Kακογουστιάς ανάγνωσμα…

Χρώματα στα σκηνικά που αγριεύουν το μάτι. Φωτισμοί που θυμίζουν τηλεόραση του
’70. Ατέλειωτη φλυαρία σε πάνελ. Μακιγιάζ βαρύ, ακόμη και αυτό που παριστάνει
ότι δεν φαίνεται. Μοντάζ συχνά ανύπαρκτο. Σκηνοθεσία που βουλιάζει στις
ευκολίες, χωρίς σκέψη. H τηλεόρασή μας κάθε άλλο παρά δείχνει να σέβεται αυτό
που αποτελεί την ουσία της: την εικόνα.

Μας αρέσει να λέμε ότι έχουμε πολύ καλή τηλεόραση. Έχουμε απλώς…
πολλή τηλεόραση! Πολλά κανάλια, πολλές ώρες συνολικής εκπομπής, πολλά
προγράμματα. Μια τηλεοπτική αγορά πληθωριστική με όλα τα άγρια φαινόμενα που
την συνοδεύουν. Και το πλέον άγριο είναι η φτηνή και κραυγαλέα αισθητική.
Είναι η αισθητική του φαστφουντάδικου, τα χρώματα που ερεθίζουν βιαστικά
βλέμμα και στομάχι και δεν αφήνουν περιθώρια στις αισθήσεις. Αυτές να μείνουν
αδρανείς, να μην ενοχλούν, να μην απαιτούν, να μη θέτουν όρια και κανόνες.

Το κομμάτι της αισθητικής είναι το πιο σημαντικό για το τηλεοπτικό
θέαμα και εν τέλει το πιο πολιτικό και από αυτά τα δελτία ειδήσεων και τις
ενημερωτικές εκπομπές. Γιατί η καθοδήγηση του βλέμματος είναι ισχυρότερη και
πιο ύπουλη από την καθοδήγηση της σκέψης. Ο βιασμός της θέας, του ορίζοντα των
τηλεθεατών με χρωματικές ακρότητες, με λαμπιόνια, με ρούχα φανταχτερά που τα
καταξιώνει η ακριβή τους ετικέτα, επιλογές μιας νεοπλουτίστικης αισθητικής –
των νεόπλουτων τηλεαστέρων – ή με σκισμένα τζιν και ροκάδικες ζώνες σαν δήθεν
νεανικό στυλ, είναι το ίδιο βάρβαρος και προσβλητικός για τη δημοκρατία, όσο
και τα πάνελ όπου πνίγεται η ποικιλία των απόψεων στις κραυγές, όσο και τα
δελτία ειδήσεων χωρίς ειδήσεις, με τους γραφικούς σχολιαστές να δίνουν
παράσταση κάθε βράδυ. H δικτατορία της κακογουστιάς είναι η χειρότερη.

H αισθητική Γιουροβίζιον, για παράδειγμα, με τα φρου-φρου, τις πούλιες,
τις προβιές και το χαριτωμένο κιτς της, γίνεται πολιτική πράξη όταν
επιβάλλεται ως κυρίαρχη αισθητική. H Σχολή «ξανθιά Μπάρμπι» των πρωινάδικων,
με κορυφαίες την Κορομηλά και τη Μενεγάκη, μπορεί να είναι στοιχείο μιας
διασκεδαστικής τηλεόρασης όσο αποτελεί ένα μικρό κομμάτι της και όχι όταν
γίνεται η κύρια επιλογή για όλες τις παρουσιάστριες. H εμφάνιση «τα
‘χω-και-τα-δείχνω» – για τις γυναίκες που εμφανίζονται στην τηλεόραση σε
οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, ανεξαρτήτως καναλιού – είναι απλώς κακόγουστη.
Ακόμη περισσότερο γιατί αποπνέουν την κυρίαρχη αντίληψη για τη γυναίκα, που
κάθε άλλο παρά τιμά τον πολιτισμό μιας σύγχρονης χώρας.

Ένα από τα δόγματα της τηλεόρασης είναι ότι η αισθητική της εικόνας δεν
μπορεί να αντιστρατεύεται το περιεχόμενο. Μόνο που και αυτό σηκώνει πολλή
συζήτηση στην εγχώρια τηλεόραση. Τα ακριβά σακάκια της Έλλης Στάη, ωραιότατα
για οποιαδήποτε κοσμική εμφάνιση, μπορεί να κάνουν εντυπωσιακά τα πλάνα, μόνο
που σε ένα δελτίο ειδήσεων η εγκυρότητα του παρουσιαστή δεν έγκειται στον
τρόπο που ντύνεται, χτενίζεται και μακιγιάρεται. Αντιθέτως, όλα αυτά οφείλουν
να υπηρετούν διακριτικά την είδηση. Στην εμπορική τηλεόραση – και όχι μόνον
την ελληνική – είναι γεγονός ότι η τηλεοπτική ενημέρωση ακολουθεί τους κανόνες
του θεάματος. Μόνο που εμείς επιλέξαμε μια βολική «διαστροφή», εφαρμόζοντας
τους κανόνες των κορομηλαίικων σόου τού σαββατόβραδου και στα δελτία ειδήσεων.

Σενάριο και κάστινγκ έδωσαν… πόντους

H πιο πετυχημένη σειρά της σεζόν, το «Παρά πέντε», δεν είχε την ανάλογη με το πρωτότυπο περιεχόμενό της σκηνοθεσία, αλλά και αισθητική σκηνικών και στάιλινγκ. Στη φωτογραφία η Σμαράγδα Καρύδη με τον Γιώργο Καπουτζίδη

H αισθητική της παραγωγής τού πολύ πετυχημένου «Παρά πέντε», για παράδειγμα,
ουδεμία σχέση έχει με την τσαχπινιά του σεναρίου, με το ανατρεπτικό χιούμορ,
με τους πρωτότυπους χαρακτήρες. Την επιτυχία της η σειρά την οφείλει στο
σενάριο και το κάστινγκ, γιατί η σκηνοθεσία, τα σκηνικά και το στάιλινγκ είναι
τόσο τετριμμένα και συμβατικά όσο και στο «Καφέ της Χαράς», στο «Βέρα στο
δεξί» και στο «H ώρα η καλή». Οι εξαιρετικοί φωτισμοί του Δασκαλοθανάση δίνουν
στις «Μάγισσες της Σμύρνης» την εξαιρετική ποιότητα της εικόνας, την οποία το
ίδιο το στόρι – με την αποθέωση της κατινιάς και των ερωτικών μαντζουνιών –
δεν διαθέτει.