Kατασκευή του μύθου της δύναμης

Εικόνες από μία χώρα, οι κάτοικοι της οποίας απαγορεύεται να μιλήσουν σε ξένους, μας αφήνουν άναυδους και απορημένους για το είδος της ζωής

Εικόνες που συνέθεταν ένα εφιαλτικό παραμύθι παρακολουθήσαμε από την «Εμπόλεμη
ζώνη» (Mega), ψηφίδες ζωής ενός κόσμου που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ισχυρές
προπαγάνδες, οι οποίες συνθλίβουν με τον ίδιο τρόπο και διαφορετικές μεθόδους
την πραγματικότητα των καθημερινών ανθρώπων. Τη Βόρεια Κορέα η προπαγάνδα του
καθεστώτος της τη θέλει χώρα ευτυχή και αυτάρκη με λαό χαρούμενο, που ζει
ιδανικά. H δε προπαγάνδα των ΗΠΑ τη θέλει μία χώρα απειλητική με στυγνή
δικτατορία που έχει καταλύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατασκευάζει
πυρηνικά όπλα. H αλήθεια για τον λαό είναι ότι μάλλον αγωνίζεται να βρει
οξυγόνο ανάμεσα στα δύο απόλυτα μοντέλα.

Τα πλάνα που παρακολουθήσαμε, με την εύλογη απορία για έναν τόσο
κλειστό και άγνωστο κόσμο, είναι εμφανώς ελεγχόμενα. Τονίζει τον αυστηρό
έλεγχο και τις απαγορεύσεις ο Σωτήρης Δανέζης.

Τα καθεστώτα τα οποία μάχονται να κρατήσουν την εξουσία κλείνοντας τις πύλες
στην ελευθερία γνωρίζουν πολύ καλά, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, τη δύναμη
των εικόνων, την επιβλητική δύναμη της κατασκευής επί της πραγματικότητας. Γι’
αυτό και στην εκπομπή επετράπη να δείξει τις εικόνες των συμβόλων του μύθου
τής Βόρειας Κορέας, το θέαμα της δύναμης και της ευτυχίας της όπως θέλει η
προπαγάνδα του κόμματος του Κιμ Ιλ Σουνγκ, του μεγάλου ηγέτη, που το
κληροδότησε στον γιο του πεθαίνοντας, το 1994, μαζί με την ισόβια εξουσία.

Αργότερα, στον φακό, πρόσωπα που γνώριζαν ή είχαν απλώς ζήσει την άλλη
πλευρά του βορειοκορεατικού φεγγαριού συμπλήρωναν τις ψηφίδες ενός πραγματικού
εφιάλτη. H συγγραφέας Κέιτι Ο και ο δημοσιογράφος Σέλινγκ Χάρισον, οι οποίοι
μιλάνε για την τραγωδία ενός λαού που ζει μακριά από όλον τον υπόλοιπο κόσμο,
προσπαθώντας να επιβιώσει απομονωμένος, δήθεν αυτάρκης για να το πληρώσει με
πείνα και θάνατο, με κατάργηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το μεγαλειώδες υπερθέαμα, για την κινηματογράφηση του οποίου άλλωστε επετράπη
στην «Εμπόλεμη ζώνη» να επισκεφθεί τη χώρα, το υπερθέαμα των γυμναστικών
επιδείξεων «Αριράν» στο κολοσσιαίο στάδιο της πρωτεύουσας δεν είναι παρά η
αποθέωση της κατάργησης κάθε ατομικού στοιχείου, κάθε προσωπικού συναισθήματος
στο όνομα μιας καλορυθμισμένης ομάδας.

Στο γήπεδο βρίσκονταν χιλιάδες με εντυπωσιακές στολές. Στο φόντο,
ψηφιδωτά αλλάζουν με ταχύτητα. Πάνω από 30.000 παιδιά με χρωματιστές πλακέτες
εκπαιδεύονται να τις γυρνούν τόσο γρήγορα ώστε τα τεράστια ψηφιδωτά που
σχηματίζονται στο φόντο των επιδείξεων μοιάζουν με κινούμενα σχέδια, εξηγεί ο
Σωτήρης Δανέζης. Απαγορεύεται το λάθος. Ολόκληρο το σόου είναι ιδανική μέθοδος
ελέγχου των πολιτών, αφού η παραμικρή προσωπική έκφραση γίνεται αμέσως ορατή
μέσα στην ομοιομορφία.

Φαίνονταν απίστευτα όσα βλέπαμε και ακούγαμε στο ντοκιμαντέρ. Πλάνα κοντινά σε
πρόσωπα πολιτών που σπαρταρούσαν από ειλικρινή (;) οδύνη μπροστά στο φέρετρο
του ηγέτη τους. Ομαδικός σεληνιασμός.

Οι κάτοικοι της πρωτεύουσας δεν παραλείπουν κάθε πρωί να προσκυνούν το
άγαλμα του Κιμ Ιλ Σουνγκ. Το ίδιο ζητεί η ξεναγός από τους τουρίστες και το
ελληνικό συνεργείο. Για ένα καθεστώς που ισχυρίζεται πως είναι κομμουνιστικό,
μοιάζει απίστευτο.

H ξεναγός ζητεί από τους τουρίστες να φωτογραφίζουν το άγαλμα ολόκληρο και όχι
μόνο από το μπούστο και πάνω, για παράδειγμα. Απόλυτος έλεγχος σε κάθε εικόνα,
σε κάθε σύμβολο. Όσο για τους απλούς ανθρώπους, αυτοί παραμένουν απλό ντεκόρ
βάθους, αφού απαγορεύεται να μιλήσουν σε ξένους.

Πυρηνική υστερία ή τραγέλαφος

H «Εμπόλεμη ζώνη», με αφορμή μια «τουριστική» ξενάγηση, ανασήκωσε κρυφά την
κουρτίνα πίσω από το ντεκόρ για να έχουμε θέα σε σκοτεινές γωνιές που
επιβεβαιώνουν πως τα απίστευτα «παραμύθια» της απομόνωσης και της απόλυτης
υποταγής έχουν όνομα. Είναι «παιχνίδια εξουσίας» μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
H Βόρεια Κορέα θέλει ρόλο. Βαριά πολεμική βιομηχανία, υποψίες για κατασκευή
ατομικών όπλων, απόρροια μάλλον δηλώσεων της βορειοκορεατικής κυβέρνησης αφού
αποδείξεις δεν έχουν βρεθεί, ωστόσο η πολιτική τού φόβου έχει λειτουργήσει και
από τις δύο πλευρές με τις διαφορές στην κουλτούρα και τις νοοτροπίες να
λειτουργούν μεγεθυντικά.

Στις μεν ΗΠΑ για να θεωρηθεί η Κορέα εχθρός που απειλεί την ειρήνη, στη δε
Βόρεια Κορέα για να αισθάνεται ο λαός ότι γύρω του υπάρχει ένας εχθρικός
κόσμος. Μία πραγματικότητα η οποία κατασκευάζει όρια για την ανθρώπινη σκέψη,
σε όποια πλευρά και να βρίσκεται.