Πέφτουν, πέφτουν οι αντίκες

Τα ογκώδη έπιπλα εποχής, τα οποία δεν χωρούν στα σημερινά μικρά διαμερίσματα και τα άχρηστα «μπιχλιμπίδια» είναι οι τομείς στην αγορά της αντίκας που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη κρίση, η οποία υπολογίζεται σε πτώση της τάξης του 60% στον ετήσιο τζίρο, από το 2003

Προνόμιο και έκφραση ευμάρειας, κοσμοπολιτισμού, σταθερότητας και διάρκειας
μέσα στον χρόνο, η αντίκα – το παλιό όπλο, ο βιεννέζικος μπουφές, το εγγλέζικο
τραπέζι, τα ασημικά και τα κοσμήματα της προίκας, τα λεπτά κεντήματα, τα
ξυλόγλυπτα, οι βενετσιάνικοι καθρέφτες, τα αστραφτερά μπακίρια, οι φίνες
πορσελάνες, οι νησιώτικοι καναπέδες και οι σκαλιστές ή ζωγραφιστές κασέλες, τα
πιθάρια και τα κεραμικά, καθώς και τα παλιά εικονίσματα – πέρασε τις
τελευταίες δεκαετίες διάφορα στάδια ανακάλυψης, επανένταξης στη σύγχρονη ζωή,
ακμής, υπερτίμησης και πληθωρισμού, καθώς η μεν Ελλάδα άδειασε νωρίς από τα
λίγα εγχώρια παλιά ή δε αγορά πλημμύρισε από εισαγόμενες «αντίκες», όπως
επικράτησε να ονομάζεται κάθε τι «παλιό».

Από μια βόλτα στο σημερινό Μοναστηράκι, γίνεται αμέσως φανερό ότι οι τιμές
έχουν ξεφουσκώσει. Τα περισσότερα παλαιοπωλεία της οδού Πανδρόσου έχουν
αλλάξει χρήση, ενώ συμβαίνουν και διάφορα… παράξενα: ένα απλό πήλινο πιάτο
Τσανάκ Καλέ, ηλικίας μέχρι εκατό χρόνων, μπορεί να κοστίζει όσο σχεδόν και ένα
μικρό αρχαίο ελληνικό αγγείο ηλικίας 2.500 χρόνων!

Υπάρχει κρίση; Και σε τι οφείλεται; «H κρίση στην αγορά της αντίκας είναι
δεδομένη. Πρόκειται για διεθνές φαινόμενο και συνδέεται άμεσα με την κρίση του
χρηματιστηρίου το 2002» απαντά ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Αρχαιοπωλών –
Παλαιοπωλών Γεώργιος Γκούτης. «Στη Γαλλία και την Αγγλία έχει υπολογιστεί σε
πτώση της τάξης του 40% του τζίρου, αλλά στην Ελλάδα είναι πολύ μεγαλύτερη.
Αυτή η κρίση πλήττει κυρίως τις αντίκες χαμηλής και μεσαίας αξίας, ενώ τα πολύ
καλά κομμάτια, τα οποία αντιπροσωπεύουν αδρά ένα 25% της αγοράς, διατηρούν την
τιμή τους και μπαίνουν στις δημοπρασίες».

Πάνε πια τα παλιά καριοφύλια, οι παλάσκες και τα σπαθιά της Ελληνικής Επανάστασης. Τώρα η ελληνική αγορά έχει πλημμυρίσει με παλιά μπαρουτοκαπνισμένα όπλα από την Αλβανία!

«Τα μέτρια πράγματα εποχής περνούν κρίση» επιβεβαιώνει η γκαλερίστρια
και παλαιοπώλισσα Πέγκυ Ζουμπουλάκη, «εκείνα που δεν ταιριάζουν με τη σύγχρονη
μόδα και το ντιζάιν, τα οποία έχουν μπει πολύ δυνατά στη ζωή. H επικράτηση του
ντιζάιν οφείλεται στο ότι αυτά τα σύγχρονα αντικείμενα είναι καλοσχεδιασμένα,
από καλλιτέχνες του είδους, κι έχουν ποιότητα. Πιστεύω, όμως, πως τα σπάνια,
όμορφα και χρηστικά αντικείμενα, αυτά που συνομιλούν με το σύγχρονο ντιζάιν
και μπορεί να έχουν και ιστορική αξία, όπως λ.χ. ένα σκρίνιο του 18ου αιώνα,
κοντολογίς ό,τι αντέχει στον χρόνο, στο σουρωτήρι του χρόνου, ό,τι είναι
διαχρονικό, έχει ζήτηση και πως ιδιαίτερα σε καιρούς οικονομικής ύφεσης
διατηρεί την αξία και την τιμή του».

«Τα ελληνικά πράγματα που βρίσκεις στην αγορά είναι λίγα και πανάκριβα. Το 90%
των αντικών στην ελληνική αγορά σήμερα έχει εισαχθεί από την Ανατολή και τη
Δύση» συμπληρώνει η καθηγήτρια Λαογραφίας, συγγραφέας και συλλέκτρια ελληνικών
αντικειμένων Κατερίνα Κορρέ – Ζωγράφου. «Ο μέσος αστός πριν από 15-20 χρόνια,
αν είχε κάποια χρήματα, μπορούσε να κάνει μια συστηματική συλλογή. Έβρισκε τι
ν’ αγοράσει. Σήμερα δεν βρίσκει».

