Πότε ωριμάζουν οι «μοντέρνοι»;

Το έργο της Ελληνοαμερικανίδας Σία Κυριακάκος στην γκαλερί «Α. Antonopoulou. Art». Ένα παραμυθένιο συζυγικό κρεβάτι ντυμένο στα ροζ, καλεί τον επισκέπτη να πλαγιάσει και να ακούσει μαγνητοφωνημένες φαντασιώσεις των συζύγων

Πότε θεωρούμε έναν ζωγράφο ως πετυχημένο, άξιο ώστε να προσελκύσει την προσοχή
μας ή το συλλεκτικό ενδιαφέρον; Πριν από δεκαετίες η απάντηση ήταν εύκολη:
«Όταν έχει ιδιαίτερο όραμα, την τεχνοτροπία που αυτό απαιτεί κι όταν προκαλεί
τον σεβασμό ομοτέχνων, συλλεκτών, μελετητών και του ευρύτερου κοινού». Στις
μέρες μας όμως τα κριτήρια αλλάζουν δραματικά· ούτε «κλειστή» κοινωνία είμαστε
ούτε πολύ πρόθυμοι – κι όχι μόνο εμείς στην Ελλάδα – να παραιτηθούμε υπέρ των
διεθνών μέτρων και σταθμών. Το όραμα, η τεχνοτροπία και ο σεβασμός
επιμερίζονται σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, το ίδιο και οι αντίστοιχοι
καλλιτέχνες: η ζωγραφική δεν έχει ένα είδος μόνο, όπως άλλωστε συμβαίνει και
στη μουσική ή στη λογοτεχνία.

Με αυτές τις σκέψεις φύγαμε από τις ατομικές εκθέσεις τεσσάρων καλλιτεχνών με
κοινό χαρακτηριστικό το ότι «ξεπετάχτηκαν» τα τελευταία δέκα χρόνια και σήμερα
αποτελούν χαρακτηριστικούς εκπροσώπους της σύγχρονης τέχνης μας.

Το έργο τους σαφές πλέον και αναγνωρίσιμο: ο Απόστολος Γεωργίου
ζωγραφίζει σε καμβά με αραιωμένο λάδι, απεικονίζοντας μοναχικά άτομα σε
ενσταντανέ κάπως υπαινικτικά (π.χ. γυμνοί να τηλεφωνούν) ή υπέρμετρα απλοϊκά
(π.χ. να ανάβουν το ηλεκτρικό φως), μια γενικότερη ατμόσφαιρα «παγωμένης
στιγμής», μεταφυσικής καθημερινότητας. H Ελληνοαμερικανίδα Σία Κυριακάκος
ασχολείται με τη θηλυκότητα. Αντικρύζουμε ένα – αυτούσιο, τρισδιάστατο –
συζυγικό κρεβάτι με παρδαλά χρώματα και καλούμαστε να πλαγιάσουμε πάνω του,
οπότε ακούμε μαγνητοφωνημένες φαντασιώσεις των συζύγων. Παλαιότερα
(«Καλφαγιάν», 2004) είχαμε δει και ημίγυμνα γυναικεία σώματα, γεμάτα λαμπιόνια
σαν πακέτο δώρου ή συναρμολογημένα από φωτοτυπίες A4. Ο Λάζαρος Μαράβας
ασχολείται – με κατασκευές και ηλεκτρικό φως – πάλι με τον ίλιγγο της
ταχύτητας, όχι πια ανακατασκευάζοντας παλιά αυτοκίνητα αλλά δείχνοντας
νυκτερινά φωτάκια της πόλης ή νησιών, όπως φαίνονται από μακριά. Και ο
Δημήτρης Ξόνογλου κατασκευάζει μέσα στην αίθουσα ένα κελί κρατουμένου που
περιέχει την αυτοπροσωπογραφία του, ενώ παραδίπλα άλλα μικρά κλουβιά
περικλείουν πορτρέτα φημισμένων ζωγράφων ή συγγραφέων.

