Πολιτική σαν trash ΤV

Πολιτικός πολιτισμός; Μάλλον τηλεοπτικά ήθη

Τηλεοπτικό τρας. Κυριαρχεί παντού. Πλέον και στην πολιτική. Αντικαθιστά το
επιχείρημα. Πρόκειται για την κατάργηση των κανόνων πολιτικής αγωγής, ουσίας,
ιδεολογίας. Όχι με εκείνη την ορμή της αναρχικής ανατροπής του συμβατικού που
αποτελεί πολιτική στάση, αλλά με τον ευτελή στόχο του σοκαρίσματος των
καταναλωτών-ψηφοφόρων, που αξιοποιείται διαφημιστικά.

Ο Μπερλουσκόνι χρησιμοποιεί εκφράσεις χαμαιτυπείου, οι οποίες δεν γράφονται
καν, για τους πολιτικούς του αντιπάλους και εκείνους που θα επιλέξουν να τους
ψηφίσουν. Ο δικός μας υπουργός Πολιτισμού συμμετέχει ενθουσιωδώς σε εκδήλωση
έξαλλων νεολαίων που χρησιμοποιούσαν ανενδοίαστα επίσης εκφράσεις χαμαιτυπείου
για τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Και το θέμα δεν είναι αν τους
άκουγε ο υπουργός ή όχι, αλλά το γεγονός ότι θεωρήθηκε πολύ φυσικό να
ακουστούν σε μια συγκέντρωση που θα ήταν παρών τέτοιου είδους συνθήματα.
Σημασία έχει ότι το κλίμα τα σήκωνε.

Ουδεμία αμφιβολία είχε ο Μπερλουσκόνι όταν ξεστόμιζε μπροστά σε
πολυπληθές ακροατήριο, κάμερες, δημοσιογράφους και πολιτικούς του φίλους ότι
χρησιμοποιώντας τη-λέξη-που-δεν-γράφεται θα σοκάριζε τους πάντες και ότι έτσι
θα κυριαρχούσε στην ειδησεογραφία. Στις τηλεοπτικές εποχές μας εκείνο που έχει
σημασία είναι να «σε παίζουν», να κερδίζεις «ρούμπους» δημοσιότητας.

H δημόσια σφαίρα υποχωρεί για να καταληφθεί από το «ανεξέλεγκτο», το
«προκλητικό» της ιδιωτικής, που κάνει «νούμερα», όπως θα έλεγαν οι
επαγγελματίες της τηλεόρασης.

Και μπορεί η δημόσια σφαίρα της Ιταλίας την μπερλουσκονική εποχή να
παρουσιάζει τις ακραίες αυτές ιδιομορφίες, οι οποίες έχουν μετατρέψει την
πολιτική σκηνή σε ένα είδος μιντιακής κωμωδίας, που παίζεται σε σπαρταριστά
επεισόδια στα δελτία ειδήσεων, αλλά ο Μπερλουσκόνι κάθε άλλο παρά περιθωριακός
πολιτικός θεωρείται από τους ιδεολογικούς «συγγενείς» του.

H πολυπληθής αντιπροσωπεία μελών της N.Δ. που βρέθηκε στην Ιταλία για να
στηρίξει τον προεκλογικό αγώνα του πολιτικού με λόγο και συμπεριφορά που
θυμίζει τηλεοπτικό τρας αποδεικνύει πως ανεξαρτήτως από το πώς πορεύεται
πολιτικά αποτελεί έναν ιδεολογικό σύμμαχο.

Το ίδιο επίπεδο τηλεοπτικού τρας πρόσφερε και η εικόνα ενός υπουργού
Πολιτισμού, του Γιώργου Βουλγαράκη, ο οποίος παρίσταται σε κομματική εκδήλωση
νεολαίας, συντονίζεται με το παραληρούν ακροατήριο φοιτητών, οι οποίοι
δικαιούνται απολύτως να εκδηλώνουν την εξαλλοσύνη της ηλικίας, υπερθεματίζει
χτυπώντας παλαμάκια με ποδοσφαιρικό τελετουργικό τρόπο, ενισχύει το πολεμικό
πάθος παίζοντας έναν άγριο ρυθμό στα τύμπανα που έχουν στηθεί ειδικώς στη
σκηνή, ενώ την ίδια στιγμή γύρω του ακούγονται συνθήματα μπερλουσκονικού τύπου
για τον κορυφαίο πολιτικό αντίπαλο, τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Εδώ η διαφορά είναι ότι στα πανεπιστήμια δύσκολα περιμένει κανείς να
συγκρατηθεί η νεανική ορμή, πολύ περισσότερο όταν ο πολιτικός που έχει κληθεί
για να την ενισχύσει αντί να αξιοποιήσει τον θεσμικό ρόλο του για να αναδείξει
την ουσία της πολιτικής, την αξία του επιχειρήματος, του πολιτικού οράματος
και όχι μιας ποδοσφαιρικής αντιπαράθεσης για το ποιος θα σημειώσει γκολ,
επιλέγει με εκείνη την στρεβλή ερμηνεία της ιματζμεϊκερικής διαφημιστικής
προβολής του, την ταύτιση με τις νεολαιίστικες υπερβολές. Θεωρείται πεμπτουσία
της πολιτικής διαφήμισης το να μπορεί ο πολιτικός να πείσει ότι είναι «ένας
από τον λαό», είναι ο «δικός τους», ειδικώς όταν απέναντί του έχει νέους, που
θεωρούνται το πιο δύσκολο και απείθαρχο κοινό. Αποτελεί όμως και πεμπτουσία
της πολιτικής αξιοπρέπειας και ικανότητας να μπορεί να χρησιμοποιεί τους
κώδικες τους ακροατηρίου, στο οποίο απευθύνεται για να μεταδώσει πολιτικές
αξίες, πολιτικά νοήματα που θα γίνουν έτσι κατανοητά και όχι να αξιοποιεί
αυτούς τους ίδιους κώδικες για να προωθήσει το «ίματζ» του σε κοινά
καταναλωτών.

Επιχειρήματα τύπου «σοκ και δέος»

Κάποτε η ανάλυση του θεάματος της πολιτικής άρχιζε από τη γλώσσα. Οι λέξεις
ήταν αυτές που τόνιζαν, συμπύκνωναν τις επίμαχες απόψεις και εφιστούσαν την
προσοχή στους κοινωνικούς σχηματισμούς που υποδήλωναν ή συγκάλυπταν.

Σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα ο ίδιος ο πρωθυπουργός, δεν κάνει άλλο από το
να ακολουθεί έναν πολιτικό αγώνα, που θυμίζει μάχη για την τηλεθέαση. Και στη
χώρα μας ακολουθεί μεθόδους τηλεοπτικού τρας αυτοπροσώπως ο υπουργός
Πολιτισμού, ο εκφραστής δηλαδή του κυβερνητικού οράματος για τον πολιτισμό.

Αλίμονο, η σύγχρονη πολιτική σκηνή είναι τόσο ταυτισμένη πλέον με την
τηλεοπτική που οι λέξεις δεν επιλέγονται για να εκφράσουν απόψεις, αλλά για να
προκαλέσουν σοκ και δέος σε ένα κοινό όχι πλέον πολιτών, αλλά καταναλωτών
εικόνων.