχαιολογικού χώρου,
ώστε να φανούν τα κτίρια, έγινε για πρώτη φορά εκτεταμένη ψηφιακή
αεροφωτογράφιση της Αντιγόνειας με τη συνδρομή του Διεθνούς Κέντρου Αλβανικής
Αρχαιολογίας, «που απέδωσε ένα αρκετά εκτεταμένο τοπογραφικό του χώρου και των
μνημείων».

Σημάδια καταστροφής

Σε μια οικιστική νησίδα καθαρίστηκαν οι αρχαίοι δρόμοι, ανασκάφηκε ο υπαίθριος
χώρος κι ένα δωμάτιο οικίας, στο οποίο βρέθηκαν έντονα σημάδια από καύση,
σπασμένα κεραμίδια, 65 αγνύθες και καρφιά από αργαλειό που απανθρακώθηκε στην
καταστροφή. Βρέθηκαν επίσης απλά πινάκια που χρονολογούνται στην εποχή της
καταστροφής, το πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.X., κι ένα νόμισμα του Κοινού των
Ηπειρωτών της ίδιας περιόδου. «Δεν είναι απίθανο η εγκατάλειψη της οικίας να
συνδέεται με τη ρωμαϊκή κατάκτηση του 167 π.X., καθώς κανένα εύρημα μέχρι
στιγμής δεν φαίνεται να χρονολογείται αργότερα από τον 2ο π.X. αιώνα. Είναι
ωστόσο πρώιμο να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα», τόνισε ο κ. Ζάχος, ο
οποίος ερεύνησε με δοκιμαστικές τομές τη στρωματογραφία μιας στοάς κι ένα
ανέλπιστο εύρημα: ένα λεηλατημένο από αρχαιοκαπήλους ταφικό οικοδόμημα, με δύο
θαλάμους καμαροσκεπείς στον τύπο του μακεδονικού τάφου.

INFO

Διάλεξη του Κωνσταντίνου Ζάχου για τις αρχαιολογικές έρευνες στην Αντιγόνεια
της Χαονίας, απόψε στις 18.45, στην Αρχαιολογική Εταιρεία (Πανεπιστημίου 22).