Tο κράτος έχει συνέχεια!

Δημήτρης Πιατάς, Νίκος Μπουσδούκος, Τζίνη Παπαδοπούλου και Μελίνα Βαμβακά σε σκηνή από τον «Υπάλληλο» του Χουρμούζη

Ο συγγραφέας του γίνεται άκρως αξιοθαύμαστος, αφού ουσιαστικά με τη διαίσθηση
συνέλαβε και του παρόντος και του μέλλοντος του έρμου κρατιδίου μας τη
μιζέρια. Το 1836, έτος κατά το οποίο γράφει την κωμωδία του, μόνο δύο χρόνια
έχουν κλείσει που η Αθήνα έχει γίνει πρωτεύουσα του νεοπαγούς κράτους και
μόλις έξι χρόνια έχουν παρέλθει από την υπογραφή της ανεξαρτησίας του με την
εγγύηση των προστατίδων δυνάμεων. Μόλις τρία-τέσσερα χρόνια οι Βαυαροί της
αντιβασιλείας προσπαθούν να οργανώσουν κρατική μηχανή κατά το πρότυπο της
πατρίδας τους, αγνοώντας τελείως (και απεχθανόμενοι συνάμα) τα ήθη, τα χούγια
αλλά και τους αγώνες του λαού τον οποίο κακή τη μοίρα κλήθηκαν να κυβερνήσουν.
Μετέφεραν λοιπόν αναφομοίωτα τα εξουσιαστικά μοντέλα διακυβέρνησης και με
ρουσφέτια, μίζες και νεποτισμό διόρισαν σφουγκοκωλάριους, παλιννοστήσαντες
άκαπνους «Ευρωπαίους» υπαλλήλους.

Ο Μιλτιάδης (Μιχαήλ) Χουρμούζης, που είχε έρθει παιδί ακόμη αμούστακο,
από την Κωνσταντινούπολη να συντρέξει την αγωνιζόμενη επαναστατημένη πατρίδα
να απελευθερωθεί και ο οποίος αφού συνετέλεσε στον σκοπό αυτόν βάλθηκε να
διορθώσει, να σατιρίσει και να ξεμπροστιάσει με την πέννα τη δημοσιογραφική,
τη ρητορική πολιτική και τη θεατρική τα κακώς κείμενα, διέβλεψε πως το
κουβέρνο ξεκίνησε ανορθόδοξα, στρεβλά και ανήθικα τον βίο του. Πριν ακόμη
δημιουργηθούν θεσμοί, πριν δοκιμασθούν στην πράξη, πριν γίνει κατανοητό από
έναν λαό που επί τετρακόσια χρόνια έζησε και επιβίωσε με αυτοσχέδια σωστικά
μέσα, με κοινοτική λογική και με καραγκιοζίστικα κόλπα διολίσθησης διαμέσου
της τυραννικής αλλόθρησκης και αλλόφυλης εξουσίας, πριν πεισθεί αυτός ο λαός
να στηρίξει τους νέους ορθολογιστικούς θεσμούς του ευρωπαϊκού διαφωτιστικού
δικαιικού τρόπου διοίκησης, του – τέλος πάντων – Κράτους Δικαίου, εμφανίσθηκαν
όλα τα καρκινώματα, όλες οι στρεβλώσεις και όλες οι αμφισβητήσεις και
υπονομεύσεις εκ των ένδον.

Πριν συγκροτηθεί κρατική μηχανή, πριν λειτουργήσει κρατική συνείδηση
και ήθος εξουσίας, συγκροτήθηκε ο εσμός, η ακρίδα της δημοσιοϋπαλληλίας. Πριν
το κράτος, ο κρατικός υπάλληλος. Και μαζί του αναβίωσε το ραχάτι, το μπαξίσι,
η μίζα, το ρουσφέτι, το πεσκέσι, η σπιουνιά, η μπαμπεσιά (καμιά από τις λέξεις
αυτές, τις κοινόχρηστες, ελληνική!!). Θα περάσουν 90 χρόνια έως το 1911, οπότε
ο Βενιζέλος θα καθιερώσει συνταγματικά τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων.
Έως τότε είναι μετακλητοί, διοριζόμενοι και απολυόμενοι, δεσμώτες, οπαδοί,
δούλοι, ενεργούμενα των πολιτικών, των κομμάτων, της Αστυνομίας και των πάσης
φύσεως επιβητόρων της εξουσίας.

Ο Χουρμούζης είναι εξαντλητικός στην κατηγοριοποίηση, την ταξινόμηση και την
τυποποίηση της υπαλληλικής φαυλότητας. Αργυρώνητοι δικαστές, δωροδοκούμενοι
τελώνες, χαριζόμενοι εφοριακοί, συναλλασσόμενοι αστυνόμοι, διαπλεκόμενοι
ιερωμένοι, προαγωγοί πολιτικοί, πουλημένοι διπλωμάτες. H ηθική του υπαλλήλου
μετριέται με το προσφερόμενο πεσκέσι και τη διεκδίκηση από το κράτος
επιδομάτων, ευκολύνσεων και ραχατιού.

Προικοθήρες, εκβιαστές, συκοφάντες, κουτσομπόληδες, μαϊμουδίζοντες την
Ευρώπη, σνομπ, αγράμματοι, λέτσοι, ζήτουλες, λίγδες, αρχολίπαροι, συνωθούνται
στα σαλόνια των πλουσίων, στους διαδρόμους των υπουργείων και στον βόθρο της
διαφθοράς για να εξασφαλίσουν ένα κόκαλο ή να γλείψουν μια φτερούγα από το
δημόσιο τραπέζι.

