Ο καλύτερος Σπίλμπεργκ είναι της Mοσάντ

Αν μετρήσω μια δεκάδα εξαιρετικών ταινιών που προέκυψαν και θα προκύψουν μέχρι
το τέλος της χρονιάς, τότε αναμφίβολα κάτι σπουδαίο συμβαίνει στο American
cinema! Ο Γούντι Άλεν («Match point») και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ σε μεγάλα κέφια.
Δύο ηθοποιοί – Τζορτζ Κλούνι («Καληνύχτα και καλή τύχη») και Τόμι Λι Τζόους
(«Τρεις ταφές») – σε μεγάλο οίστρο. Και ακόμα, Ανγκ Λι («Μυστικό του Broakback
mountain»), που θα καταβροχθίσει τα Όσκαρ και πολύ περισσότερο ο σεναριογράφος
του «Traffic», στην πρώτη του σκηνοθετική έξοδο, υπογράφει με το «Syriana»
(Μάρτιος) την απόλυτη πολιτική ταινία. Το φαντάζεστε; Το Χόλιγουντ να
απογυμνώνει το σύστημα της πετρελαϊκής, παντοδύναμης πολιτικής από κάθε φύλλο
συκής; Τι συμβαίνει; Έχω μια πρώτη εξήγηση: κάτι η κούραση από τα χάρτινα
blockbusters, κάτι η διεύρυνση της αγοράς που ζητάει περισσότερη φαιά ουσία,
κάτι η κάθετη πτώση των ταμείων, ε, ήρθε ο καιρός για περισσότερη ουσία. Και,
να είστε βέβαιοι: όταν οι Αμερικανοί σοβαρευτούν, τότε δεν τους πιάνει κανείς!

«Μόναχο». Ρεσιτάλ κινηματογράφησης με περιεχόμενο ηρωικής Μοσάντ!

Το χρονικό της μεγάλης σφαγής, από το οποίο πήρε αμπάριζα και βγήκε
φουριόζος ο Σπίλμπεργκ, πάει ως εξής: τη νύχτα της 5ης Σεπτεμβρίου του 1972
οκταμελής ομάδα του παλαιστινιακού Μαύρου Σεπτέμβρη εισβάλλει στα αφύλακτα
καταλύματα της ισραηλινής αποστολής των Ολυμπιακών του Μονάχου, συλλαμβάνει
έντεκα από αυτούς και, ύστερα από διαπραγματεύσεις με τις Αρχές, καταφθάνει σε
στρατιωτικό αεροδρόμιο προκειμένου να επιβιβαστεί σε Μπόινγκ με κατεύθυνση την
Αίγυπτο. Αντί όμως για Μπόινγκ πέφτουν πάνω σε ριπές ακροβολισμένων ελεύθερων
σκοπευτών με αποτέλεσμα όλοι, όμηροι και Άραβες, να φυτευτούν κάτω από το
χώμα. H συνέχεια – σύμφωνα με το βιβλίο του Τζορτζ Τζόνας «Εκδίκηση» και τους
σεναριογράφους Τόνι Κάσνερ και Έρικ Ροθ – μεταφέρεται στα ενδότερα της Μοσάντ
και της ισραηλινής πολιτικής εξουσίας. H πρωθυπουργός Γκόλντα Μέιρ δίνει
εντολή για αντίποινα με την κωδική ονομασία «Οργή του Θεού» και η υπηρεσία
(Τζέφρι Ρας) αναθέτει την επιχείρηση σε πέντε αποφασισμένους πράκτορες, με
επικεφαλής τον Έρικ Μπάνα, ακολουθούμενο από Ντάνιελ Κρεγκ, Ματιέ Κασοβίτς,
Χανς Ζίχλερ.

Αυτό ήταν! H σφιχτή ομάδα, χρησιμοποιώντας ποικίλες μεθόδους – από
τηλεχειριζόμενες βόμβες μέχρι πυροβόλα όπλα – σβήνει ένα ένα τα ονόματα των
«άθλιων» εγκεφάλων του άγριου φονικού. Οι στόχοι εντοπίζονται (κυρίως από
Γάλλους, διπλούς πράκτορες) και, φυσικά, οι Ισραηλινοί δεν διστάζουν να
πληρώσουν όσο όσο προκειμένου να φέρουν σε πέρας τη δουλειά. Όμως όσους και να
κάνουν κιμά η ουσία δεν αλλάζει και, στο τέλος, αποδεκατισμένη η ομάδα,
επιστρέφει στη μητρική φωλιά με άφθονα ερωτηματικά. Άραγε σκότωσαν τους
υπεύθυνους της σφαγής; Άξιζε τόση βία; Μήπως κι αυτοί είναι στόχος της ηγεσίας
της Μοσάντ;

