H τούρτα του american dream

Και σε ποιον δεν αρέσει η σοκολάτα. Να δούμε σε πόσους θ’ αρέσει η σοκολάτα
του «Τσάρλι» και του Τιμ Μπάρτον. Διότι οι μικροί δυσκόλως θα καταλάβουν και
οι μεγάλοι δυσκόλως θα πλησιάσουν. Μετέωρη; Εντελώς! Ο λόγος απλός. Ο Μπάρτον
εμβολίασε την παιδαριώδη αφέλεια του Χάρι Πότερ με ισχυρές δόσεις δυσδιάκριτης
ειρωνείας και με άλλες τόσες υπόγειου σαρκασμού. Είναι σαν ένας ταλαντούχος,
ευφυής, νέος καλλιτέχνης να ασελγεί με κομψότητα (!) και με πρωτοτυπία,
ζωγραφίζοντας πάνω στο θρυλικό εικαστικό κιτς των χολιγουντιανών αισθηματικών
κομεντί του american dream της δεκαετίας του ’50, με Ντόρις Ντέι και Ροκ
Χάντσον! Σαν ο Dr Dre και ο Eminem να χορεύουν χιπ χοπ με υπόκρουση το «Crazy
love» του Πολ Άνκα!

H εικαστική πανδαισία αυτού του μικροκαμωμένου, παγωμένου, λυμφατικού Φελίνι
του αμερικανικού κινηματογράφου μοιάζει με γιγαντιαίο μπαλόνι. Ένα θηριώδες
μπαλόνι, με εκατομμύρια απαστράπτοντα λαμπιόνια να αναβοσβήνουν με εκτυφλωτική
μανία, και με ερμαφρόδιτο δανδή σε ρόλο κομπέρ πάνω ψηλά στην κορυφή, και με
χιλιάδες παιδιά να ακολουθούν. Όλα με το στόμα ανοιχτό. Όλα εκτός από έναν.
Στο πρόσωπό του ζωγραφισμένη η «κακία». Στο χέρι να κρατάει μικρή καρφίτσα.
Και καθώς το μπαλόνι τσουλάει, η τελετή προχωράει και ο δανδής όλους τους
χαιρετάει, το σκατόπαιδο να καρφώνει στα μουλωχτά και η φούσκα με πανδαιμόνιο
να σκάει. E, αυτός είναι ο Τσάρλι, η σοκολάτα και ο Τιμ Μπάρτον!

Το στόρι προερχόμενο από την ομότιτλη ιστορία του Τζον Όγκουστ – την οποία ο
Μπάρτον φυσικά την τροποποίησε, την επέκτεινε και την γονιμοποίησε με τη
δαιμονική φαντασία του – είναι κομμένη και ραμμένη κοινωνική αλληγορία.
Δηλαδή, τα πέντε τυχερά παιδάκια, απ’ όλον τον κόσμο, που θα βρουν στη
σοκολάτα τους μια χρυσή κάρτα, θα προσέλθουν στη μεγαλύτερη αυτοματοποιημένη
σοκολατοποιία του πλανήτη με ξεναγό τον ίδιο τον αγοραφοβικό και απρόσιτο
ιδιοκτήτη. Και ο έξυπνος πιτσιρικάς που θα «επιβιώσει» απ’ όλες τις δοκιμασίες
θα κερδίσει κάτι πολύ, μα πολύ μεγάλο!

«Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο σοκολάτας»: Ρεσιτάλ Τζόνι Ντεπ

Το πρώτο «γουρουνάκι» παραλίγο να πνιγεί από σοκολάτα και απληστία. H δεύτερη
«γουρουνίτσα» παραλίγο να εξαερωθεί από υπερβάλλουσα εγωιστική μανία. H τρίτη
παραλίγο να εξοντωθεί από τυφλή φιλαυτία. Το τέταρτο «γουρουνάκι» παραλίγο να
σμικρυνθεί στα όρια χαλκομανίας από ακατάσχετη αυτοπεποίθηση και αφασία. And
the winner is… Τσάρλι! Διότι, όπως λέει και ένας σοφός, από το «πολύ»
προτιμότερο είναι το κομψό και από την πολυτέλεια καλύτερο το μυαλό!

