«Oι ηγέτες δεν ήταν δαίμονες»

Αναζητώντας την προσωπική ελευθερία, ο Ρώσος σκηνοθέτης Αλεξάντερ Σοκούροφ, που έρχεται αύριο στην Αθήνα, τα ψέλνει σε όλους: «Τα κινηματογραφικά σκουπίδια που εισάγονται από τη Δύση και η τοπική τηλεοπτική παραγωγή καταστρέφουν την ψυχή των ανθρώπων περισσότερο από οποιοδήποτε ναρκωτικό και σκοτώνουν στον άνθρωπο την ικανότητα ανεξάρτητης σκέψης και ανάλυσης. Τα “βιντεοναρκωτικά” είναι πιο καταστροφικά για την ανθρώπινη ψυχή από οποιοδήποτε “χόρτο”»

Τον έχουν χαρακτηρίσει «απόλυτο δημιουργό» που εξερευνά τον άνθρωπο, «ένα ον
ικανό για το καλύτερο και το χειρότερο». Ο λόγος για τον σκηνοθέτη Αλεξάντερ
Σοκούροφ, που έρχεται στην Αθήνα έτοιμος να προσκαλέσει, ως συνήθως, σε μια
«μεσαιωνική» εποχή!

Ό,τι ήταν η «Πτώση» για τον Χίτλερ, μοιάζει να είναι «Ο ήλιος» για τον
Χιροχίτο – η νέα, 15η ταινία του Σοκούροφ, που συμμετείχε στο περσινό Φεστιβάλ
Βερολίνου. Στην Ιαπωνία του 1945 μας μεταφέρει «Ο ήλιος», όταν εκατομμύρια
Ιάπωνες ακούνε τη φωνή του αυτοκράτορα Χιροχίτο να απευθύνεται στο έθνος και
καλεί τις ένοπλες δυνάμεις και τον λαό να σταματήσουν τον πόλεμο. Αυτή η
ανακοίνωση επέτρεψε στους συμμάχους να αποβιβαστούν στα ιαπωνικά νησιά χωρίς
αντίσταση. Παρ’ όλα αυτά, όμως, οι νικητές επιμένουν ο Χιροχίτο να θεωρηθεί
«εγκληματίας πολέμου», αλλά ο στρατηγός Ντάγκλας Μακ Άρθουρ, γενικός διοικητής
των δυνάμεων κατοχής, έχει διαφορετική γνώμη. Και «Ο ήλιος» καταγράφει την
«Πτώση» του αυτοκράτορα…

«Ο κινηματογράφος είναι κάτι περισσότερο από τέχνη και η κινηματογραφική τέχνη
από μόνη της δεν είναι ζωή. Οπότε, μια ταινία δεν είναι δυνατόν να γίνει ποτέ
«αντανάκλαση της ζωής». Ένα φιλμ είναι κάτι άλλο, μια ειδική μορφή ζωής, που
υπάρχει κάπου μεταξύ Θεού και ανθρώπων», λέει ο Σοκούροφ και σε αφήνει άναυδο.

Μπορεί ένα «ιστορικό» φιλμ να ερμηνεύσει την Ιστορία;

«Δεν υποκρινόμαστε πως δίνουμε απαντήσεις σε ιστορικές ερωτήσεις και ζητήματα
ή πως προσφέρουμε λύσεις στα μεγάλα προβλήματα της ζωής. Εργαζόμαστε χωρίς
απορίες και προοπτικές, σαν να παλεύουμε με τα κύματα στη θάλασσα την ώρα της
καταιγίδας. Αυτά τα κύματα είναι η έκφραση μιας τυφλής, ανεξέλεγκτης δύναμης
που γυρεύει διέξοδο, μιας δύναμης που καταστρέφει την Ιστορία κι όμως θέλουμε
να την περιγράψουμε, να της επιτεθούμε μετωπικά».

Ποια είναι η «κινηματογραφική σας κοσμοθεωρία»;

«Ως σκηνοθέτης προσπαθώ πάντα να στρέφω το βλέμμα στο εσωτερικό τού ανθρώπου,
μέσα σ’ εμάς τους ίδιους… Να επαναφέρω τον άνθρωπο στον εαυτό του, ακόμα κι
αν πρόκειται για τους λεγόμενους μεγάλους ηγέτες. A, μακάρι να ήταν
δαίμονες!.. Θα ήταν όλα απλούστερα. Αλλά ήταν άνθρωποι. Δεν υπάρχουν δαίμονες,
όλα αυτά είναι επινοήσεις. Υπάρχει η πάλη του Θεού με τον άνθρωπο, μέσα στον
άνθρωπο».

«Κιβωτός» καταξίωσης

Ο Αλεξάντερ Σοκούροφ γεννήθηκε το 1951 και το πρώτο του φιλμ, «Μοναχική
ανθρώπινη φωνή», το ’78, χαρακτηρίστηκε ως φορμαλιστική και αντισοβιετική και
απορρίφθηκε, αλλά ο εξόριστος Αντρέι Ταρκόφσκι μεσολάβησε, έτσι ώστε το έργο
να γίνει, τυπικά τουλάχιστον, αποδεκτό από τις Αρχές. Την ίδια τύχη θα
αντιμετωπίσουν όλες οι ταινίες του Σοκούροφ μέχρι το 1989, μένοντας
απαγορευμένες στη Σοβιετική Ένωση, την ίδια εποχή που προβάλλονταν σε διεθνή
φεστιβάλ… Με τη «Ρωσική κιβωτό» επιτυγχάνει μια αξιοζήλευτη εισπρακτική
πορεία σε ΗΠΑ και Ευρώπη – και στη χώρα μας – και η ταινία καταξιώνεται ως ένα
από τα πιο αναπάντεχα, ακραία σινεφίλ μπλοκμπάστερ.

Τι ρόλο παίζει η πολιτική στις ταινίες σας;

«Προσπαθώ να βγάλω τις ταινίες μου από τη σφαίρα της πολιτικής. Προσπαθώ να
κοιτάζω την Ιστορία, όπως αυτή εξετάζεται μέσα από τη σαιξπηρική παράδοση. H
απόφαση του Χιροχίτο να σταματήσει τον πόλεμο και να απαρνηθεί τον τίτλο του
γιου τού Θεού, είναι ξένη για εμάς τους Δυτικούς. Σ’ εμάς, η ιδέα της εξουσίας
είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επιθετικότητα. Και η σημερινή ζωή το
επιβεβαιώνει στην πράξη!».

INFO

«Ο ήλιος» του Αλεξάντερ Σοκούροφ θα προβάλλεται από αύριο στους
κινηματογράφους. Το Σάββατο στις 12.00 θα δώσει masterclass στον κινηματογράφο «Αφαία».