Tα κρυφά στα φανερά

Σε υψόμετρο 1.100 στην οροσειρά του Γράμμου, στο χωριό Χιονιάδες, χτυπούσε
κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα η εικαστική καρδιά της Ελλάδας. Τουλάχιστον 65
Χιονιαδίτες ζωγράφοι διατηρούσαν τα σχέδια της βυζαντινής ζωγραφικής παράδοσης
και ανέπτυσσαν μια καινούργια «λαϊκή» βυζαντινή και κοσμική ζωγραφική, γεμάτη
ζωηρά χρώματα, ρεαλισμό και χαρά της ζωής, που όμως δεν αγνοούσε τα ξένα
πρότυπα – δυτικά ή ρωσικά. Αυτοί οι ζωγράφοι πατούσαν στα σίγουρα χνάρια των
ανθιβόλων – των διάτρητων σχεδίων εργασίας που χρησίμευαν για τη μεταφορά ενός
σχεδίου στη νέα ζωγραφική επιφάνεια. Εκατόν τριάντα διαφορετικά σχέδια από ένα
αρχείο ανθιβόλων που ανήκαν στο μεγαλύτερο εικαστικό εργαστήρι των Χιονιάδων,
τους Μαρινάδες, παρουσιάζονται σε έκθεση στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο
και αποκαλύπτουν από τι εικαστικά υλικά, συχνά αρίστης ποιότητας, ήταν
φτιαγμένη η συνέχεια της παράδοσης. Στη συχνά υποτιμημένη μεταβυζαντινή
ζωγραφική των τελευταίων αιώνων, πριν από τα λαμπρά σύνολα σε εκκλησίες και
κατοικίες, από την Αλβανία έως τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία, υπήρχαν τα σχέδια
των ανθιβόλων, με όλη τη γοητεία αυτού που έγινε για να μένει κρυφό.