Δρόμοι

Ένα νέο…

… μουσείο των σύγχρονων εικαστικών τεχνών άνοιξε στη Γένοβα, στην όμορφη
παραλία του Νέρβι, λίγο έξω από την πόλη. Χρηματοδοτήθηκε από ιδιώτες χορηγούς
και από την τοπική κυβέρνηση, η οποία διέθεσε το οίκημα, ένα παλιό σχολείο.

H ιδέα…

… για το μουσείο γεννήθηκε πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν ο Αμερικανός
επιχειρηματίας Μίτσελ Γούλφσον, πρόεδρος της διεθνούς εταιρείας επενδύσεων
Νοβετσέντο, υποσχέθηκε να δωρίσει στην πόλη της Γένοβας 20.000 αντικείμενα και
17.000 βιβλία και έγγραφα που είχε στη συλλογή του από τον δέκατο ένατο και
τον εικοστό αιώνα. Τα περισσότερα από τα καλλιτεχνικά έργα της συλλογής του
Γούλφσον αποτελούν φασιστικό προπαγανδιστικό υλικό. Εκτός από έργα σημαντικών
Ιταλών φουτουριστών, υπάρχει και μια μεγάλη βιβλιοθήκη που είναι αφιερωμένη
στον ιταλικό αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό σχεδιασμό από το 1920 έως το 1945.
H έκθεση στο μουσείο αρχίζει με ένα αντίγραφο του φουτουριστικού μανιφέστου
του 1909 και συνεχίζεται με έργα που αποκαλύπτουν πώς, με την ενθάρρυνση του
ιταλικού κράτους, ζωγράφοι, γλύπτες, φωτογράφοι, σχεδιαστές και κεραμίστες
προωθούσαν τη φασιστική προπαγάνδα. Μεταξύ των εκθεμάτων είναι ένα ορειχάλκινο
άγαλμα του Μπενίτο Μουσολίνι (1926) από τον Πολ Τρουμπετσκόι. «Δεν έχω
κληρονόμους και δεν πρόκειται να τα πάρω μαζί μου», λέει ο εργένης Γούλφσον,
68 ετών, για τα έργα της συλλογής που δώρισε στη Γένοβα.

H είδηση…

… πως ζωγράφιζε και ο Φράνκο ήρθε τις προάλλες μάλλον σαν έκπληξη. Τρεις
πίνακές του από τη ζωή στο Μαρόκο βγαίνουν σε δημοπρασία. Απέναντι στις
τέχνες, πάντως, το καθεστώς του Ισπανού δικτάτορα υπήρξε αντιφατικό. Ζωγράφοι
όπως ο Πικάσο και ο Νταλί (στην αρχή) είχαν υποχρεωθεί να πάρουν το δρόμο της
εξορίας εξαιτίας των πολιτικών τους απόψεων. H αισθητική του Φράνκο έρρεπε
μάλλον προς το πομπώδες, έγραψαν οι «Τάιμς», όπως αυτό διασώζεται «σε πολλά
αγάλματα που εξακολουθούν να ρυπαίνουν σήμερα τη σύγχρονη Ισπανία».

Ο Βάλτερ…

… Μπένγιαμιν ήταν ο πρώτος διανοητής που μίλησε για την «αισθητικοποίηση της
πολιτικής», ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά των φασιστικών καθεστώτων: η
πολιτική δράση σαν μια μορφή τέχνης. Αυτή η αντίληψη συνδέθηκε με τον ιταλικό
φουτουρισμό και αποτέλεσε το κίνητρο για την εμπλοκή του στο φασιστικό κίνημα
του Μουσολίνι. Ιδεολογικά αντίθετη με αυτή την τάση ήταν η «πολιτικοποίηση της
αισθητικής», που συνδέθηκε με τη Σοβιετική Ένωση: η τέχνη είναι υποταγμένη
στην πολιτική και γι’ αυτό αποτελεί συνέπειά της. Πάντως, αυτές οι δύο ιδέες
δεν απέκλειαν πάντα η μία την άλλη. Υπάρχουν ανάμεσά τους πολλά κοινά
καλλιτεχνικά στοιχεία (όπως ας πούμε το μνημειακό στα θηριώδη οικοδομήματα).
Γι’ αυτό καμιά φορά σήμερα, όταν στεκόμαστε μπροστά σε κάποιο από τα έργα
εκείνης της εποχής, δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε αν ανήκει στο φασιστικό
καλλιτεχνικό ρεύμα ή σε εκείνο που ονομάστηκε «σοσιαλιστικός ρεαλισμός».