Ωδή σε μάγισσες και χαρτορίχτρες

Μαγικά για να τυλίξουν τα κορίτσια τον καλό γαμπρό; Οι «Μάγισσες της Σμύρνης» κολλημένες στα κλισέ μιας άλλης εποχής (στη φωτογραφία οι Μαρία Καβογιάννη, Μαίρη Σταυρακέλη)

Μάγια και κόλπα ύπουλα, μαντζούνια, υποκρισία, ψέματα, μαγγανείες απίστευτες,
ένας κόσμος κλειστοφοβικός, ψυχρός, υπολογιστικός και άκαρδος, που
συγκεντρώνει ό,τι χειρότερο κατασκεύασε ποτέ η πολεμική μυθολογία για τα δύο
φύλα, με τη γυναίκα στη θέση του ύπουλου, του σατανικού εχθρού για τον άνδρα,
και αυτόν άβουλο ον στα νύχια της.

Είναι ο κόσμος τον οποίο εξυφαίνουν οι «Μάγισσες της Σμύρνης», ένα εκδοτικό
μπεστ σέλερ με την υπογραφή της Μάιρας Μεϊμαρίδη, που επενδύει με ανατολίτικο
εξωτισμό και νοσταλγικές μνήμες μιας προσφυγικής σμυρναίικης παράδοσης την
«κοσμοθεωρία» των κουτσομπολίστικων φυλλάδων και των λαϊκών περιοδικών
αστρολογίας, και κάθε γυναικουλίστικης μαγγανείας.

Ωστόσο πρόκειται για ένα ανάγνωσμα το οποίο, εκτός του ότι προσφέρει
έτοιμο κοινό στην τηλεοπτική μεταφορά του – αφού καταναλώθηκε σαν «συνταγή»
σμυρναίικου καταπλάσματος για πάσα ερωτική νόσο -, διαθέτει και όλα τα
συστατικά του σουξέ: ανατολίτικο εξωτισμό, έρωτες, πάθη, μίση και λίγη από
Ελλάδα περασμένων μεγαλείων της Μικρασίας.

Κεντρικό πρόσωπο η Κατίνα – όνομα που έχει συνδεθεί στη λαϊκή παράδοση με τα
φτηνά «γυναικεία» κόλπα – είναι η γυναίκα-μάγισσα που φέρνει, υποτίθεται, τη
«βούλα» της αυθεντικής, έχει αυτό που λέμε «κληρονομικό χάρισμα». Μητέρα της η
Ευταλία, ο ορισμός της καπάτσας – ταλέντο των γυναικών των οποίων λείπει η
μόρφωση, αλλά έχουν τη δύναμη ψυχής να επιβιώσουν, να τα βγάλουν πέρα στα
άγρια της ζωής.

Βρίσκονται στη Σμύρνη της χρυσής εποχής, όταν για να πετύχει κανείς «έπρεπε να
μιλάει ελληνικά», ακόμη και οι Τούρκοι. Είχαν εγκαταλείψει, κακήν κακώς, το
χωριό της Καππαδοκίας στο οποίο ζούσαν, όταν πέθανε ο Τούρκος εραστής τής
Ευταλίας και πατέρας της Κατίνας.

Μία εξαδέλφη θα τις φιλοξενήσει ώσπου να πατήσουν στα πόδια τους, η Ευταλία θα
πιάσει δουλειά σε αρωματοπωλείο και θα καταφέρει με το επιχειρηματικό της
πνεύμα να κάνει δική της επιχείρηση, παρασκευάζοντας πομάδες με συνταγές της
γιαγιάς της.

H ιστορία αρχίζει στη σύγχρονη σχεδόν εποχή, όταν η κόρη της ανιψιάς τής
Κατίνας, η Μαρία, ανακαλύπτει και αυτή ότι έχει το «κληρονομικό χάρισμα», αφού
βρίσκει τα βιβλία με τα ξόρκια και τις συνταγές για μαντζούνια της θειάς
μάγισσας και αφού βλέπει σε όνειρο τρομερό την αρχιμάγισσα Αστάρτη να της
δίνει το χρίσμα.

Άρες μάρες κουκουνάρες που έχουν βρει όμως, στην εποχή της διάψευσης
των ελπίδων για πρόοδο του κόσμου, έδαφος να αναπτυχθούν εκ νέου ή μάλλον να
ξαναπουληθούν σαν «συνταγές» ευτυχίας, όπως η «ψυχολογία» σε τηλεσυσκευασία,
όπως οι χαρτομαντείες και αστρομαντείες που εξαγνίστηκαν στη σαπουνογκλαμουριά
των πρωινάδικων. Όλα αυτά που συντηρούν το μοντέλο της κουτοπόνηρης
γυναικούλας, η οποία δεν σκέφτεται άλλο από το πώς θα παντρευτεί τον πλούσιο
και ισχυρό για να έχει «καβάντζα» στη ζωή, πώς θα αποκτήσει λούσα για τα οποία
θα τη ζηλεύουν οι άλλες και πώς θα εξολοθρεύσει τις αντιζήλους (άλλωστε η
συγγραφέας του βιβλίου αξιοποιεί τις απόψεις της ήδη, κατέχοντας θέση
συμβούλου στον «Πρωινό Καφέ» του Antenna).

«Οι μάγισσες της Σμύρνης» προβάλλουν εκείνη τη μηχανιστική δήθεν θηλυκότητα
που αναπτύσσεται σαν τεχνική σε καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης και όταν αυτή δεν
υπάρχει, αναπαράγεται από την αγορά της κατανάλωσης. Γιατί οι γυναίκες που
αισθάνονται ότι βρίσκονται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης είναι εκείνες οι
οποίες θα καταναλώσουν σαν τρελές τα μοντέλα και τα αξεσουάρ που τους
προτείνονται.

H αντιμετώπιση της «κατινιάς»

Δυστυχώς, η τηλεοπτική μεταφορά της «κατινίστικης ατμόσφαιρας» από τον Κώστα
Κουτσομύτη μένει πιστή στο λαϊκό ανάγνωσμα με ύφος βαρύγδουπης παραγωγής
απαιτητικού λογοτεχνικού έργου.

Το μοναδικό κλείσιμο του ματιού καταφέρνει να το κάνει η Μαρία Καβογιάννη ως
Ευταλία, που δίνει στον ρόλο με τη σπιρτάδα της μια κάπως χιουμοριστική χροιά,
κάνοντάς την να μοιάζει σαν να παίρνει απόσταση από τη μαυρίλα της
γυναικουλίστικης ίντριγκας.

Πρόκειται για την απόλυτη «εμπορική συνταγή» με εμφανή την τηλεοπτική της
κατεύθυνση, αφού απευθύνεται σε γυναικείο κοινό, εθισμένο στα κλισέ των
πρωινάδικων και των αστρολογάδικων και με σαπουνοπερική εξέλιξη. H σοβαροφανής
σκηνοθετική της αντιμετώπιση τής στέρησε την καταναλωτική ανοησία της.