Οι Eρινύες στην εποχή μας είναι νεκρές!

Πριν κόψετε εισιτήριο: Δεν είναι κωμωδία, ούτε καν κομεντί και ο Γούντι Άλεν
δεν πρωταγωνιστεί. Πρόκειται για την 47η ταινία του, μια και η μεγαλύτερη…
λιλιπούτεια ιδιοφυΐα που διαθέτει το American cinema και που διανύει τα 70
έχει αναγάγει τη σκηνοθεσία σε ψυχοθεραπεία, δηλαδή, γυρίζει ετησίως από μία
ταινία με την παρόρμηση και την ανάγκη που αισθάνεται ο ασθενής προς τον
προσωπικό του ψυχαναλυτή. Περίπου σαν να δηλώνει «σκηνοθετώ άρα ζω»!

Δύο καθοριστικά «στοιχεία» διαφοροποιούν το «Match point» από οτιδήποτε
άλλο έχει κάνει μέχρι στιγμής. Τοποθεσία της ιστορίας είναι το Λονδίνο και όχι
το Μανχάταν και δεύτερον είναι η πρώτη φορά που εμφυσεί αύρα «εποχής» σ’ ένα
ερωτικό δράμα που εξελίσσεται στη σύγχρονη εποχή. Αν η μετακίνησή του από το
αγαπημένο του Μανχάταν στο «άγνωστο» Λονδίνο οφείλεται σε εξωτερικούς
παράγοντες – φτηνότερη παραγωγή – η επιλογή της διαχρονικής αισθητικής για μια
ιστορία που «στέλνει» την Τζέιν Όστιν στην αγκαλιά της Πατρίτσια Χάισμιθ,
οφείλεται σε εσωτερικούς, κοινωνικούς και φιλοσοφικούς. Με δυο λέξεις, όπως με
απελπισία διαπιστώνει μια από τις ηρωίδες του πριν από το φινάλε: «Αν υπήρχε
δικαιοσύνη τότε τα πράγματα και η ζωή θα αποκτούσαν κάποιο νόημα».

H ιστορία θυμίζει το αθάνατο μελόδραμα του Τζορτζ Στίβενς «Μια θέση στον ήλιο»
(Α place in the sun) με Μοντγκόμερι Κλιφτ και Σέλεϊ Γουίντερς. Αμυδρά, μακρινά
και αρκετά τροποποιημένα: Νεαρός Ιρλανδός, δάσκαλος του τένις (Τζόναθαν Ρις
Μάγιερς), «ξεκλειδώνει» με τη γοητεία και τους καλούς τρόπους του το μέγαρο
ζάπλουτης οικογένειας του αριστοκρατικού Λονδίνου. Πρώτος «πεσών» ο γιος
(Μάθιου Γκούντι), δεύτερος ο πατέρας (Μπράιαν Κοξ), τρίτη το ψητό, δηλαδή η
Κλόι, η ανύπαντρη θυγατέρα (Έμιλι Μόρτιμερ) και τέλος η μαμά (Πενέλοπι
Γουίλτον). Εδώ ο Γούντι Άλεν συναντάει το «Θεώρημα» του Πιέρ Πάολο Παζολίνι.
Μόνο εδώ!

«Match point». Θανάσιμο πάθος Σκάρλετ Γιόχανσον – Τζόναθαν Ρις Μάγιερς

Τύχη βουνό, θα πείτε. Όχι μόνο. Και τύχη (σύμπτωση), αλλά κυρίως
οργάνωση ανθρώπινου εγκέφαλου. Αν και σε παρόμοιες ιστορίες, όπου κατώτερος
γαμπρός θα δημιουργούσε τις μύριες υποψίες και θα εξόργιζε το σύνδρομο
ανωτερότητας της πλουτοκρατίας προς τους πληβείους, εντούτοις, ο Γούντι Άλεν
τροποποιεί μια τέτοια «αναχρονιστική» αντίδραση. H κεφαλή της οικογένειας
αναγνωρίζει πάνω σ’ αυτό το φτωχό αγόρι όλα τα χαρακτηριστικά ενός φιλόδοξου
υποψήφιου στελέχους, που με τη λαιμαργία και τη γοητεία του θα εκτοξεύσει τον
όμιλο των επιχειρήσεων σε πρωτόγνωρα ύψη. Το αίμα της αριστοκρατίας υποκύπτει
στην ανάγκη του χρήματος. «Ανανέωση» και ας είναι Ιρλανδός και προικοθήρας.

