Eικαστικό κοκτέιλ «Mανχάταν»

Πάνω: H μορφή του Βίνσεντ Βαν Γκογκ όπως αποτυπώθηκε σε ένα χαρακτικό του από το ίδιο του το χέρι, δεσπόζει στην έκθεση 100 σχεδίων του (αλλά και πινάκων του) στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Αριστερά: Οι σπουδαίες ρωσικές εικόνες έφεραν και τον πρόεδρο Πούτιν στην έκθεση «Ρωσία!», στο «ελικοειδές» Μουσείο Γκούγκενχαϊμ

Τα τελευταία χρόνια, τα μεγάλα μουσεία της Νέας Υόρκης εκσυγχρονίστηκαν.
Διπλασίασαν τους εκθεσιακούς χώρους τους, άνοιξαν παραρτήματα και αντιλήφθηκαν
ότι ο καλύτερος τρόπος για να ανανεώσουν το ενδιαφέρον του κοινού είναι το
άνοιγμα στους πολιτισμούς όλου του κόσμου και οι καλλιτεχνικές μετακλήσεις.

Αντί να τρέχουν οι Αμερικανοί τουρίστες στις εξοχές της Φλωρεντίας,
στις πυραμίδες του Μεξικού και στα μεγάλα μουσεία του Παρισιού ή του Λονδίνου
ή στην Άπω Ανατολή, είναι ευκολότερο και συμφέρον να οργανώνουν εκθέσεις –
αντιπροσωπευτικές ενός ολόκληρου πολιτισμού ή μιας εποχής – αναδρομικές και
θεματικές, παρουσιάζοντας τα καλύτερα των καλυτέρων έργων στις Ηνωμένες
Πολιτείες.

Όταν ο Βαν Γκογκ αποφάσισε ότι δεν ήταν κατάλληλος να γίνει ιερωμένος
και θα αφοσιωνόταν στην τέχνη ήταν ήδη 27 χρόνων. Στα χρόνια που ακολούθησαν
έως τον θάνατό του, σε ηλικία 47 χρόνων, έκανε 800 πίνακες και 1.100 σχέδια,
τα οποία δεν τα εννοούσε ως προπαρασκευαστικά ενός πίνακα, αλλά ως αυτοτελή
έργα τέχνης. Εκατό σχέδια και περίπου 20 πίνακες από αυτήν τη φρενήρη παραγωγή
εικονογραφούν όλη την πορεία του αυτοδίδακτου δημιουργού, ο οποίος
απελευθέρωσε ουσιαστικά το σχέδιο από τα δεσμά της λογικής.

Στις μισοφωτισμένες αίθουσες του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης, ο
κόσμος προχωρεί σε αργή λιτανεία από σχέδιο σε σχέδιο, παρακολουθώντας βήμα
προς βήμα τον Βαν Γκογκ από τις πρώτες μέτριες προσπάθειες να μαθητεύσει στο
ακαδημαϊκό σχέδιο έως τη δημιουργία του δικού του ιδιόρρυθμου σχεδίου, που
σπάει τα περιγράμματα. H γραμμή λειτουργεί σαν την πινελιά και διατηρεί εκατόν
τόσα χρόνια μετά τη φρεσκάδα, την αθωότητα, τον πυρετό της στιγμής.

«Εκείνο που προσπαθώ να κατακτήσω», έγραφε προς τον αδελφό του τον Τεό στην
αρχή της καριέρας του, «δεν είναι πώς να σχεδιάσω ένα χέρι, αλλά τη χειρονομία
– όχι το μαθηματικώς ορθόν κεφάλι, αλλά τη γενική έκφραση…». Προχώρησε ώσπου
να κατακτήσει με τη βοήθεια του αυθορμητισμού και της υπερβολής την ελευθερία.

Στο Μητροπολιτικό Μουσείο, παράλληλα, ο επισκέπτης βλέπει τους
Θησαυρούς της Πράγας, μία έκθεση-έκπληξη που αποκαλύπτει πόσο αγγελικός
πράγματι ζωγράφος και μαέστρος του χρώματος ήταν ο μοναχός Φρα Αντζέλικο, ο
οποίος έζησε στα περίχωρα της Φλωρεντίας πριν από σχεδόν 600 χρόνια.

«Ρωσία!» με έμφαση στο θαυμαστικό, δηλαδή όλη τη Ρωσία, υπόσχεται να
γνωρίσει στο διψασμένο κοινό το Μουσείο Γκουύγκενχαϊμ. Τα ρωσικά μουσεία, από
το Κρεμλίνο έως το Ερμιτάζ, έδωσαν τα ρέστα τους γι’ αυτήν την πρώτη φιλόδοξη
απόπειρα να παρουσιασθεί στο αμερικανικό κοινό αυτό που κρυβόταν πίσω από το
φάντασμα της κόκκινης αρκούδας τώρα που ήρθε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. H
ποικιλία και η πνευματικότητα του ρωσικού πολιτισμού, από την μυστικιστική
ζωγραφική των εικόνων του Αντρέι Ρουμπλιόφ ώς το «Μαύρο τετράγωνο» του Καζιμίρ
Μάλεβιτς και τους Σοβιετικούς καλλιτέχνες που έφυγαν κι εγκαταστάθηκαν στη Νέα
Υόρκη ή αλλού, όπως ο Ίλια Καμπάκοφ. Ταυτοχρόνως η έκθεση «ανοίγει» και
κάποιες σελίδες από τις μεγαλύτερες συλλογές ευρωπαϊκής ζωγραφικής που υπήρχαν
στην προεπαναστατική Ρωσία, με έργα Γκογκέν, Ματίς, Ντερέν και Πικάσο.

Επτά αιώνες, 250 εικόνες

Δύσκολο το εγχείρημα να παρουσιασθούν επτά αιώνες ρωσικού πολιτισμού μέσα από
250 έργα, από το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ που πρωτοέδειξε στη Δύση τη Συλλογή της
Ρωσικής Πρωτοπορίας του Γιώργου Κωστάκη το 1977, πόσο μάλλον αφού λείπουν οι
νύξεις για το «περιβάλλον» – κοινωνικό και οικονομικό – αυτών των έργων
ζωγραφικής και γλυπτικής. H έκθεση δίνει έμφαση στην ηθογραφική ζωγραφική του
19ου αιώνα, με μουζίκους, αριστοκράτες και κληρικούς, δείχνει τις προσπάθειες
των Ρώσων καλλιτεχνών να συγχρονισθούν με τον ιμπρεσιονισμό του Παρισιού,
περνά «στα γρήγορα» τη ρωσική πρωτοπορία και δίνει λίγα σχετικά παραδείγματα
της σοσιαλιστικής τέχνης. Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία πουλάει και ο κόσμος
συνωστίζεται στους ελικωτούς διαδρόμους της πενταώροφης Ροτόντας του
αρχιτέκτονα Φρανκ Λόιντ Ράιτ, που είναι ο πυρήνας του μουσείου.

LINKS:

http: //www.metmuseum.org/

http: //www.guggenheim.org/russia/