Ας τα πάρουμε από την αρχή. Από τη στιγμή που ο Σπίλμπεργκ ξέχασε τον Τομ
Κρουζ και τον Τομ Χανκς και επέλεξε για πρωταγωνιστές ανερχόμενους b-stars
έπρεπε να υποψιαστώ ότι σχεδίαζε κάτι αλλιώτικο, «βρώμικο» και διαφορετικό.
Πρώτα απ’ όλα βγαίνει από το στούντιο και μπαίνει στο πεζοδρόμιο, σε χώρους
αυθεντικούς. Έπειτα αφαιρεί από την εικόνα κάθε κουκίδα χολιγουντιανού,
τυποποιημένου και βιομηχανικού. Πόλεμος κρυφών χαρακωμάτων ήταν η «Οργή του
Θεού», σε πόλεμο κι αυτός. Ένας πόλεμος εκ του συστάδην απαιτεί κατάλληλη
εξάρτυση, εκπαιδευμένους κομάντος και ακρίβεια χειρουργική επιπέδου Γιακούμπ.

H πρώτη θεόσωστη επιλογή του Σπίλμπεργκ ήταν ο διευθυντής φωτογραφίας με το
όνομα Γιάνους Καμίνσκι. Υποστηριζόμενος από μια διμοιρία κομάντος πίσω από
ισάριθμες κάμερες να σκοπεύουν τις σκηνές από παντού (σαν να γυρίζουν
τηλεοπτικά, καυτά επίκαιρα), κολυμπώντας κι αυτοί σε λουτρό αίματος.
Αποτέλεσμα; Με αυτή τη δουλειά του ο Καμίνσκι ισοφαρίζει θεϊκές επιδόσεις
Βιτόριο Στοράρο στην «Αποκάλυψη» του Κόπολα και Κρίστοφερ Νόλαν στο «2046» του
Γουόνγκ Καρ Βάι. Ένα το κρατούμενο.

H δεύτερη θεόσωστη επιλογή του General Σπίλμπεργκ είναι η στολή. Δηλαδή
το ενδυματολογικό styling, δηλαδή αρχές της δεκαετίας του ’70, δηλαδή ρούχα
που να είναι casual, καθημερινά, πρόχειρα και «λερωμένα», αλλά που στη σύνθεσή
τους να ομογενοποιούν την αισθητική της εικόνας, να την δένουν, να την κάνουν
συμπαγή. Αποτέλεσμα; H Τζοάνα Τζόνστον δίνει ρέστα. Δύο τα κρατούμενα.

H τρίτη και τελειωτική θεόσωστη επιλογή του Σπίλμπεργκ είναι το μοντάζ. Μια
τόσο πολυπρόσωπη, τόσο πολυδιάστατη – γεωγραφικά – ιστορία, για να λειτουργεί
νοηματικά στον θεατή και ταυτόχρονα να του δημιουργεί την ψευδαίσθηση πως όλα
γυρίστηκαν επί τόπου και οι κινηματογραφιστές ήταν εκεί, χρειαζόταν τα
επιδέξια χέρια ενός μαέστρου της μαγειρικής τριών αστέρων της Μισελέν.
Αποτέλεσμα; Αν αυτοί οι τρεις κολοσσοί της τεχνικής δεν βρεθούν στις
επερχόμενες λίστες των Όσκαρ, τότε οι ακαδημαϊκοί πρέπει να πετάξουν στον
Ειρηνικό τα πτυχία τους και τα αγάλματα με τον «θείο» τους!

Εντυπωσιακό γύρισμα, απλοϊκό περιεχόμενο

Στίβεν Σπίλμπεργκ. Χωρίς συζήτηση, το «Μόναχο» η καλύτερη στιγμή του

Πάμε τώρα στη σεναριακή, πολιτική, αισθητική ουσία. Κατ’ αρχήν ο Σπίλμπεργκ
δεν είναι Κόπολα της «Αποκάλυψης», της «Συνομιλίας» και του «Νονού». Να
εξηγούμαστε. Εξαιρετικός filmmaker μεν, ελάχιστος ως δημιουργός και πρωτοπόρος
δε. Όλες οι ξεχωριστές ταινίες του πατάνε πάνω σε πατρόν. Κόβω τον σβέρκο μου
ότι πριν ακόμα γυρίσει μισό πλάνο, θα έλειωσε στο DVD τόσο τον «Νόμο 627» (L
627) του Μπερτράν Ταβερνιέ (1992) – το οποίο οι Αθηναίοι το τίμησαν διά της
εκκωφαντικής απουσίας τους – όσο και τον «Άνθρωπο από τη Γαλλία» (French
connection) του Ουίλιαμ Φρίντκιν (1971). Νόμιμο και συνηθισμένο. Απλώς το
αναφέρω, προκειμένου να γίνει κατανοητή η διαφορά ανάμεσα στον filmmaker
(κινηματογραφιστή) και τον πρωτοπόρο σκηνοθέτη (δημιουργό). Πάμε πιο κάτω,
πίσω από τον αμφιβληστροειδή που θα καθηλωθεί.

