Φυσικές καταστροφές στην… οικονομία

Στην αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη υπήρχε η προκατάληψη ότι όταν πέφτουν
κεραυνοί οι θεοί είναι δυσαρεστημένοι με τους θνητούς. Και σίγουρα οι τυφώνες
Κατρίνα και Ρίτα που έπληξαν τον Κόλπο του Μεξικού στις ΗΠΑ, οι σεισμοί στο
Πακιστάν και το Κασμίρ και ο τυφώνας Σταν στην Κεντρική Αμερική – οτιδήποτε
και να τους προκαλεί – αποτελούν ισχυρά σοκ για την παγκόσμια οικονομία.

Σε δέκα χρόνια από σήμερα μπορεί οι καταστροφές αυτές να έχουν σβηστεί από τη
μνήμη. Μέρος από την κατεστραμμένη Νέα Ορλεάνη θα έχει ξαναχτιστεί, ενώ κάποια
ορφανά που άφησε πίσω της αυτή η θεομηνία θα κάνουν παιδιά, τα οποία δεν θα
γνωρίσουν ποτέ τους παππούδες τους.

Είναι λάθος, όμως, να πιστεύουμε ότι η ιστορία δεν άλλαξε από τους τυφώνες,
τους σεισμούς και τα τρομοκρατικά σοκ. H Γαλλική Επανάσταση του 1789 οφείλεται
εν μέρει και σε ανόητες επιλογές βασιλέων όπως ο Λουδοβίκος ΙΔ’, ο οποίος
πραγματοποίησε πολέμους που πλήρωσαν οι αγροτικοί πληθυσμοί στη Γαλλία και
επέβαλε φόρους που επιβάρυναν εκείνους οι οποίοι ήταν ήδη φτωχοί. Και όμως, οι
υψηλές τιμές των σιτηρών και τα χαμηλά επίπεδα στα οποία διαμορφώνονταν οι
πραγματικοί μισθοί στη Γαλλία, τη δεκαετία του 1770, ίσως εξηγούν γιατί η
επανάσταση στη Βαστίλλη πραγματοποιήθηκε το 1789 και όχι το 1767 ή το 1815.

Εμπόδια για Μπους

Για να επανέλθουμε στο παρόν, η σταυροφορία του Μπους στο όνομα του… καλού
πιθανόν να καθυστερήσει εξαιτίας των τεράστιων δαπανών που θα απαιτήσει η
ανοικοδόμηση μετά τον τυφώνα Κατρίνα. Σε κάθε δημοκρατικό καθεστώς υπάρχει μια
εσωτερική διαμάχη ανάμεσα στο προσωπικό συμφέρον των ψηφοφόρων και τον
αλτρουισμό τους.

Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, από το 1929 έως το 1935, ή κατά τη μάχη
που δόθηκε τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο ενάντια στους Γερμανούς και τους Ιάπωνες, ο
αλτρουισμός ευδοκίμησε και τα κοινωνικά προγράμματα αριστερού χαρακτήρα των
Ρούσβελτ, Τρούμαν και Κέννεντυ κέρδισαν μεγάλη δημοτικότητα. Αντίθετα, μετά το
τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ηγέτες όπως η Θάτσερ και ο Ρήγκαν πήραν την εξουσία.
Επιπλέον, στη Βρετανία κατέλαβε την εξουσία ένας ηγέτης των Εργατικών, ο Τόνι
Μπλερ, που ακολουθεί κεντρώες πολιτικές διατηρώντας όμως ζωντανή την
κληρονομιά της Θάτσερ.

Ακόμη λιγότεροι

Ο Ben Bernanke, που θα διαδεχθεί τον Γκρίνσπαν τον Φεβρουάριο του 2006, πιθανότατα θα κληρονομήσει τους φόβους ότι μπορεί να δημιουργηθεί στασιμοπληθωρισμός και όχι τους φόβους ότι μπορεί να αυξηθεί η ανεργία

Αυτά τα ιστορικά παραδείγματα με κάνουν να πιστεύω ότι τα πρόσφατα σοκ
(τυφώνες κ.λπ.) θα πλήξουν τη δημοτικότητα της συντηρητικής πολιτικής του
προέδρου Μπους. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η προσπάθειά του να κάνει τομή στο
σύστημα κοινωνικής ασφάλισης με την καταβολή εισφορών σε ιδιωτικές εταιρείες.
Πριν από τον από τυφώνα Κατρίνα λίγοι υποστήριζαν την πρόταση αυτή. Μετά τον
τυφώνα, την υποστηρίζουν ακόμη λιγότεροι.