Έτσι ο γαμπρός (Κρις) προσγειώνεται στα πούπουλα της ευτυχίας. Όμως μια
σύμπτωση (δηλαδή τύχη που στην εξέλιξη μετατρέπεται σε ατυχία) αναμοχλεύει τα
καταπιεσμένα πάθη του. H αρραβωνιαστικιά του κουνιάδου του, μια άνεργη και
ατάλαντη Αμερικανίδα ηθοποιός με σαρκώδη χείλη και σεξουαλικούς χυμούς να
χορτάσει ολόκληρο το Λονδίνο (Σκάρλετ Γιόχανσον), τυφλώνει την καρδιά του.
Στις πρώτες συναντήσεις εκείνη υποκύπτει, αλλά συνέχεια στην απιστία δεν
δίνει. Επειδή όμως η πεθερά, αντίθετα με την «δημοκρατική» ανεκτικότητά της
προς τον κατώτερο γαμπρό της, «απαγορεύει» στον γιο της να παντρευτεί αυτή την
«τσούλα» και επειδή αυτός είναι επιπόλαιος και ρηχός εγκαταλείπει την
παρείσακτη εξ Αμερικής και παντρεύεται μια της τάξεώς του, συνοικέσιο της
μητέρας του με την οικογένειά της. Έτσι ο δρόμος για μια διπλή ζωή του Κρις
είναι ανοικτός. Συμπτωματικό και αυτό; Καθόλου. Το διαζύγιο με την Αμερικανίδα
και ο γάμος με την εύπορη Βρετανίδα είναι βασικές επιλογές ζωής. Ανθρώπων και
καθόλου θεών!

Ο Κρις πρέπει τώρα να τοποθετήσει δύο ιστορίες στη συσκευασία της μιας.
Και με τη σύζυγο και με τη ερωμένη. Απλά πράγματα, εντελώς «κανονικά» για κάθε
«κανονικό» άνθρωπο, πόσο μάλλον για έναν ανερχόμενο παράγοντα της ιδιωτικής,
βρετανικής, οικονομίας. Το πρώτο πλάνο έπιασε. Γιατί όχι και το δεύτερο. Πλάνη
μεγάλη. Και δεν πρόκειται για ατυχία, αλλά για λανθασμένους υπολογισμούς.
Πρώτον, η Κλόι (δηλαδή η… προίκα) είναι σεμνή και φρόνιμη. Και στη μαμά και
τον μπαμπά και τον σύζυγο. Αντίθετα, η Νόλα (Σκάρλετ Γιόχανσον) σαν αδέσποτη
και ανασφαλής είναι απαιτητική και διεκδικητική. Υποταγμένη η πλούσια,
επιθετική η φτωχή. Και δεύτερον η Κλόι αγαπάει τρυφερά τον Κρις, η Νόλα τον
ερωτεύεται τρελά. Ο τρίτος παράγοντας ρίχνει τη χαριστική βολή. H Αμερικανίδα
είναι έγκυος και λόγω πολλών εκτρώσεων στο παρελθόν δεν έχει άλλη επιλογή.
Πρέπει ο εραστής της να χωρίσει και να αναγνωρίσει το παιδί του. Ο πυρετός
είναι αρκετός να σκοτώσει ταύρο. Το σταυροδρόμι είναι κρίσιμο σαν το
Μεσανατολικό. Με το μωρό και τον έρωτά του ή με τα λεφτά, τις επιχειρήσεις και
τη γυναικούλα του;

Κάθε φορά με λιγότερες ενοχές

Γούντι Άλεν. Στα 70 παίζει την καλύτερη παρτίδα τένις της καριέρας του!