Αν και ο Σπίλμπεργκ περιφρονεί την εικαστική διάσταση του χολιγουντιανού
μοντέλου των γυαλιστερών υπερ-παραγωγών, ιδεολογικά το υπηρετεί εντελώς
θρησκευτικά και ευλαβικά. Δηλαδή, η δράση και η δραματουργία αναπτύσσονται
πάνω στον αμερικανικό, ιδεαλιστικό άξονα του ατόμου, του χαρισματικού ενός,
δηλαδή πάνω στους ώμους αυτών των πέντε πατριωτών, ακατάβλητων, επιδέξιων
σούπερ-κομάντος και ηρώων της Μοσάντ. Όλοι οι άλλοι χαλασμένοι, διεφθαρμένοι,
πουλημένοι. Από τα πρακτορεία της CIA, της KGB και τους παρακμιακούς της
γαλλικής μυστικής υπηρεσίας. Και όχι μόνο αυτό. H μισή γεωγραφία της Ευρώπης
(Αθήνα – όπου ως ξενοδόχος εμφανίζεται ο Μιχάλης Γιαννάτος -, Ρώμη, Ζυρίχη,
Παρίσι, Λευκωσία, Λονδίνο) φωλιές ραδιουργίας και τρομοκρατίας. Τώρα, αν
εκλάβει κανείς την κόντρα των πέντε αυτών μαρτύρων με την ηγεσία της Μοσάντ ως
διαφορετική, αντικειμενική, ουδέτερη ματιά, πρέπει να θυμηθεί και τον Σταλόνε
στον «Ράμπο». Ποια η διαφορά; Αν δεν με απατά η μνήμη μου, κάθε αμερικανική
ταινία κλείνει με την εξής επωδό: η εξουσία απάνθρωπη, γραφειοκρατική και
ιδιοτελής. Όμως ο Ράμπο είναι η αληθινή, πατριωτική καρδιά. Με άλλα λόγια:
κακός ο αρχηγός Τζέφρι Ρας, καλός ο φαντάρος της Μοσάντ. Το περιτύλιγμα
εντυπωσιακό, το περιεχόμενο ολίγον παιδικό!

Πολανσκικό φιλέτο

Δεν σας κρύβω. Ανώτερη (για τον υποφαινόμενο) ταινία της εβδομάδας, το «Next
door» («H διπλανή πόρτα») ενός διαβόλου από τη Νορβηγία, με το όνομα Παλ
Σλετάνε. Σαν να έστυψε όλο τον Πολάνσκι και να μετέτρεψε την «Αποστροφή» και
τον «Ένοικο» σε φιλέτο πρώτης διαλογής πολανσκικής κουζίνας!

Φανταστείτε δύο πράγματα μαζί. Το πρώτο, ότι η δράση εκτυλίσσεται σε τρεις
κλειστούς χώρους (δωμάτια και διαδρόμους διαμερισμάτων) και, το δεύτερο, ότι η
χρονική διάρκεια της αφήγησης αγγίζει μόλις τα 75 λεπτά της ώρας. Το
αποτέλεσμα μοναδικό. Καθηλωμένος στην πολυθρόνα και, όσο να ψάχνεις, να μην
πετάς μισό καρέ! Να μην καταλαβαίνεις πότε τέλειωσε η ταινία. Πρωτοφανές, ούτε
στις καλύτερες action movies. H λιτότητα αυτού του τύπου είναι υπόδειγμα
άσκησης για κάθε σπουδαστή και επαγγελματία κινηματογραφιστή. Το στόρι
κλειστοφοβικό, νοσηρό, παρανοϊκό, καταραμένο, δηλαδή ακραία πολανσκικό,
τραμπαλίζεται ανάμεσα στο φαντασιακό ενός «φευγάτου» μυαλού και σε μια εξίσου
φευγάτη πραγματικότητα, οργανωμένη από δύο τρελά θηλυκά της διπλανής πόρτας.
Νεαρός, άρτι εγκαταλελειμμένος από την κοπέλα του, πέφτει σε παγίδα δύο
σεξομανιακών, άγριων κοριτσιών που κατοικούν στο διπλανό διαμέρισμα της ίδιας
πολυκατοικίας. Κάθε επίσκεψη και μια νοσηρή διαδικασία. Κάθε ερωτική επαφή
κολυμπάει στο αίμα. Κάθε πόρτα και από ένα δωμάτιο του μυαλού του ν’ ανοίγει.
Είναι αλήθεια; Συμβαίνουν όλα αυτά; Μπας και βλέπει εφιάλτη; Μπας και τα
κορίτσια είναι δολοφόνοι; Ή μήπως αυτός, προκειμένου να εκδικηθεί την κοπελιά
που τον εγκατέλειψε, ξεσπάει σε δύο άγνωστες της διπλανής πόρτας;