Με τον ίδιο τρόπο ας αναλογιστούμε πως η έκρηξη στις δαπάνες του
προϋπολογισμού λόγω Ιράκ και τρομοκρατίας θα πρέπει να συνδυαστεί με την
προσπάθεια του Μπους να χαρίσει φόρους σε εύπορους Αμερικανούς. Και σε αυτό ας
προσθέσουμε ακόμη την ανάγκη που υπάρχει να χορηγηθεί κρατική οικονομική
βοήθεια μετά τον τυφώνα Κατρίνα. Όπως εκτιμώ, αυτό το τελευταίο θα αποτελέσει
έναν ακόμη παράγοντα που θα πληγώσει τη δημοτικότητα του Μπους και θα μειώσει
την επιρροή του στο Κογκρέσο και ανάμεσα στους ψηφοφόρους.

Ανησυχεί η FED

Ας αφήσουμε, όμως, την πολιτική και ας πάμε στα οικονομικά. Σε όποιον διαβάσει
τα πρακτικά από την τελευταία συνάντηση του Συμβουλίου Νομισματικής Πολιτικής
της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED), καθίσταται προφανές ότι ο τυφώνας
Κατρίνα έχει προκαλέσει ανησυχία στη FED για το ενδεχόμενο αύξησης των
πληθωριστικών πιέσεων που προκαλούνται από την πολύ υψηλή τιμολόγηση του
πετρελαίου από τον ΟΠΕΚ.

H αύξηση των επιτοκίων είναι σίγουρη. H Γουώλ Στρητ έχει περισσότερους λόγους
να φοβάται ότι, όταν ο κ. Γκρίνσπαν συνταξιοδοτηθεί, στις 30 Ιανουαρίου του
2006, είτε η περίοδος των Χριστουγέννων αποδειχτεί καταστροφική για το εμπόριο
είτε όχι, τα αμερικανικά επιτόκια θα αυξηθούν.

Αυτά δεν είναι καθόλου καλά νέα για τον Karl Rove, τον σύμβουλο του Μπους για
θέματα πολιτικής. Μήπως, όμως, είναι άσχημα νέα και για την Ευρώπη και την
Ασία; Ίσως. Όμως, αμφιβάλλω ότι στην περίοδο 2005-2006, που το δημοσιονομικό
έλλειμμα των ΗΠΑ είναι μεγάλο, θα σημειωθεί στην αμερικανική ατμομηχανή τέτοια
επιβράδυνση ώστε να προκαλέσει τάσεις ύφεσης παγκοσμίως. Ο Ben Bernanke, που
θα διαδεχθεί τον Γκρίνσπαν τον Φεβρουάριο του 2006, πιθανότατα θα κληρονομήσει
τους φόβους ότι μπορεί να δημιουργηθεί στασιμοπληθωρισμός και όχι τους φόβους
ότι μπορεί να αυξηθεί η ανεργία.

Μη στοιχηματίζετε

Τι εκπλήξεις μπορούν να ανατρέψουν τις παραπάνω θεωρίες μου; Μια κατρακύλα
στις τιμές της Γουώλ Στρητ που θα συνοδευτεί από το σκάσιμο της φούσκας στην
αμερικανική αγορά ακινήτων θα μπορούσε να ανατρέψει την πολιτική της FED να
προχωρά σε μικρές αυξήσεις των επιτοκίων. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, σε συνδυασμό
με κάποια άλλη φυσική καταστροφή, θα μπορούσε να αλλάξει τη γνώμη των ειδικών.
Μη στοιχηματίζετε, όμως, ότι μπορεί να συμβούν τόσα αρνητικά γεγονότα μαζί.

© Tribune Media Services

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