Το ηθικοπλαστικό αυτό επιμύθιο φανερό διά γυμνού οφθαλμού. Όμως το δεύτερο, το
τρίτο, το τέταρτο επίπεδο ανάγνωσης αυτής της διαβολεμένης τούρτας είναι που
κάνουν τη διαφορά και που αφήνουν πίσω, πολύ πίσω τον Χάρι Πότερ, να τρώει
σκόνη με το τσουβάλι. Έχουμε και λέμε: Το «γυμνό» από ανθρώπους και
επικοινωνία εργοστάσιο σοκολάτας είναι το σκίτσο και η γεωγραφία της σημερινής
κοινωνίας. Ένας καταψύκτης αισθημάτων από τον οποίο παράγεται η πιο αθώα, η
πιο γευστική ουσία της παιδικής ηλικίας. Οξύμωρο; Κάτι περισσότερο. Νοσηρό.
Πάμε παρακάτω. H σοκολάτα για τα παιδιά είναι το ισοδύναμο του χρυσού για τους
μεγάλους. Επομένως, όλος ο πλούτος του πλανήτη είναι συγκεντρωμένος σε μια
βιομηχανία, σε μια εταιρεία, στα χέρια και στο ταμείο ενός ανθρώπου. Ο ορισμός
του κεφαλαίου; Κάτι περισσότερο. H εικονογράφηση της μαρξιστικής πολιτικής
οικονομίας. Εδώ ο Τιμ Μπάρτον, με αισθητικούς όρους μεταμοντέρνου κιτς,
ακουμπάει τη «Μητρόπολη» του Φριτς Λανγκ!

Όχι, δεν τελειώσαμε. Απύθμενο το νοηματικό, αλληγορικό και σημειολογικό βάθος
της σοκολάτας. Παχύρρευστη, νοστιμότατη, με άφθονες θρεπτικές ουσίες. Το
προλεταριάτο που επεξεργάζεται και που παράγει αυτό το «μαύρο», εύγεστο προϊόν
αποτελείται από εκατοντάδες κλώνους του ίδιου μαύρου, αφρικανικού… νάνου.
Ένας εργάτης ίσον εκατομμύρια εργάτες. Δύο χέρια ίσον δισεκατομμύρια χέρια.
Ένα προλεταριάτο ίσον εκατομμύρια βίδες. H ταυτοποίηση του ενός με τον άλλον,
η απόλυτη ομοιομορφία και η νανοποίηση του εργάτη δεν είναι τίποτε άλλο από
την εικονογράφηση της αλλοτρίωσης της εργασίας και ένας ειρωνικός σχολιασμός
πάνω στην αυτοματοποιημένη εργασία. Εδώ ο Τιμ Μπάρτον συναντάει τους
«Μοντέρνους καιρούς» του Τσάρλι Τσάπλιν.

Μετάλλαξη δίποδου σε τετράποδο

Ο σκηνοθέτης της ταινίας Τιμ Μπάρτον

Τελειώσαμε; Καθόλου! Το ιδεολογικό εποικοδόμημα αυτής της απίστευτης τούρτας
είναι συγκεντρωμένο στις «αμαρτίες» των τεσσάρων ανεγκέφαλων παιδιών. Προσέξτε
όμως. Δεν έχουμε να κάνουμε με θρησκευτικά και μεταφυσική, αλλά με τη σύγχρονη
διαδικασία μετάλλαξης του δίποδου σε τετράποδο. Το πρώτο τρώει ό,τι βρει, σαν
άπληστο γουρουνάκι. Άρα έχουμε να κάνουμε με πλαστική τροφή και παχυσαρκία. H
δεύτερη, μεταλλαγμένη κι αυτή από αερόμπικ, γυμναστική και πολεμικές τέχνες.
Άρα έχουμε να κάνουμε με το life style. H τρίτη, η κακομαθημένη αυτιστική,
παράγωγο μιας ξεπεσμένης αριστοκρατίας. Άρα έχουμε να κάνουμε με την αστική
οικογένεια. Και το τέταρτο «γουρουνάκι», το σήμα κατατεθέν της τεχνολατρίας.
Άρα έχουμε να κάνουμε με κατανάλωση και ψηφιακή μονομανία. Τα τέσσερα σημεία
του σημερινού ορίζοντα. Στομάχι, σώμα, ηλεκτρονική τεχνολογία. Και μυαλό;
Μηδέν εις το πηλίκον!