Το σενάριο, η δραματουργική επεξεργασία των αντιφατικών χαρακτήρων και η
σκηνοθεσία – όλα του Γούντι Άλεν – συγκροτούν ένα από τα μεγαλύτερα μνημεία
ωριμότητας της σύγχρονης οθόνης, επιπέδου Ντέιβιντ Λιν. H οργάνωση της
ιδιοτέλειας των ανθρώπων είναι η κινητήρια δύναμη στην εξέλιξη του «είδους».
Ακόμα ο παράγοντας τύχη, σύμπτωση, τάιμινγκ, συντονίζεται με το στρατόπεδο των
ισχυρών και των δολοπλόκων. Ο «από μηχανής θεός», η «Αθηνά» της αρχαίας
τραγωδίας είναι πλέον ένα μυθικό παρελθόν. Κερδισμένος – λέει ο Γούντι Άλεν –
είναι ο ισχυρός. Τα πάσης φύσεως «εγκλήματα» δεν τιμωρούνται, γιατί είναι τα
καύσιμα αυτής της κινητήριας οικονομικής δύναμης. Το «έγκλημα και τιμωρία»
έχει τελειώσει με τον θάνατο του Ντοστογιέφσκι. Τα πρόσωπα δεν χωρίζονται σε
«καλούς» και «κακούς», δηλαδή, δεν προσδιορίζονται με ηθικές κατηγορίες, αλλά
υπακούουν στις υλικές τους φιλοδοξίες. Ηθική παράγεται από την πράξη και όχι
από τον λόγο. Έτσι όλα τα πρόσωπα της πλούσιας, αγγλικής, οικογένειας είναι
συνετά, ανεκτικά και «καλά». Ακόμα, ο έρωτας, το πάθος, το ένστικτο και η
παρόρμηση είναι χαρακτηριστικά των κατώτερων (Νόλα, Κρις). Όμως όταν και αυτοί
από το συμφέρον μολυνθούν, τότε μεταμορφώνονται, μεταλλάσσονται και πολλές
φορές η χρηματομανία τους, που σκοτώνει τα αληθινά τους αισθήματα, ξεπερνάει
σε βουλιμία τα αφεντικά τους. Κάθε φτωχός άνθρωπος, λέει ο Γούντι Άλεν, είναι
ικανός να διαπράξει τα πάντα και να σκοτώσει την κοιτίδα της καταγωγής του, τα
αληθινά του φρονήματα, προκειμένου να εξασφαλίσει τα πλούσια ελέη μιας
εύκολης, άνετης ζωής. Καθένας από μας έχει μέσα του έναν μικρό Τομ Ρίπλεϊ.
Κάθε σκαλοπάτι αναρρίχησης κολυμπάει στο αίμα. Φορτωμένοι στην αρχή με τύψεις,
σκαρφαλώνουμε προς το ρετιρέ και στο επόμενο σκαλοπάτι έχουμε απαλλαγεί απ’
αυτές. Κάθε φορά με λιγότερες ενοχές. Οι Ερινύες στην εποχή μας είναι νεκρές!

Το πάθος είναι γένους θηλυκού

Πάθος και στο βρετανικό «Asylum» (Παράνομο πάθος) του Ντέιβιντ ΜακΚένζι, του
σκηνοθέτη που πριν από τρία χρόνια άφησε καλές εντυπώσεις με το «Young Adam».
Ενώ όμως ο Γούντι Άλεν σε μια μεγαλύτερη παραγωγή αναμοχλεύει πλάγιους,
σκοτεινούς, δρόμους, ο ΜακΚένζι σε μια μικρότερη ακολουθεί ευθεία, συμβατική,
μελοδραματική γραμμή. Είναι ζήτημα μεγεθών. Άλλα τα μάτια του λαγού και άλλα
της κουκουβάγιας!

Από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Πάτρικ Μακ Γκραθ, όπου πριν από μερικές
δεκαετίες η σύζυγος (Νατάσα Ρίτσαρντσον) ανέραστου ψυχίατρου σε άσυλο υψίστης
ασφάλειας ερωτεύεται «τυφλά» έναν γλύπτη (Μάρτον Τσόκας), έγκλειστο, επειδή
ορμώμενος από ακατάσχετη ζήλεια δολοφόνησε και στη συνέχεια τεμάχισε το πτώμα
της γυναίκας του. Αποτέλεσμα; Όταν εκείνος δραπετεύσει και η παντρεμένη,
εγκαταλείποντας άντρα και παιδί τον ακολουθεί και στη συνέχεια τους
συλλαμβάνουν και τους επαναφέρουν στο άσυλο ως ανίατους ψυχοπαθείς, εκείνη από
το πάθος της θα πάει ακόμα πιο εκεί. Το τέλος είναι τραγικό γιατί η σχέση
είναι παράνομη και γυναίκα «τρελή»!

