PEA ΓAΛANAKH «Eίδα την Kρήτη χωρίς φολκλόρ»

«Κάποτε οι γάμοι γίνονταν με προξενιό. Ο έρωτας ήταν μια ανταρσία που μπορούσε να εξελιχθεί σε πόλεμο, εφόσον ήταν αντίθετος με τα σχέδια των γεννητόρων ή με τις ισορροπίες μιας οικογένειας», λέει η Ρέα Γαλανάκη. Εδώ η Τασούλα Πετρακογιώργη με τον Κώστα Κεφαλογιάννη το 1950 (από το βιβλίο του Τάσου Κοντογιαννίδη «H απαγωγή της Τασούλας», Εκδ. Άγκυρα). H απαγωγή της έφερε την Κρήτη στα πρόθυρα εμφυλίου…

H μυθιστορηματική επεξεργασία πραγματικών γεγονότων είναι περίπλοκη υπόθεση.
Το αποδεικνύει και η περίπτωση του βιβλίου της Ρέας Γαλανάκη «Αμίλητα, βαθιά
νερά – H απαγωγή της Τασούλας», που προκάλεσε την αντίδραση της Τασούλας,
ηρωίδας του βιβλίου, η οποία σήμερα ζει στη Θεσσαλονίκη. H απαχθείσα στις 20
Αυγούστου 1950 Τασούλα Πετρακογιώργη, στην πιο γνωστή απαγωγή στα χρονικά της
Κρήτης, που είχε δεχθεί να μιλήσει στη Ρέα Γαλανάκη πριν από τη συγγραφή, της
καταμαρτυρεί τώρα – σε επιστολή της στην «Ελευθεροτυπία» – «απίστευτη ασέβεια»
και «κακοποίηση της προσωπικής της ζωής» με κριτήριο τη «συγγραφική επιτυχία».

«Ήθελα να αποτελέσει αυτό το βιβλίο μια βαθιά ιστορική και αισθηματική
ανάκληση της Κρήτης», εξηγούσε στα «NEA» (πριν από την επιστολή) η Ρέα
Γαλανάκη τη συγγραφική της πρόθεση. «Μιας Κρήτης του ’50, στο μεταίχμιο του
προφορικού και του γραπτού πολιτισμού, μιας ηρωικής και τραγικής Κρήτης χωρίς
το παραμικρό ίχνος φολκλόρ. Μιας Κρήτης που υπερβαίνει ακόμη και τα πραγματικά
ονόματα των ηρώων, που υπερβαίνει εμάς τους ίδιους, τη συγγραφέα και τον
αναγνώστη αυτού του βιβλίου».

Σε τέτοια εγχειρήματα «υπάρχουν αμέτρητες δυσκολίες, ερευνητικές και
συγγραφικές, χρειάζεται ερευνητικός μόχθος», προσθέτει. «Χρειάζεται πάνω απ’
όλα να σκύψει κανείς με προσοχή στην ποικιλία, στις συγκρούσεις, στις
αντιφάσεις των ίδιων των πηγών του, για να προσπαθήσει να κατανοήσει τον λόγο
για τον οποίο μια ιστορία μπορεί να έχει καταγραφεί με πολλούς και
διαφορετικούς τρόπους. Χωρίς αυτό το βήμα, λογοτεχνία δεν μπορεί να γεννηθεί».

H ιστορία αφορά στην απαγωγή της κόρης του βενιζελικού βουλευτή και
ονομαστού καπετάνιου στην Κατοχή Γιώργη Πετρακογιώργη από τον Κώστα
Κεφαλογιάννη ή Κουντόκωστα, πατέρα του σημερινού υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας.
H απαγωγή δημιούργησε στην Κρήτη τεράστια αναταραχή. H σύγκρουση έφτασε να
προκαλέσει τριγμούς στη μετεμφυλιακή συμμαχική κυβέρνηση του Σοφοκλή
Βενιζέλου. Ανεστάλησαν εννέα άρθρα του Συντάγματος, επιβλήθηκε προληπτική
λογοκρισία στον Τύπο, εφαρμόστηκε στρατιωτικός νόμος στους νομούς Ηρακλείου
και Ρεθύμνου. Ενώ λίγο έλειψε να υπάρξει ένοπλη σύρραξη μεταξύ Ηρακλειωτών και
Ανωγειανών (ο Κουντόκωστας ήταν Ανωγειανός).

H ιστορία έληξε άδοξα, με τον Κουντόκωστα στη φυλακή (για 13 μήνες) και τον
γάμο διαλυμένο. Χωρίστηκαν οι δρόμοι τους και έκαναν δύο διαφορετικές
οικογένειες. H Τασούλα Πετρακογιώργη μίλησε παλιότερα για τα γεγονότα σε
εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού, ενώ ο Κώστας Κεφαλογιάννης (που πέθανε το 1988)
δεν μίλησε ποτέ. Εξιστόρησε όμως γραπτά την εκδοχή του, που δεν δημοσιεύτηκε
ποτέ ολόκληρη. Τέθηκε όμως τώρα στη διάθεση της Ρέας Γαλανάκη (από την
οικογένεια Κεφαλογιάννη).

