Tο πετρέλαιο και η Kάλλας

Για την «Αΐντα» του ο Τζουζέπε Βέρντι ήθελε να αποδώσει τη μουσική ατμόσφαιρα της εποχής, γι’ αυτό και ζήτησε να κατασκευαστούν έξι «αιγυπτιακές» τρομπέτες για τη σκηνή του Θριάμβου (φωτογραφία). Όταν το 1922 ήρθαν στο φως αυθεντικές αιγυπτιακές τρομπέτες, διαπιστώθηκε ότι ήταν διαφορετικές!

Μια ιστορία… πετρελαίου κρύβεται πίσω από την όπερα «Αΐντα» του Τζουζέπε
Βέρντι, την οποία προσφέρουν – σε μια σπάνια ιστορική ηχογράφηση, με την Ντίβα
Μαρία Κάλλας – στους αναγνώστες, αύριο, «TA NEA-Σαββατοκύριακο». Είναι μια
ιστορία που γράφεται στα χρόνια που στην Ευρώπη η βιομηχανική επανάσταση
αρχίζει και η εξάρτηση από το πετρέλαιο (που ήδη έχει ανακαλυφθεί πλούσιο στην
περιοχή του Περσικού Κόλπου) είναι ορατή. Οι Ευρωπαίοι επιχειρούν να μειώσουν
τα έξοδα μεταφοράς του «μαύρου χρυσού» (και τα ναυτικά δυστυχήματα στο
Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας) κατασκευάζοντας τη διώρυγα του Σουέζ. Και η
Αίγυπτος, που αναδεικνύεται πλέον σε στρατηγικό κόμβο (και για την κυκλοφορία
των ευρωπαϊκών εμπορευμάτων), αποφασίζει να γιορτάσει το γεγονός με ό,τι
καλύτερο από την Ευρώπη, η οποία τότε γνώριζε τη Θεωρία της Εξέλιξης και το
Κεφάλαιο του Μαρξ.

Ο khedive (μονάρχης) της Αιγύπτου ανέθεσε στον Βέρντι τη σύνθεση όπερας
με αιγυπτιακό θέμα, που θα σηματοδοτούσε τα εγκαίνια, το 1871 (η διώρυγα
λειτουργούσε ήδη δύο χρόνια), στο Κάιρο. Στέμματα από χρυσάφι και όπλα από
ασήμι έκαναν… πολύτιμη την πρεμιέρα. Και όμως. Τα πρωινάδικα της εποχής
καραδοκούσαν. «Μουσικοί, καθηγητές, δημοσιογράφοι όλοι θέλουν να βάλουν το
λιθαράκι τους στον βωμό της δημοσιότητας σε σχέση με το έργο μου, με ένα σωρό
ανοησίες», έγραφε ο Βέρντι απογοητευμένος.

H Αΐντα, η σκλαβωμένη πριγκίπισσα, προερχόταν από την Αιθιοπία, τη χώρα των
«κακών» της ιστορίας. Στην πραγματικότητα ανήκε στα θύματα. H διάνοιξη της
διώρυγας έκανε τις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας ιδιαίτερα ελκυστικές για τους
Ευρωπαίους. Έτσι το 1872, η Ιταλία εισέβαλε στην Αιθιοπία και δύο χρόνια
αργότερα και η Αίγυπτος (η «καλή»).

Το δε ερωτικό τρίγωνο στην «Αΐντα» (με τον αρχηγό της φρουράς του Φαραώ της
Αιγύπτου Ρανταμές και την Άμνερι, κόρη του Φαραώ, που λόγω ζήλειας φτάνει να
παραδώσει τον αγαπημένο της στον θάνατο…) είχε αντιστοιχία και στη ζωή του
Βέρντι: οι ερωτικές σχέσεις του με τη σοπράνο Τερέζα Στολτς είχαν ήδη
προκαλέσει την μήνι της απατημένης συζύγου του.

Στην ιστορική ηχογράφηση που προσφέρουν «TA NEA», η Μαρία Κάλλας έχει
πάρει την ανιούσα προς την ακμή. Έχουν περάσει τρία χρόνια από τον θρίαμβό της
στο Μεξικό ως «Αΐντα» και θριαμβεύει στα λυρικά θέατρα της Ιταλίας. Το 1954,
λοιπόν, συνεργάζεται με το Κόβεντ Γκάρντεν, που ανεβάζει την όπερα την
εβδομάδα της Στέψης της βασίλισσας Ελισάβετ. Αυτό στερεί από τους ακροατές του
BBC τη ζωντανή μετάδοση της πλήρους όπερας. Μόνον η τρίτη πράξη βγαίνει στον
αέρα.

Είναι τα χρόνια που η Κάλλας κάνει αποκλειστικό συμβόλαιο ηχογραφήσεων με την
EMI. Και που ακόμη και οι επικριτές της, που δεν βρίσκουν τη φωνή της «γλυκιά
και βελούδινη», βλέπουν το εύσωμο «ασχημόπαπο», μεταμορφωμένο σε κύκνο να
αλλάζει τα δεδομένα της όπερας, ανεβάζοντας ψηλά τον πήχυ της Ερμηνείας. Ο
διαχωρισμός της όπερας σε π.K. και μ.K. εποχή (κατά Τζεφιρέλι) οφειλόταν στο
γεγονός ότι η Κάλλας δεν τραγουδούσε απλώς τον ρόλο… Ήταν ο ρόλος! «Ο κόσμος
θέλει μόνον ωραίο ήχο», έλεγε η ίδια το 1964. «Πρέπει όμως να μάθουν πως μια
φωνή δεν αρκεί. Ένας τραγουδιστής πρέπει να είναι και καλλιτέχνης, εκφραστικός καλλιτέχνης».

INFO

«Αΐντα» του Βέρντι με τους Μαρία Κάλλας, Κουρτ Μπάουμ, Τζουλιέτα Σιμιονάτο,
Τζόαν Σάδερλαντ, υπό τον σερ Τζον Μπαρμπιρόλι (Λονδίνο, 10/6/1953), αύριο μαζί
με «TA NEA-Σαββατοκύριακο».