Τελειώσαμε; Όχι! Το κερασάκι της τούρτας, ο ιδιοκτήτης του πλούτου και
προαγωγός της αλλοτρίωσης, ο Γουίλι Γουόνκα, είναι ένα από τα πιο πανέξυπνα
«ζωντανά» ποτ πουρί που έχουν επινοηθεί στον κινηματογράφο. Και ερμαφρόδιτος,
και κομπέρ του δικού του θεάματος, και είρων της δικής του «φυλής», και
σαδιστής προς τους δικούς του θεατές, και καρικατούρα της απρόσωπης και
πανίσχυρης βιομηχανίας του, και σκίτσο του εαυτού του, και χάρτινος λόρδος των
παλιών καλών ημερών του. Σχεδόν όλα. Από τον Μαξιμίλιαν του «Καμπαρέ» και τον
Άλεξ στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» μέχρι τον αρσενικοθήλυκο Μάικλ Τζάκσον και
βάλε. Λιγότερο άνθρωπος, περισσότερο μπιμπελό με ανθρώπινη φωνή. Λιγότερο
χαρακτήρας, περισσότερο κουκλοθέατρο χωρίς σχοινί. Λιγότερο εγκέφαλος και
περισσότερη χαλκομανία με παγωμένη ψυχή. Στα χαρακτηριστικά, την αισθητική,
την κίνηση, τις φωνητικές χορδές, στα κοστούμια και τη χορογραφία του Τζόνι
Ντεπ είναι αποτυπωμένη η πεμπτουσία της σύγχρονης δηλητηριασμένης
σοκολατοποιίας.

Τελειώσαμε; Ακόμα κάτι και εγκαταλείπω. Αν ο Τιμ Μπάρτον δεν υποχωρούσε στην
εμπορική γραφικότητα του πρώτου εικοσάλεπτου και αν είχε διαγράψει την
ηθικοπλαστική και αφελή ψυχαναλυτική εξήγηση του χάπι εντ, ε τότε σας βεβαιώ
θα είχε υπογράψει το μεγαλύτερο αριστούργημά του!

Ο Ούγγρος που θέλει να γίνει Ταρκόφσκι…

Προειδοποιώ για να μην παρεξηγηθώ. Το εικαστικό επίτευγμα του άγνωστου
Μπένεντεκ Φλιγκάουφ με τον τίτλο «Dealer» απευθύνεται αποκλειστικά και μόνο σε
θεατές που διαθέτουν υπεράνθρωπη υπομονή και ατσάλινα νεύρα. Οι άλλοι απλώς να
το προσπεράσουν, αλλιώτικα θα πλαντάξουν!

Σημείο πρώτο: ο 30χρονος Ούγγρος με εξαιρετικές φεστιβαλικές επιδόσεις,
επίγονος του συμπατριώτη του Μπέλα Ταρ και δανειολήπτης της απόλυτης
αισθητικής ενός Ταρκόφσκι, έχει καταλάβει περίοπτη θέση στην top λίστα των
νέων ονομάτων.

Σημείο δεύτερο: το «Dealer» ως υπόθεση εξαντλείται σ’ αυτό που εννοεί ο
τίτλος του. Βαποράκι ηρωίνης μπαινοβγαίνει σε σπίτια ανθρώπινων ερειπίων,
πουλάει θάνατο και παραλλήλως, όπου χρειαστεί και αν χρειαστεί, δίνει και ένα
χέρι συμπάθειας και αλληλεγγύης.

Σημείο τρίτο: όμως και παρ’ όλα αυτά το πανίσχυρο βαποράκι φυλλορροεί.
Χωρίς μητέρα, μ’ έναν τρελό πατέρα και μ’ ένα παιδί που έφερε στον κόσμο με
πρεζόνι χωρίς να ξέρει αν είναι δικό του παιδί. Πουλάει χημικό θάνατο,
εισπράττει ψυχικό θάνατο. Στις αμερικανικές ταινίες ο dealer σκοτώνεται από
σφαίρες. Στις ευρωπαϊκές σχεδόν αυτοκτονεί.

