Tον τόνο έδωσε η ποίηση

Βραβευμένοι της ελληνικής λογοτεχνίας: ο Νίκος Φωκάς (Μεγάλο Βραβείο), Μάνος Ελευθερίου (Μυθιστορήματος), Ρέα Γαλανάκη (Διηγήματος), Νάσος Βαγενάς (Ποίησης)

Τον τόνο στα φετινά Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας έδωσε η απονομή σε έναν
καθαρόαιμο ποιητή, τον Νίκο Φωκά, του Μεγάλου Βραβείου, ενώ το Βραβείο Ποίησης
απονεμήθηκε στον – και πανεπιστημιακό – Νάσο Βαγενά και το Βραβείο
Μυθιστορήματος στον ποιητή Μάνο Ελευθερίου. Ακόμη και το Βραβείο Δοκιμίου είχε
άρωμα ποίησης, αφού απονεμήθηκε στη Μαρία Κακαβούλια για έρευνά της πάνω στο
έργο τής Ελένης Βακαλό. Το Βραβείο Διηγήματος απονεμήθηκε στη Ρέα Γαλανάκη και
το Βραβείο Χρονικού – Μαρτυρίας στον Δημήτρη Χατζησωκράτη.

Ως «πρόζα των οριακών βιωμάτων μας» ορίζει την ποίηση ο Νίκος Φωκάς (τα
περισσότερα βιβλία του κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Ύψιλον). H κριτική, από
τον Νικηφόρο Βρεττάκο μέχρι τους σημερινούς κριτικούς, έχει εκθειάσει τη
λιτότητα και τη σαφήνεια του λόγου του που υπηρετούν την ποιητική ουσία. Το
«επιχείρημα που χρειάζεται όσο γίνεται μεγαλύτερη σαφήνεια στη διατύπωσή του
για να στηρίξει την προσπάθεια του ποιητή να δει καθαρά», όπως λέει ο Αλέξης
Ζήρας. Μια ποίηση που είναι «ένα οριακό προσωπικό γεγονός, ένα βίωμα προσωπικό
και ανεπανάληπτο που ο Νίκος Φωκάς προσπαθεί να το μεταφέρει σε μια όσο
γίνεται περισσότερο κοινή διάλεκτο».

Αυτό το παιχνίδι ανάμεσα στην ποίηση και την πρόζα το βρίσκουμε στις
περισσότερες φετινές βραβεύσεις. «Μυθιστόρημα με θέμα την ποιητική ζωή στην
Αθήνα του 2004», χαρακτηρίζει στα «NEA» ο Νάσος Βαγενάς το βιβλίο του
«Στέφανος» (Εκδόσεις Κέδρος) για το οποίο βραβεύτηκε. «Είναι βιβλίο με τη
μορφή επιτύμβιων επιγραμμάτων, με την ιδιοτυπία ότι όλα τα επιγράμματα
περιγράφουν την ποιητική ματαιοδοξία όπως ενσαρκώνεται στα πρόσωπα
συγκεκριμένων ποιητών».

H σχέση ποίησης και πρόζας αποτυπώνεται ωστόσο ιδιαίτερα στο πρόσωπο του Μάνου
Ελευθερίου. Ο ποιητής, ο οποίος υπηρέτησε σε όλη του τη διαδρομή την ποίηση
και το τραγούδι, χωρίς αυτά τα δύο να χάνουν τη μεταξύ τους επαφή, πήρε
βραβείο για το πρώτο του μυθιστόρημα, τον «Καιρό των Χρυσανθέμων» (Εκδόσεις
Μεταίχμιο). Και μάλιστα όταν «όλοι οι υποψήφιοι ήταν πρώτης γραμμής και κατά
σύμπτωση είχαν όλοι παρουσιάσει το καλύτερό τους βιβλίο», όπως ο ίδιος λέει.
«H επιτροπή -προσθέτει-αποτελείται από πρόσωπα σπουδαία και αδιάβλητα».