«Παράνομο πάθος». H Νατάσα Ρίτσαρντσον στην πιο φλογερή στιγμή της

Τα συμπεράσματα διά γυμνού οφθαλμού. Το πάθος είναι σαρκικό, υλικό, το
ηλεκτροσόκ είναι ο έγγαμος βίος, η λογική. Ως εκ τούτου η εξουσία (το ιατρικό
κατεστημένο) απαγορεύει διά ροπάλου το πρώτο και φυσικά ενθαρρύνει το δεύτερο.
Ο λόγος είναι απλός. Το πάθος προκαλεί ασύμμετρες αντιδράσεις και αιρετικές
συμπεριφορές. Το διαταραγμένο άτομο πρέπει πάση θυσία να επανέλθει στα νόμιμα,
«κανονικά» καθήκοντά του. Έτσι όταν ο πρώτος σύζυγος εγκαταλείψει την
«παράφρονα» γυναίκα του, ο ανώτερος και διευθυντής του ασύλου θα προσφερθεί να
την παντρευτεί για να τη «θεραπεύσει». Με τον χρόνο, της λέει, θα με αγαπήσεις
και εσύ. H εξουσία γοητεύεται από το πάθος, αλλά δεν εμπιστεύεται τον
παθιασμένο. Θέλει να τον κατακτήσει και στη συνέχεια να τον τιθασεύσει και να
τον υποτάξει. Όμως ένα τέτοιο πρόσωπο είναι ανεξέλεγκτο, επομένως οι πράξεις
του απρόβλεπτες και καταστροφικές.

Ο ΜακΚένζι χάνει ένα ολόκληρο ημίχρονο σε περιγραφές και «συστάσεις»
χαρακτήρων και αδιάφορων καταστάσεων. Πολύτιμος χρόνος καταναλώνεται σε μια
απρόσωπη σκηνοθεσία επιπέδου τηλεταινίας. Στο δεύτερο μέρος, όταν ο πυρετός
κορυφωθεί, η ταινία συνέρχεται και σε μερικές σκηνές κορυφώνεται. Έτσι και
αλλιώς, η επιλογή της Νατάσα Ρίτσαρντσον, που συντόμως πρέπει να πατήσει τα
πενήντα, αποδεικνύεται ευτυχής. Λάμπει από ερωτισμό, σκάει από ακατανίκητο και
αχόρταγο σεξουαλισμό. H γριά κότα έχει το ζουμί. Ο Ίαν Μακ Κέλεν (σατανικός
διευθυντής του ασύλου) πάντα σωστός. Μια ταινία με δυνατότητες καριέρας
ανάμεσα στο γυναικείο κοινό!

Τίμιο, αντιπολεμικό, αντιαμερικανικό και αντιιμπεριαλιστικό

«Jarhead» (Σύρριζα η ελληνική παράφραση) θα πει κεφάλι σαν βάζο μαρμελάδας.
Έτσι οι παλιοσειρές των Αμερικανών λοκατζήδων«παρασημοφορούσαν» τα στραβάδια
στον πόλεμο του Κόλπου, ηγεσίας Τζορτζ Μπους πατρός. Ένα απ’ αυτά τα στραβάδια
(Τζέικ Τζίλενχαλ) είναι και ο ταλαίπωρος ήρωας της τελευταίας, τίμιας,
αντιπολεμικής και αντιιμπεριαλιστικής ιστορίας του Βρετανού Σαμ Μέντες,
σκηνοθέτη του οσκαρικού «American beauty». Με ελάχιστη, αλλά σκληρή,
απάνθρωπη, εκπαίδευση, φυτεμένος με τη διμοιρία του στο αραβικό «πουθενά», με
αντίπαλους και ακατανίκητους εχθρούς την αφόρητη ζέστη, την απέραντη έρημο και
τους αόρατους Ιρακινούς του Σαντάμ. Σ’ αυτές τις περιστάσεις και κάτω απ’
αυτές τις άθλιες συνθήκες ακόμα και το σακίδιο είναι βουνό. Ο αμερικανικός
θρίαμβος δεν ήταν τίποτε άλλο παρά σκέτος, του κάθε φαντάρου, προσωπικός
διασυρμός! Αν και η σκηνοθεσία είναι ευρωπαϊκής οπτικής με σωστές δόσεις
αμερικανικού «ρεαλισμού», αν και η πρόθεση είναι τίμια και αντιπολεμική, αν
και άπαντες διαχειρίζονται άρτια και επαγγελματικά τους ρόλους τους, εντούτοις
η σύγκριση με το «Full metal jacket» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ είναι άνιση και
καταλυτική. Κρίμα!

Αφήστε τα μίση και πιάστε την Μπελούτσι

H τρέλα δεν πάει στα βουνά. Γιατί, πέστε μου, παρακαλώ ποιος νοήμων άνθρωπος
και αρσενικός θα επινοούσε μια τόσο αδιάφορη ιστορία σαν το «Combien tu m’
aimes?» – δηλαδή «Πόσο μ’ αγαπάς;» – για να τοποθετήσει στον καταψύκτη μια
Μόνικα Μπελούτσι; Ποιος; Μα φυσικά ο ο Μπερτράν Μπλιέ, ο Γάλλος, ο ανάποδος
και εγκεφαλικός!