«Dealer»: Απίστευτη αισθητική, συνηθισμένο σενάριο

Σημείο τέταρτο: το πανίσχυρο, καθηλωτικό πλεονέκτημα του Ούγγρου είναι
η βιωμένη, πνευματικά, οπτική του σε συνδυασμό με την άρτια τεχνική του. Το
καδράρισμα των πλάνων του είναι μάθημα κινηματογραφικής γραφής. Ο φακός του
σμίλη ιδρωμένης γλυπτικής. Ο φωτισμός του υπόδειγμα ομογενοποιημένης
αισθητικής. H μηχανή του σκαπάνη αδαμαντωρυχείου. Στις σημερινές συνθήκες
απόλυτης αλλοτρίωσης και πρωτοφανούς εμπορευματοποίησης είναι αδύνατον, ακόμα
και ο πιο ταλαντούχος σκηνοθέτης, όχι να το κάνει… Ούτε καν να το σκεφτεί!
Με δυο λόγια, επαναφέρει την εικόνα στην εικόνα και επιστρέφει στις φόρμες της
καθαρής αισθητικής. Απόλυτος κυρίαρχος των εκφραστικών μέσων και θρησκευτικά
προσηλωμένος στη γλώσσα της γλυπτικής. Τα πρόσωπα φωτίζονται από τους όγκους
των σωμάτων τους. Το κοινωνικό περιβάλλον από τη νεκρή φύση και την άδεια
αρχιτεκτονική. Και το δράμα υπογραμμίζεται από τις φωτοσκιάσεις και τους
πνιχτούς, μονότονους εξωτερικούς ήχους. Πλην Ταρκόφσκι, Σοκούροφ και Μπέλα
Ταρ, κανείς άλλος δεν ταιριάζει – ούτε καν από χιλιάδες μίλια τον πλησιάζει!

Σημείο πέμπτο: η απόσταση ανάμεσα στην «καθαρή» αισθητική και τον
απόλυτο φορμαλισμό είναι δυσδιάκριτη. Στην περίπτωση του «Dealer» είναι
ευκρινής. H αιτία είναι μία και απλή: αισθήματα, καρδιά, συγκινήσεις. Ο
Ούγγρος συλλαμβάνει τον κόσμο με τεχνικούς και όχι όρους ζωής. Αυτή είναι και
η μέγιστη διαφορά που τον διαχωρίζει από τον Ταρκόφσκι. Οι εικόνες του
Φλιγκάουφ δεν αισθάνονται, προσποιούνται και ναρκισσεύονται. Οι εικόνες του
Ταρκόφσκι υποφέρουν, πονάνε, έχουν καρδιά. Αποτέλεσμα; Το στόρι κοινό. H
επανάληψη του ίδιου μοτίβου απελπιστική. Το ηθικό δίδαγμα απλοϊκό. H διάρκεια
αδικαιολόγητη. H κόπωση ασυγκράτητη.

Σημείο έκτο: όπως συμβαίνει με όλους, έτσι και μ’ αυτόν. Δεν έχω «τι»
να πω, αλλά σας βεβαιώ: κοιτάξτε, θαυμάστε «πόσο» μοναδικά μπορώ να τα πω!

ΥΓ: Θαύμασα, μελαγχόλησα, προβληματίστηκα, ενοχλήθηκα. Τόσο στέρεος,
εξαίσιος σκελετός χωρίς μισό δράμι ψαχνού!

…και ο Ισλανδός που θέλει να γίνει Τζιμ Τζάρμους

Όσο ο Ούγγρος αναφέρεται στον Ταρκόφσκι και τον Μπέλα Ταρ, άλλο τόσο ο
Νταγκρούρ Καρί του «Noi Albinoi» και τώρα του «Dark horse» (από Γαλλία,
Ισλανδία και Δανία) αναφέρεται στον Τζιμ Τζάρμους! Όσο όμως ο Ούγγρος
παρεξήγησε την αισθητική με τον φορμαλισμό, άλλο τόσο και ο Καρί παρεξηγεί τον
μινιμαλισμό με τον πληθωρισμό. Ετερόκλητα μεγέθη, ασύμβατες καταστάσεις. Το
ρούχο δεν κάνει τον άνθρωπο, που λένε και στο χωριό μου!

Το καβούκι προστασίας του Καρί είναι το ασπρόμαυρο styling και το παγωμένο
χιούμορ. Πράγματα που ομολογουμένως τα διαχειρίζεται με ιδιαίτερη ευελιξία και
εξαιρετική αποτελεσματικότητα. Από εκεί και πέρα οι δρόμοι μας χωρίζουν. Και
να γιατί:

H ιστορία αρχίζει με το ασύμμετρο οδοιπορικό ενός περιθωριακού νέου με
φορολογική δήλωση μόλις 7 δολαρίων ετησίως. Με δανεικό σπίτι, με εξακοσάρι
Φιατάκι και με δουλειές στη χάση και τη φέξη. Στη συνέχεια και δίπλα σ’ αυτόν
τον άστεγο που έχει γυρίσει την πλάτη του στην ενσωμάτωση, την κατανάλωση και
την κοινωνία, τοποθετείται ο μοναδικός του φίλος – ένας πρωταθλητής της
παχυσαρκίας με όνειρο τη διαιτησία. Ύστερα μπαίνουν τρεις γυναίκες, ύστερα
ένας δικαστής, ύστερα το θέμα της οικογένειας, των σχέσεων, του θανάτου, τα
πάντα. Κι ύστερα, ύστερα – που λέει και το τραγούδι του Χατζή με τη Μαρινέλλα.