«Έχει παρατηρηθεί ότι το εμπόριο και το συλλεκτικό ενδιαφέρον για την
αντίκα διαγράφει κύκλους διάρκειας 25-30 χρόνων. H μια γενιά συλλέγει·
παράδειγμα η χρυσή εποχή της ελληνικής αντίκας στην περίοδο 1960-75. H
επόμενη, τα παιδιά των συλλεκτών, που συνήθως έχει υποστεί ταλαιπωρίες και
στερήσεις εξ αιτίας του συλλεκτικού πάθους του γονιού, αδιαφορεί, εγκαταλείπει
ή εκποιεί τη συλλογή. Το ενδιαφέρον για τα οικογενειακά κειμήλια
“ανακυκλώνεται” από την τρίτη γενιά», επισημαίνει ο κ. Γκούτης. Και φέρνει ως
παράδειγμα τα χωριά των Μεσογείων, όπου η μια γενιά ξεπούλησε έναντι πινακίου
φακής τα γιορντάνια, τις πόρπες και τα άλλα κοσμήματα της παραδοσιακής
φορεσιάς, ενώ τώρα οι πρώτοι αγοραστές αυτών των κομματιών είναι οι απόγονοί
τους. Είναι κοινό μυστικό στην αγορά όμως ότι και αρκετοί παλιοί συλλέκτες
εκποιούν σήμερα τις συλλογές τους, επειδή δεν αντέχουν οικονομικά να τα
βγάλουν πέρα.

Μια ζωή «παρανομία»

Ένα σπάνιο και δυσεύρετο κανάτι Τσανάκ Καλέ πουλήθηκε πρόσφατα στο Παρίσι σε τιμή κατά 50% χαμηλότερη από εκείνη που πωλούνταν πριν από τρία χρόνια…

Στα αίτια της κρίσης περιλαμβάνεται και ο αρχαιολογικός νόμος. «Όλοι οι
Έλληνες που έχουν κάτι παλιό σήμερα, είναι δυνάμει παράνομοι» λέει ο πρόεδρος
του Συλλόγου Ελλήνων Παλαιοπωλών Γεώργιος Γκούτης. «Δεν έχουν εκδοθεί ακόμα τα
Π.Δ. που θα ξεκαθαρίζουν ποια και ποιας αξίας αντικείμενα προστατεύονται από
τον νέο νόμο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Έτσι, ιδιώτες, έμποροι
και συλλέκτες υπόκεινται σε έναν άκαμπτο και δυσλειτουργικό νόμο, που δεν
κάνει καμιά διάκριση, ενώ τίποτα δεν μας προστατεύει από τα πλαστά που
κυκλοφορούν. Ούτε η Εθνική Πινακοθήκη έχει αρμοδιότητα να εκδίδει
πιστοποιητικά γνησιότητας για τους πίνακες που θα φέρει κάποιος προς εξέταση».

Πλημμυρίσαμε… όπλα εξ Αλβανίας

Τα τελευταία χρόνια η αγορά της αντίκας πλημμύρισε από παραδοσιακά είδη από το
εξωτερικό. Από την Ευρώπη, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την
Τουρκία, τα οποία μοιάζουν πολύ με τα ελληνικά. Ποιες ήταν οι συνέπειες; «Όταν
σταμάτησαν να εργάζονται και οι τελευταίοι τεχνίτες, η Ελλάδα πλημμύρισε πριν
από 15 χρόνια από τα όμορφα ασημοκαπνισμένα όπλα, τις παλάσκες, τα έπιπλα και
τις κασέλες της Αλβανίας, που δεν διαφοροποιούνταν από αυτά της Ηπείρου και οι
τιμές σε αυτά τα είδη έπεσαν σε εξευτελιστικά επίπεδα, ώσπου άρχισαν ν’
ανεβαίνουν ξανά. Έτσι, σήμερα μια πανέμορφη παλιά κασέλα 80-100 ετών αρίστης
ποιότητας τη βρίσκει κανείς προς 400-600 ευρώ» λέει η καθηγήτρια Κατερίνα
Κορρέ – Ζωγράφου. «Το ίδιο συνέβη με τα “σαρακατσάνικα” και τα κεραμικά της
Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, τις μαρμάρινες κρήνες και τις γούρνες της
Τουρκίας, ενώ μια ειδική περίπτωση μαζικής εισαγωγής από την Τουρκία ήταν και
οι εκατοντάδες κασέλες με παράσταση καραβιού».

«Στην αρχή νόμιζαν πως ήταν τουρκικές. Μετά η έρευνα κατέληξε ότι προέρχονταν
από τα μικρασιατικά παράλια. Σήμερα, σχεδόν δεν υπάρχουν στην Τουρκία. H
Ελλάδα τις αγόρασε όλες, όπως και παλιότερα πολύ μεγάλος αριθμός των ελληνικών
αντικών είχε εξαχθεί κυρίως στις χώρες της Σκανδιναβίας. Συχνά και μέσω
Internet, συλλέκτες, ιδίως Ιταλοί, αγοράζουν τα δικά τους ιταλικά παραδοσιακά
αντικείμενα από τα ελληνικά νησιά. Υπάρχει και το φαινόμενο της αυξομείωσης
των τιμών. Πριν από λίγα χρόνια ένα κανάτι ηλικίας 80-100 ετών από το Τσανάκ
Καλέ πουλιόταν προς 250.000 δρχ. Πρόσφατα, δύο τέτοια κανάτια – αυτά τα
δυσεύρετα κεραμικά των οποίων η χρήση ήταν διαδεδομένη σε όλα τα νησιά του
Ανατολικού Αιγαίου και στα Δωδεκάνησα – πουλήθηκαν σε δημοπρασία στο Παρίσι,
προς το αντίστοιχο των 120.000 δρχ.».