Να ιδρώνουν οι τοίχοι, να λειώνουν οι μπογιές, να κουνιέται συθέμελα η αίθουσα
και οι θεατές. Το βλέμμα καρφωμένο, αιχμάλωτο από τα μπαλκόνια και τα οπίσθια
αυτού του θηλυκού, σηκωμένα από αόρατο αερόστατο μέχρι τον ουρανό. Δεν είναι
δυνατόν. Αν μάλιστα υπολογίσει κανείς τα σαράντα της κυρίας, τότε κάτω όλες,
συμπεριλαμβανομένων και των θηλυκών από τα τσικό του Χόλιγουντ, ηλικίας ζήτημα
18 χρόνων. H απόλυτη φαντασίωση κάθε αρσενικού που κάνει κουρέλια κάθε
σεξουαλική βίβλο μηδέ του κάμα σούτρα εξαιρουμένου.

«Πόσο μ’ αγαπάς;». Μόνικα Μπελούτσι πάνω-κάτω και πλαγίως

Έχουμε και λέμε λοιπόν. Ένας τύπος με τυχερό λαχνό από λαχείο καταφθάνει στο
διαμέρισμά του με τρόπαιο μια πόρνη της πλατείας Πιγκάλ του Παρισιού. Αυτό και
τίποτε άλλο απλώς κάπου στη μέση εισβάλλει και ο «σύζυγος», δηλαδή, ο
προαγωγός Ζεράρ Ντεπαρντιέ. Που πάει να πει μάπα το καρπούζι, γλύκα το
κουκούτσι!

Ο Τζιμ Κάρεϊ, η Λία και ο γάμος

Τρεις ακόμα για να συμπληρώνουν τα κενά:

«Fun with Dick and Jane» Κωμωδία του Ντικ Πάρισοτ με Τζιμ Κάρεϊ και Τέα
Λεόνι σε μπαλαφάρικη εκδοχή του «Μπόνι και Κλάιντ». H εταιρεία χρεοκοπεί, ο
Κάρεϊ βρίσκεται με χρέη και οι συνθήκες τον βγάζουν στο κουρμπέτι με
περίστροφο στο χέρι. H κοινωνία μ’ έκανε εγκληματία. Άφθονες μούτες, μπόλικος
Τζέρι Λούις, ελάχιστα γέλια!

«H εύκολη Λία» του Βαγγέλη Σεϊτανίδη. Παιδαράς στο face control ενός κλαμπ
(Ιωάννης Παπαζήσης) ερωτεύεται με πάθος τη Λία, άτακτη θυγατέρα
μεγαλοεπιχειρηματία (Μαρία Παπαχαραλάμπους). E και; Τίποτα! Ούτε «βιωμένο»
πάθος ούτε ιδρωμένο μελόδραμα ούτε σεναριακή πρωτοτυπία. Απλώς «αλληθωρίζει»
προς πάσα κατεύθυνση. Όπως δεν «κατάλαβα» τους λόγους που τον οδήγησαν να
κάνει τον «αιώνιο φοιτητή», έτσι και με τη Λία. Εύκολα την τρως δύσκολα τη
χωνεύεις!

«Λίστα γάμου» Κωμωδία του Παναγιώτη Πορτοκαλάκη: Αδύνατον να πιστέψω πως ο
Διονύσης Χαριτόπουλος έγραψε το σενάριο. Αδύνατον να καταλάβω τη σχέση ανάμεσα
στους πρώτους «Εντιμότατους φίλους μου» και σ’ αυτόν τον άδειο χαβαλέ.
Τέσσερις πενηντάρηδες κάνουν πλάκα με τον πέμπτο και ωραίο της παρέας (Γιώργος
Κιμούλης), ερωτευμένο και αποφασισμένο να παντρευτεί αισθητικό με τα μισά του
χρόνια (Αλεξία Καλτσίκη). Μπροστά σ’ αυτό, το τηλεοπτικό «Παρά πέντε» είναι το
αριστούργημα όλων των εποχών. Αυθορμήτως (γιατί κωμωδία είναι δεν θέλει και
τόση επεξεργασία): Αν γέλασα μισή φορά δεν το θυμάμαι πια!