«Kάνουμε βήματα προς τα πίσω»

Ακόμη και το Ίντερνετ είναι ένα βήμα προς τα πίσω, λέει ο Ουμπέρτο Έκο – και στο νέο του βιβλίο «Στα βήματα του κάβουρα». «Κάποτε με την τηλεόραση ο θεατής είχε τουλάχιστον την εξάρτηση από τα ίδια τα γεγονότα που μετέδιδε. Τώρα με το Ίντερνετ ο χρήστης λαμβάνει μόνο εικόνες χωρίς κίνηση…»

Ένας καινούργιος Έκο παίρνει τη θέση του στις προθήκες των βιβλιοπωλείων από
την ερχόμενη Τετάρτη, καθώς το νέο βιβλίο του συγγραφέα και σημειολόγου «Στα
βήματα του κάβουρα» κινητοποιεί τους αναγνώστες του σε όλο τον κόσμο.

Είναι σαν η Ιστορία να κάνει την περισυλλογή της, σα να κυλά πίσω προς τον
εαυτό της, λένε όσοι έριξαν ήδη ματιές στις σελίδες του. «Το βιβλίο»,
περιγράφει ο ίδιος ο Ουμπέρτο Έκο, «αποτελείται από μια σειρά άρθρων και
σχολίων που καλύπτουν την περίοδο από το 2000 ώς το 2006». Αρχίζει δε με το
άγχος και τις φοβίες μπροστά στο γύρισμα του αιώνα και την 11η Σεπτεμβρίου και
συνεχίζει με τους πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Με οδηγό τον συγγραφέα του «Εκκρεμούς του Φουκώ», ο αναγνώστης θα
πιστοποιήσει τα βήματα προς τα πίσω της Ιστορίας. «Θέλησα να συγκεντρώσω μόνο
τα κείμενα που αναφέρονταν σε πολιτικά γεγονότα και αναλύσεις αυτής της
συγκεκριμένης εποχής», τονίζει με κείμενό του στην ιταλική «La Repubblica» ο
Ουμπέρτο Έκο.

«Το κριτήριο γι’ αυτή την επιλογή μου προέκυψε από κείμενο μιας σχετικά
πρόσφατης συλλογής άρθρων μου με τίτλο “Ο θρίαμβος του σόφτγουεαρ» («la
tecnologia leggera»), όπου παρατηρώ πως μέσα στα τελευταία χρόνια σημειώθηκαν
τεχνολογικά επιτεύγματα που εξασφαλίζουν βήματα προς τα πίσω».

Ο Έκο παρατηρεί πως η επικοινωνία πέρασε κρίση γύρω στα τέλη της δεκαετίας του
’70 – μέχρι εκείνη τη στιγμή το κύριο μέσο επικοινωνίας «ήταν η έγχρωμη
τηλεόραση, το περίφημο κουτί μέσα από το οποίο γύριζες όλο τον κόσμο όσο
εύκολα μπορούσες και να ξεκουφάνεις τον γείτονα.

Ένα πρώτο βήμα προς την πιο εύκολη επικοινωνία ήταν η ανακάλυψη του
τηλεκοντρόλ, με αυτό όχι μόνο θα μπορούσε ο τηλεθεατής να αυξομειώσει στη
στιγμή τον ήχο, αλλά και το χρώμα και να κάνει ζάπινγκ. Από την εποχή της
ασπρόμαυρης οθόνης ώς εκείνη τη στιγμή, ο θεατής είχε περάσει σε μια νέα
δημιουργική, παρεμβατική, φάση.

«H παλιά τηλεόραση, μεταδίδοντας απευθείας ζωντανά τα γεγονότα, μάς
έκανε εξαρτημένους από την εξέλιξη του ίδιου του γεγονότος. H απελευθέρωση από
το “απευθείας” που ήρθε με τη βιντεοσκόπηση, όπου ο θεατής πρέπει να
συμμετέχει ακόμη και με την απλή κίνησή του να σπρώξει την κασέτα στο βίντεο,
και έτσι βγαίνει από την παθητική σχέση του με την αφήγηση. Το επόμενο όμως
βήμα ήταν προς το Ίντερνετ και ουσιαστικά επρόκειτο για πάγωμα της εικόνας, ή
τουλάχιστον τον περιορισμό της κίνησής της. Ένα βήμα δηλαδή σαφώς προς τα
πίσω, αφού ο χρήστης λαμβάνει μόνο εικόνες χωρίς κίνηση, χαμηλής ανάλυσης και
χωρίς ήχο, ενώ οι πληροφορίες εμφανίζονται με γράμματα στην οθόνη».

«Στείλτε τούς χάρτες για πολτοποίηση»

Ο Ουμπέρτο Έκο στο νέο βιβλίο του παρατηρεί κάτι που ήταν ολοφάνερο από την
πτώση του Τείχους του Βερολίνου και μετά, ότι η πολιτική γεωγραφία της Ευρώπης
αλλά και της Ασίας έχει ριζικά αλλάξει. «Οι σχεδιαστές των χαρτών δεν έχουν
παρά να στείλουν για πολτοποίηση όλα τα αποθέματά τους και πρέπει να αντλήσουν
στη συνέχεια την έμπνευσή τους από χάρτες που είχαν εκδοθεί πριν από το 1914
με τη Σερβία τους και το Μαυροβούνιό τους, τις βαλτικές τους χώρες κ.λπ. Για
παράδειγμα, μετά τα χρόνια του “Ψυχρού Πολέμου”, έχουμε με το Αφγανιστάν και
το Ιράκ και την θριαμβευτική επιστροφή στον πόλεμο με τα όπλα, στον “θερμό
πόλεμο”. Αλλά η ιστορία των βημάτων προς τα πίσω», λέει ο συγγραφέας, «δεν
σταματά εδώ, η αρχή της τρίτης χιλιετίας είναι γεμάτη από τέτοια βήματα του
κάβουρα».

INFO

Το νέο βιβλίο του Ουμπέρτο Έκο «Στα βήματα του κάβουρα» θα κυκλοφορήσει και
στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, από το φθινόπωρο. Τον Μάιο θα
κυκλοφορήσει βιβλίο με δοκίμια Ιταλών καθηγητών (και του Έκο), υπό τον τίτλο
«H δύναμη των λέξεων», από τις ίδιες εκδόσεις.