«Dark horse»: Νέος άνδρας, μόνος ψάχνει

Διά του πληθωρισμού χαρακτήρων και θεμάτων η ιχνογραφία μεταβάλλεται σε
ταπετσαρία και ο Ισλανδός σε Έλληνα σκηνοθέτη που με την πρώτη του ταινία
θέλει να προλάβει και να τα πει όλα! Και η Εφορία, και η Αστυνομία, και η
Δικαιοσύνη, και οι γκόμενες, και η οικογένεια, και η μοναξιά, και η μητρότητα,
και όλα. Εν κατακλείδι, το επιμύθιο πάει κάπως έτσι: ο έσχατος και
περιθωριακός στο τέλος αγαπάει, παντρεύεται και γίνεται πρότυπο οικογενειάρχη.
Αντιθέτως, ο νομιμόφρων δικαστής κλέβει, αποδιοργανώνεται, αποσυντίθεται,
διαλύεται, φεύγει, χάνεται. Έτσι, κι ενώ ο Καρί αρχίζει από τον Τζάρμους, στο
τέλος καταλήγει στον Μπέργκμαν. Από την «Παγίδα του νόμου» στο «Ένα πάθος».
Από την ειρωνεία στο δράμα και από την ελαφρότητα στα βαρίδια. Γιατί χωρίς
οικονομία, η κατάληξη περίπου είναι η… αυτοκτονία!

Μπλα, μπλα, μπλα

Δύο ακόμα νέοι τίτλοι και όποιος αντέξει:

«Cronicas», δηλαδή «Χρονικά» τηλεοπτικής δημοσιογραφίας με σκηνοθέτη τον
Σεμπαστιάν Κορντέρο και παραγωγό τον Μεξικανό σκηνοθέτη Αλφόνσο Κουαρόν.
Τηλεοπτικός αστέρας εκπομπής «60 λεπτά αλήθειας» (Τζον Λεγκουιζάμο) παζαρεύει
με θρησκευόμενο οικογενειάρχη ανατριχιαστικές αποκαλύψεις για ομαδικούς τάφους
βιασμένων παιδιών στο Εκουαδόρ! Παρεξήγηση κι εδώ. Προφανώς ο Λατινοαμερικάνος
σκόπευε να προσγειώσει τη «Σιωπή των αμνών» στην καθημερινότητα, το τηλεοπτικό
αγοραίο θέαμα και την τριτοκοσμική δυστυχία. Εκ της προσγειώσεως λαμβάνουμε
άφθονη φλυαρία, άφθονη επανάληψη και άφθονο μπέρδεμα. Διαβάζω ότι στο Φεστιβάλ
Σάντανς κέρδισε το βραβείο σεναρίου. Μπας και παρεξήγησαν το κινηματογραφικό
σενάριο με το θεατρικό έργο; Λέω!

«Αγάπη στα 16» του πρωτοεμφανιζόμενου Κώστα Χαραλάμπους. Πιτσιρικάς χωρίου
του ’80 ερωτεύεται συμμαθήτριά του.

«Αγάπη στα 16»: Πρωτόλειο Made in Greece!

Βουκολικό, χάρτινο, γραφικό και επιδερμικό. Κρίμα τους πιτσιρικάδες και την
πηγαία αλλά ακατέργαστη τρυφερότητά του!

Τα Oscar της εβδομάδας

Εκθαμβωτικού κιτς: «Ο Τσάρλι και το εργοστάσιο της σοκολάτας»

Ζωγράφου: Τιμ Μπάρτον

Γλυπτικής: Μπένεντεκ Φλιγκάουφ

Hardocore κουλτούρας: «Dealer» (του Φλιγκάουφ)

Μπιμπελό: Τζόνι Ντεπ

Soundtrack: Σοκολάτα

Υποσχετικής: «Dark horse»

Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: «Cronicas»

Τηλε-ρομάντζου: «Αγάπη στα 16»