Πράγματι, ο συναγωνισμός ήταν ισχυρός στο μυθιστόρημα, με τη Μάρω
Δούκα, τον Τάκη Θεοδωρόπουλο, τον Θωμά Σκάσση και την Έλενα Χουζούρη. Όχι πως
δεν ήταν μεγάλος στις άλλες κατηγορίες. Το αντίθετο: στην ποίηση ο «βραχύς
κατάλογος» περιελάμβανε τους Βερονίκη Δαλακούρα, Ντίνο Σιώτη, Μάρκο Μέσκο,
Γιώργο Βέη, Αργύρη Χιόνη, τον πρόσφατα αποθανόντα Ηλία Λάγιο και τον Γιάννη
Δάλλα, που παραιτήθηκε υπέρ του Λάγιου. Το αποκορύφωμα του συναγωνισμού υπήρξε
στην κατηγορία του διηγήματος. Το «Ένα σχεδόν γαλάζιο χέρι» της Ρέας Γαλανάκη
(Εκδόσεις Καστανιώτης), που προκρίθηκε, είχε να αντιμετωπίσει ονόματα όπως οι
Δημήτρης Νόλλας, Αλέξης Πανσέληνος, Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος, Νίκος Δαββέτας,
Μαρία Ευσταθιάδη, Κώστας Μουρσελάς.

«Φόρμα που είναι πιο κοντά στην ποίηση», χαρακτήρισε η Ρέα Γαλανάκη το
διήγημα, παρατηρώντας ότι σ’ αυτό «ελέγχεται καλύτερα ο λόγος και υφίσταται
μεγαλύτερη επεξεργασία, ενώ υπάρχουν και λιγότερα πρόσωπα». Όσο για το αν
προτιμάει το μυθιστόρημα ή το διήγημα, λέει πως «το θέμα οδηγεί τον συγγραφέα
δίνοντάς του είτε ένα μικρό καθρεφτάκι είτε έναν τρίφυλλο καθρέφτη».

Το βραβείο δοκιμίου-κριτικής -στη Μαρία Κακαβούλια για το «Μορφές και
λέξεις στο έργο τής Ελένης Βακαλό» (Εκδόσεις Νεφέλη)- κλήθηκε επίσης να
εξιχνιάσει τις εσωτερικές σχέσεις ποίησης και κριτικής, στο πρόσωπο της
Βακαλό. Ήταν και το μόνο που απονεμήθηκε ομόφωνα – ανάμεσα δε στους
συνυποψηφίους ήταν και ο Νίκος Φωκάς!

Τη σαφήνεια και την αλήθεια υπηρετεί και το βιβλίο του στελέχους της Πολιτικής
Γραμματείας του Συνασπισμού Δημήτρη Χατζησωκράτη «Πολυτεχνείο ’73» (Εκδόσεις
Πόλις), ο οποίος -λέει- ήθελε να ξορκίσει τα «θυμιάματα στο αυθόρμητο» και να
δείξει ότι «το Πολυτεχνείο δεν θα γινόταν αν ο κόσμος δεν ένιωθε ότι
εκφράζεται απ’ αυτό».

Σέκτες… πιστών

«Ποιητική παραγωγή υπάρχει μεγάλη, γιατί γίνεται ιδίοις εξόδοις και δεν
κοστίζει πολλά. Αλλά η απήχησή της στο ευρύ κοινό είναι πολύ μικρή. Το βιβλίο
έχει γίνει επιχείρηση, το κέρδος έχει αποκτήσει μεγάλη σημασία και επομένως
εκδότες και Τύπος έχουν το βλέμμα στραμμένο κυρίως στο μυθιστόρημα. Οι ποιητές
μοιάζουν να μετέχουν σε σέκτες στις οποίες μαζεύονται οι πιστοί», λέει ο Νάσος
Βαγενάς.