Με ποια κριτήρια να εξετάσει κανείς το έργο τους; Με της πρωτοτυπίας –
όπως απαιτεί η νεωτεριστική τέχνη όταν θέλει να υποβαθμίσει τους υπολοίπους –
ή μήπως της εξέλιξης μιας παράδοσης προβληματισμών και ολοκληρωμένων
εκφράσεων; Από πρωτοτυπία δεν τα πάμε ιδιαίτερα καλά, αφού οι γοητευτικές
παραδοξότητες του Γεωργίου ανακαλούν τον Μπάικα (πρόσφατα στη «Συλλογή
Πορταλάκη»), ο θηλυκός κόσμος της Κυριακάκος θυμίζει έντονα τη Λήδα
Παπακωνσταντίνου («Γκαλερί 3», 1981, κ.ά.), η φυλακή του Ξόνογλου ένα όμοιο
έργο του Ντοκατζή στον «Δεσμό», κ.ά. Εάν δεχθούμε την αξία της εσωτερικής
παράδοσης και μετεξέλιξης, το συμπέρασμα είναι πολύ δημιουργικότερο, αφού ο
Γεωργίου έχει σαφώς ένα δικό του πιο «ήσυχο» και βιώσιμο κόσμο από την
κατάθλιψη του Μπάικα και η Κυριακάκος μια πιο ανθρώπινη εκδοχή από τη
φεμινιστική κριτική της Παπακωνσταντίνου.

Ο «γκουρού» του μάρκετινγκ

Είτε λοιπόν ήλθε η ώρα της ωριμότητας και γι’ αυτήν τη φουρνιά – πράγμα που
εγώ πιστεύω ευχάριστα – οπότε πρέπει να παραδεχθούν οι άτεγκτοι «σνομπ»
μοντέρνοι – ζωγράφοι και τεχνοκριτικοί – ότι η προηγηθείσα εσωτερική συνοχή
και εξέλιξη είναι που καθιερώνει το «πανωσήκωμα», είτε ότι οι εκθέτες αυτοί
δεν είναι παρά επαναλήψεις δεδομένων μορφών. Ο «γκουρού» του μάρκετινγκ, Π.
Ντράκερ, επαληθεύεται και πάλι: «Καινοτομία δεν είναι η επινόηση νέων μορφών,
αλλά η ανακάλυψη της χρησιμότητάς τους, η αξιοποίησή τους». Με άλλα λόγια: και
ο σημερινός μοντερνισμός δεν είναι παρά ένας πραγματισμός.

Υπάρχουν και κάποια άλλα ανάλογα – έστω και εμμεσότερα – μηνύματα. Ο
Μαράβας προέρχεται από την γκαλερί «Άρτιο» που – δυστυχώς – διέκοψε και η
«Ζουμπουλάκη» είναι αναμφίβολα η κορυφαία αίθουσα καθιέρωσης στο αστικό κοινό.
H «A. Antonopoulou» και η «Γκαλερί 7» είναι ίσως οι μόνες που εκθέτουν
συστηματικά μοντέρνους αλλά και συνεργούν στην «εγκαθίδρυσή» τους στις
συλλογές. Και η «Xippas» εξασφαλίζει επιτυχία και στον διεθνή χώρο.

INFO

Απόστολος Γεωργίου, «Xippas», Σοφοκλέους 53Δ, τηλ. 210-3319.333, μέχρι 19
Νοεμβρίου.

Σία Κυριακάκος, «Babylon», «Α. Antonopoulou. Art», Αριστοφάνους 20, Ψυρρή,
τηλ. 210-3214.994, μέχρι 4 Νοεμβρίου.

Δημήτρης Ξόνογλου, «Ισόβιαρτ», «Γκαλερί 7», Ζαλοκώστα 7, Κολωνάκι, τηλ.
210-3612.050 (έληξε).

Λάζαρος Μαράβας, «Τοπία τη Νύχτα», «Ζουμπουλάκη», Πλ. Κολωνακίου 20, τηλ.
210-3608.278, μέχρι 5 Νοεμβρίου.