Δρόμοι

Ο υπολοχαγός…

… Ντούγκαν Τσάτερ βρισκόταν τέσσερις μήνες στην κόλαση. Ήταν πια Δεκέμβριος
του 1914. Το τραγούδι που με αυτό είχαν ξεκινήσει οι νέοι της Ευρώπης να
συναντήσουν το πεπρωμένο τους, είχε σβήσει στα χείλη τους. Οι άνθρωποι είχαν
πια μεταβληθεί σε μηχανές δυστυχίας. Ο καιρός των επιθέσεων με τις ξιφολόγχες
είχε περάσει. Τώρα έσκαβαν ξέφρενα, τρύπωναν μέσα στη γη για να ξεφύγουν από
το πυροβολικό, χωρίς να το υποψιάζονται τότε πως αυτή η κατάσταση θα κρατούσε
τέσσερα χρόνια.

Μα η μέρα…

… εκείνη των Χριστουγέννων του 1914 θα μείνει για τον υπολοχαγό και χιλιάδες
άλλους στο μέτωπο αλησμόνητη. «Αγαπημένη μου μάνα, νομίζω πως έζησα το πιο
παράξενο πράγμα που είδαν ποτέ τα μάτια μου. Στις δέκα σήμερα το πρωί, ένας
Γερμανός που κουνούσε τα χέρια κι ύστερα άλλοι δύο βγήκαν από το χαράκωμά τους
και τράβηξαν κατά το δικό μας. Ήμασταν έτοιμοι να τους ρίξουμε, όταν είδαμε
πως δεν κρατούσαν τουφέκια. Τότε, ένας δικός μας πήγε να τους προϋπαντήσει και
μέσα σε δύο λεπτά όλη η ουδέτερη ζώνη ανάμεσα στα δύο χαρακώματα πλημμύρισε
από στρατιώτες και αξιωματικούς κι από τους δύο στρατούς, που έσφιγγαν τα
χέρια κι έδιναν μεταξύ τους χριστουγεννιάτικες ευχές».

«Σήμερα…

… δεν πυροβολούμε». Για εκατοντάδες μέτρα στο μάκρος του απέραντου μετώπου,
με μια αυθόρμητη πρωτοβουλία των στρατιωτών και των αξιωματικών, ο πόλεμος
σταμάτησε. Έπιναν, έτρωγαν, τραγουδούσαν μαζί, πήγαν ακόμη να παίξουν και
ποδόσφαιρο. Άγγλοι, Γερμανοί, Γάλλοι, αψηφώντας τις οργισμένες διαταγές των
ανωτέρων τους, που έβλεπαν αυτό το μεταδοτικό ξεφάντωμα σαν προδοσία,
ανακάλυπταν ξαφνικά πως δεν ήταν εχθροί μα αδέλφια. «Σήμερα δεν πυροβολούμε».
Ένα βιβλίο του Μαρκ Φερό («Αδέλφια στα χαρακώματα») και μια ταινία του
Κριστιάν Καριόν («Καλά Χριστούγεννα») μιλούν για εκείνη τη συναδέλφωση μέσα
στην κόλαση του Μεγάλου Πολέμου. Οι εχθροί, που βρίσκονταν σε απόσταση 20, 30
μέτρων, σε απόσταση βολής του μυδράλιου, που διαπίστωναν ξαφνικά πως σε εκείνα
τα λασπωμένα ορύγματα κυλιόνταν άνθρωποι απλοί, άρχισαν να πετούν κάθε τόσο ο
ένας στον άλλο τσιγάρα και μπισκότα. Σιγά-σιγά, γράφει ο Φερό, οι άνθρωποι των
χαρακωμάτων άρχισαν να σκέφτονται πως ο πραγματικός εχθρός βρισκόταν ίσως στα
μετόπισθεν, ανάμεσα σε εκείνους που περίμεναν τη νίκη κάθε πρωί και που τα
έβαζαν μαζί τους επειδή δεν μπορούσαν να κερδίσουν αυτόν τον καταραμένο
πόλεμο. «Στρατιώτες και αξιωματικοί ένιωθαν ενωμένοι ενάντια σε εκείνους που
τους είχαν ρίξει στον πόλεμο και που δεν καταλάβαιναν τη δυστυχία τους».

Την 26η Δεκεμβρίου…

… όλα επέστρεψαν στην «ομαλότητα». Οι στρατηγοί κατέβηκαν στα χαρακώματα και
ξέσπασαν την οργή τους πάνω στους αδελφωμένους. Οι στρατιώτες ξανάπιασαν τα
τουφέκια τους. Ο πόλεμος ξανάρχισε. Όπως αρχίζει και δεν λέει να τελειώσει
ποτέ αιώνες τώρα.