«H διπλανή πόρτα». Ο πιο νοσηρός, κλειστοφοβικός Πολάνσκι χωρίς τον Πολάνσκι!

Ο Σλετάνε αντιστρέφει τον Μπάρτον Φινκ (Τζον Τορτούρο, στην ομότιτλη μαύρη
ταινία των αδελφών Κόεν) και τον αναμειγνύει με τον Τρελκόφσκι στον «Ένοικο»
του Πολάνσκι και με τον K στο «Κάστρο» του Κάφκα. Ο Μπάρτον Φινκ ξυπνάει μ’
ένα πτώμα. Ο Γιον (Κρίστοφερ Γιόνερ στη «Διπλανή πόρτα») πέφτει σ’ ένα πτώμα.
Ο Τρελκόφσκι βλέπει ακίνητα, παγωμένα πρόσωπα, να τον κοιτούν από τα παράθυρα
της απέναντι πολυκατοικίας. Ο Γιον πολιορκείται από δύο άγνωστα, χυμώδη, αλλά
ύποπτα κορίτσια. Ο χώρος αφιλόξενος, εχθρικός. Το σεξ βίαιο, σαδομαζοχιστικό,
θανατερό. Ο ιδιωτικός χώρος κολασμένος, οι διάδρομοι στενοί σαν φυλακή.
Πουθενά διαφυγή!

Έτσι, τρία επίπεδα συμπλέκονται και συνουσιάζονται μαζί: το ταραγμένο μυαλό
του Γιον (φαντασιακό) – ο Παράδεισος που υπόσχεται το διαμέρισμα των δύο
κοριτσιών (σεξ) – ο ασφυκτικός χώρος που δεν αφήνει την παραμικρή χαραμάδα
δεύτερης επιλογής (κοινωνία). Με δυο λόγια, ο τρομερός Νορβηγός, μέσα σε δύο
δωμάτια και με τρία όλα κι όλα πρόσωπα, απογειώνει την εικόνα στο ρετιρέ της
αυτοκρατορίας του Ρομάν Πολάνσκι. Υποκλίνομαι. Ο Πολάνσκι μπορεί να «πέθανε»,
ο Σλετάνε ζει και βασιλεύει!

Δύο ντουζίνες… φήμες

Τραβάτε γραμμή και μόνο για DVD.

«Οι φήμες λένε» («Rumor has it»): Κωμωδιούλα του Ρομπ Ράινερ, με
ανορθόγραφη αναφορά στον αριστοτεχνικό «Πρωτάρη» του Μάικ Νίκολς.

«Οι φήμες λένε». Το σίκουελ του «Πρωτάρη»

Όπου η Τζένιφερ Άνιστον όταν μαθαίνει από τη γιαγιά της (Σίρλεϊ ΜακΛέιν) ότι η
μανούλα της το είχε σκάσει με τον «Πρωτάρη», αφήνει τον αρραβωνιαστικό της
Μαρκ Ράφαλο με τα πόδια στο τσιγκέλι και τρέχει να μάθει μπας και ο μπαμπάς
της δεν είναι ο… μπαμπάς της, αλλά ο πλεϊμπόι Κέβιν Κόστνερ. Αχούουου, δεν
μ’ ενδιαφέρει – δεν μ’ ενδιαφέρει!

«Δύο ντουζίνες μπελάδες» («Cheaper by the dozen 2»): Κωμωδιούλα του
Άνταμ Σάνκαμ, όπου ο Στιβ Μάρτιν μετά της Μπόνι Χαντ και τα δώδεκα βλαστάρια
τους ετοιμάζουν τις βαλίτσες για καλοκαιρινές διακοπές στη λίμνη Γουινέτκα.
Αχούουου, δεν μ’ ενδιαφέρει – δεν μ’ ενδιαφέρει!