Άκαπνοι οι περισσότεροι, σαν εκείνον που αναφέρει ο Κολοκοτρώνης στις
«Αναμνήσεις» του – ο οποίος του έγραφε από την Τεργέστη κατά τη διάρκεια του
Αγώνα: «E! Τι κάνατε εκεί κάτω, γιατί αργείτε. Ή όλοι θα πεθάνετε ή όλοι θα
ζήσουμε»!! – θρονιάζονται στα πολυτελή γραφεία, ντύνονται ευρωπαϊκά,
διεκδικούν υπερωρίες ραχατιού και χλευάζουν τους συναλλασσόμενους. Στο έργο
του Χουρμούζη υπάρχει μια συνταρακτική σκηνή (που δυστυχώς κόπηκε μερικώς στην
παράσταση) όπου ένας ακρωτηριασμένος με πατερίτσες αγωνιστής με το ζόρι
γίνεται δεκτός από τον Υπάλληλο ζητώντας επιτέλους τη νόμιμη αναπηρική του
σύνταξη και ο ερίφης πέρα από την κοροϊδία και την αδιαφορία, τον χλευάζει
λέγοντάς του γιατί «τα ‘βαλε με τον Τούρκο, όπως ακριβώς αποπαίρνει η σολωμική
Γυναίκα της Ζάκυθος τις Μεσολογγίτισσες πρόσφυγες στο Τζάντε.

Τώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, δικαστές διώκονται για δωροδοκίες,
σύσταση συμμορίας και απάτη, αστυνομικοί αποτάσσονται και διώκονται ως
προστάτες πορνών, προαγωγοί, έμποροι ναρκωτικών και βασανιστές μεταναστών.
Νομίατροι, επιθεωρητές Αγορανομίας, τελωνειακοί, εφοριακοί, μηχανικοί
Πολεοδομίας, σιδηροδρομικοί χαρίζονται, αμελούν, αδιαφορούν, δωροδοκούνται,
παραβλέπουν, διαβάλλουν, διαπλέκονται, φοροδιαφεύγουν, πλαστογραφούν,
φυγαδεύουν κρατουμένους, κρύβουν υπόπτους, εφοδιάζουν με πλαστά έγγραφα,
εκμεταλλεύονται οικονομικούς μετανάστες, πωλούν βρέφη (αναφέρομαι σε
ειδησεογραφία τριών ημερών).

Όταν ανακαλύψαμε μαζί με τον αείμνηστο Φίλιππο Βλάχο τον Χουρμούζη, το 1970,
φωτοτυπήσαμε τον Υπάλληλο και μεσούσης της δικτατορίας τον διοχετεύσαμε στο
Κολλέγιο Αθηνών όπου πρωτοανέβηκε, ύστερα από 134 χρόνια της δημοσίευσής του,
από τους μαθητές με σκηνοθέτη τον τελειόφοιτο Βίκτωρα Αρδίττη, έγκριτο σήμερα
επαγγελματία σκηνοθέτη.

Κωμωδία μετ’ ασμάτων

H φετινή παράσταση στο Εθνικό (θέατρο Κάππα) είναι η δεύτερη, με πρώτη τη
διασκευή του T. Λιγνάδη (1977). Τώρα το διασκεύασε ο Κώστας Τσιάνος, προσέθεσε
τραγούδια, ομόλογα και σύμφωνα με το γνωστό στα χρόνια του Χουρμούζη θεατρικό
μόρφωμα «Κωμωδία μετ’ ασμάτων» πρόδρομο του κωμειδυλλίου (όπως το ανάλογο με
τον «Υπάλληλο» αριστούργημα του Καπετανάκη «Ο Γενικός Γραμματεύς»).

Ο Τσιάνος, μέσα σ’ ένα έξοχο σκηνικό της Γεωργιάδου όπου δεσπόζει ένας
εμβληματικός βελούδινος τεράστιος θρόνος και με τα θαυμάσια εκατοντάδες
κοστούμια της, έστησε μια γραμμική, ευφρόσυνη παράσταση με αιχμηρά, λαϊκότροπα
τραγούδια του Γιούρι Στούπελ διδαγμένα από την Παιονίδου.

Ο Φωκάς Ευαγγελινός βεβαιώνει συνεχώς το γούστο του, τα ευρηματικά του μοτίβα,
τους πρωτότυπους ρυθμούς. Ο Δημήτρης Πιατάς (Υπάλληλος Ολυμπιάδης ) στον
καλύτερο, πιο ολοκληρωμένο ρόλο του που δε γλίστρησε στην καρικατούρα, αφού
έδωσε και μια κατήφεια και μια αμήχανη κατάθλιψη στον ρόλο του. Ο Τζεβελέκος,
φρέσκος, ζωντανός, ο Πάνου, ο Καρακωσταντόγλου, ο Μπουσδούκος, ο Δογαΐτης, ο
Νίνης, η Βαμβακά, η Παντελάκη, η Καντιφέ, η Στεφάνου, η Μανιάτη, κυρίως η
Βλαβιανού αλλά και η υπόλοιπη διανομή ωραίες, γουστόζικες καρικατούρες. H
Τζίνη Παπαδοπούλου (Κλεοπάτρα) πάντα μελετημένη, χαριτωμένη και ενδιαφέρον
βάθος πλάνου.

INFO

Εθνικό – Κάππα, Κυψέλης 2, τηλ. 210-8831.068.