Ένα βασικό σημείο τριβής αφορά τη στάση της Τασούλας, καθώς παρατίθεται και η
εκδοχή της προσυμφωνημένης απαγωγής αντί για εκείνη της ακούσιας. Υπάρχει δε
και πρόσφατο βιβλίο στηριγμένο σε δημοσιογραφική έρευνα του Τάσου
Κοντογιαννίδη (Εκδ. Άγκυρα) για την απαγωγή.

Ούτε η Ρέα Γαλανάκη ονομάζει το έργο της «μυθιστόρημα»: «Προτίμησα να το πω
στη γλώσσα μας “μυθιστορηματικό χρονικό”. Θα μπορούσα να το πω και
“μυθιστόρημα δοκουμέντων”. Μολονότι σε όλα μου τα μυθιστορήματα έχω δουλέψει
με υπαρκτούς ήρωες, η φόρμα του μυθιστορηματικού χρονικού υπήρξε για μένα μια
συγγραφική πρόκληση. Μου φάνηκε η πιο κατάλληλη γι’ αυτή την τόσο αμφίσημη και
γοητευτική ιστορία».

Ως απάντηση πάντως στις κατηγορίες της Τασούλας Πετρακογιώργη, η Ρέα
Γαλανάκη υπογραμμίζει μεταξύ άλλων ότι «ένα μυθιστόρημα που αξιοποιεί και
οργανώνει ένα ιστορικό – αρχειακό υλικό δεν επιδιώκει την αναπαράσταση της
πραγματικότητας, αλλά τη δημιουργία ενός αληθοφανούς κόσμου, όπου ο συγγραφέας
καταθέτει σκέψεις, ιδέες και το πιστεύω του ενώ ο αναγνώστης εμπλουτίζει με το
υλικό αυτό τον δικό του πνευματικό και ψυχικό κόσμο. Υπογράμμισα στον πρόλογό
μου πως ανακαλώ αυτή την ιστορία με όλο τον σεβασμό που αρμόζει στο κύρος και
των δύο μεγάλων ιστορικών οικογενειών που ενεπλάκησαν».

Ανάμεσα σε γραπτούς και άγραφους νόμους

«H δικαίωση του συγγραφέα είναι να θεωρηθεί το πόνημά του έργο τέχνης, ανεξαρτήτως των αντιρρήσεων και των αντιδράσεων που είναι κατανοητές και αναπόφευκτες», λέει η Ρέα Γαλανάκη

H αφήγηση της Ρέας Γαλανάκη χρησιμοποιεί την ιστορία της απαγωγής για να
μιλήσει για τη σύγκρουση και ιεράρχηση αξιών στην Κρήτη της εποχής. «H
ιεράρχηση έχει γίνει από τους ίδιους τους άγραφους νόμους πριν από αιώνες»,
λέει η βραβευμένη δύο φορές με Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας συγγραφέας.
«Πρόκειται για ένα πανάρχαιο “νομικό” σύστημα, που ρύθμιζε τη ζωή των ανθρώπων
στις αγροτικές κυρίως κοινότητες, που είχε να προτείνει δοκιμασμένες λύσεις
για τις ανώμαλες καταστάσεις, που είχε τη δική του εσωτερική εμπειρική σοφία
και ισορροπία. Δεν εξιδανικεύω τους άγραφους νόμους, απλώς τους επικαλούμαι
και τους μελετώ, επειδή οι ήρωες του βιβλίου μου κινήθηκαν, νομίζω, ταυτόχρονα
σε δυο διαφορετικά επίπεδα: στο προφανές των ελληνικών νόμων εκείνης της
σκληρής μετεμφυλιακής εποχής, και στο αφανές των άχρονων, των άγραφων νόμων
της Κρήτης. Αυτό το διπλό επίπεδο ήταν που είχε, εκτός πολλών άλλων, μεγάλο
ενδιαφέρον. Ας σημειωθεί ότι η απαγωγή ως λογοτεχνικό θέμα σπανίζει, όσο ξέρω,
και παρόμοια ζητήματα δεν έχουν τεθεί. Περιττό να προσθέσω ότι οι πανάρχαιοι
άγραφοι νόμοι έχουν τη δική τους γλώσσα, στην οποία ανήκουν λέξεις/όροι, όπως
τιμή, οικογενειακά, γόητρο και άλλα πολλά».

INFO

Το βιβλίο της Ρέας Γαλανάκη «Αμίλητα, βαθιά νερά – H απαγωγή της Τασούλας»
(Εκδ. Καστανιώτη) παρουσιάζεται αύριο στις 20.00 στην Αίθουσα της Παλαιάς
Βουλής (Σταδίου 13, τηλ. 210-3226.370). Μιλούν: Κώστας Γεωργουσόπουλος, Νίκος
Κωνσταντόπουλος, Γιάννης Σακελλαράκης.