Οι θρύλοι κουράστηκαν!

Τρεις οι επαναλήψεις. Από Χόλιγουντ, «Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δυο φορές»
του Τέι Γκάρνετ – σοβαρού επαγγελματία της «διεκπεραίωσης» – με ατού τον Τζον
Γκάρφιλντ, από τα πιο τραγικά θύματα του Μακαρθισμού και παρτενέρ τη ζουμερή
Λάνα Τάρνερ. Από Γαλλία, το «Αρσενικό θηλυκό» της σταθερής αξίας με το όνομα
Ζαν Λικ Γκοντάρ του 1966. Και από Ιταλία του 1982, το δεύτερο μέρος των
«Εντιμότατων φίλων μου» του Μάριο Μονιτσέλι. Ό,τι πρέπει για μια πτήση στο
αθάνατο παρελθόν. Αμ δε!

Πληροφοριακά ο «Ταχυδρόμος», γραμμένος από τον Τζέιμς Κέιν, συγκαταλέγεται
ανάμεσα στα χρυσά κλασικά της παγκόσμιας, αστυνομικής λογοτεχνίας. Το μεγάλο
του πλεονέκτημα είναι η ύφανση της ίντριγκας με «κλωστές» από κοινωνικό σχόλιο
και προσωπικά αδιέξοδα. Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη συνταγή όπου οι εραστές
σκοτώνουν τον σύζυγο και στη συνέχεια η φαμ φατάλ (το θανατερό θηλυκό)
παγιδεύει, με ένα δεύτερο κρυφό σχέδιο το αρσενικό, το μέλλον των δύο
αντι-ηρώων του Κέιν είναι υποθηκευμένο από το γνωστό ρητό, «το μεγάλο ψάρι
τρώει το μικρό»!

Και οι τρεις – δηλαδή ο γέροντας σύζυγος, η νεαρή, χυμώδης σύζυγος που τον
παντρεύτηκε γιατί δεν είχε τίποτα καλύτερο να κάνει στη ζωή της και ο
περιπλανώμενος εραστής – είναι απλώς μπίλιες μιας αόρατης στέκας. Προσέξτε το
αριστοτεχνικό μπιλιάρδο του Τζέιμ Κέιν. Μπίλια στην αρχή ο Φρανκ (Τζον
Γκάρφιλντ) ως υπάλληλος του γέροντα Νικ και της πανέμορφης Κόρα (Λάρα Τάρνερ).
Μπίλια, εν αγνοία του, και ο πλούσιος Νικ. Όσο οι δύο εραστές σχεδιάζουν τη
δολοφονία του τόσο η δική του μπίλια κατευθύνεται προς την τρύπα. Έτσι βγαίνει
από το παιχνίδι ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας. Μπίλια όμως και η Κόρα. Όταν ο
Φρανκ υπό την απειλή ενός αδίστακτου εισαγγελέα υπογράφει δήλωση, στρεφόμενος
εναντίον της αγαπημένης του, εκείνη αρχίζει να τρέχει προς την τρύπα. Προς την
ίδια τρύπα και η μπίλια του Φρανκ.

H στέκα του συστήματος χτυπάει μπίλιες, εκείνες προκαλούν καραμπόλες και από
τις καραμπόλες, μία μία οι μπάλες πίπτουν στο απέραντο κενό. Ποιο σύστημα; Εν
προκειμένω το δικαστικό. Ουδείς, ούτε ο Εισαγγελέας μα ούτε ο μεγαλοδικηγόρος,
είναι ερωτευμένος με την αλήθεια. H αμερικανική κοινωνία είναι ένα μεγάλο
μπιλιάρδο. Επομένως μόνο οι στέκες κερδίζουν, ουδέποτε οι μπίλιες!

«Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δυο φορές». Αλησμόνητο ερωτικό ντουέτο Λάνα Τάρνερ – Τζον Γκάρφιλντ

Ο λάθος υπολογισμός του Τέι Γκάρνετ είναι ότι προσέγγισε την ιστορία με
επικαιρικούς όρους ερωτικού μελοδράματος, περιφρονώντας έτσι τη διαχρονική
αξία μιας παρτίδας μπιλιάρδου! Για να καταλάβετε πρακτικά τη διαφορά, αρκεί να
συγκρίνετε το αριστοτεχνικό και αθάνατο «μπιλιάρδο» του Μπίλι Γουάιλντερ με
τον τίτλο «Διπλή αποζημίωση» (1944) με το μελοδραματικό ξεχείλωμα του
«Ταχυδρόμου» (1946). Ο Γουάιλντερ σαρκάζει την ιστορία του, ειρωνεύεται τους
ήρωές του, παγιδεύει τους νικητές, συμπυκνώνει την αφήγησή του. Ο Γκάρνετ
φλυαρεί, τεντώνει, δραματοποιεί και στο τέλος, πάνω στο αδιέξοδό του και
προκειμένου να τα έχει καλά με τους λογοκριτές του κώδικα Χέιζ, καταλήγει στην
προσευχή και τη θρησκεία! Μα αν αυτές οι ταινίες της κατηγορίας «φιλμ νουάρ»
είχαν μια αδιακόρευτη αρετή, αυτή ήταν η… αθεΐα. Ιστορίες χωρίς αγίους,
θεούς και προσευχές. Καταραμένες ιστορίες, καταραμένα πρόσωπα, καταραμένη
κοινωνία!

Και τέλος, εκ της συγκρίσεως του «Postman» του 1946 με εκείνον του Μπομπ
Ράφελσον του 1982, νικητής εξέρχεται ο δεύτερος. Σε όλα τα επίπεδα. Καλύτερος
ο Μπομπ Ράφελσον του Τέι Γκάρνετ, ο Τζακ Νίκολσον του Τζον Γκάρφιλντ και η
Τζέσικα Λανγκ της Λάρα Τάρνερ. Με σάρκα και ιδρώτα. Να απλώνεται από τα κορμιά
των εραστών μέχρι τις πατούσες των θεατών. Όπως λέει και μια ψυχή, «μαζί σου
ακόμα και στην κόλαση, αγάπη μου»!

Ο Τζέιμς Ντιν του Ζαν Λικ Γκοντάρ

Το αδιαφιλονίκητο πλεονέκτημα όλων των ταινιών του Ζαν Λικ Γκοντάρ είναι ο
ίδιος ο Γκοντάρ! Από τις επαναλήψεις του καλοκαιριού ένα πράγμα κατάλαβα.
Υπάρχουν δύο ειδών ταινίες. Εκείνες που έμειναν πίσω από τον χρόνο και οι
άλλες, που πίσω τους τρέχει ο χρόνος. H «Περσόνα» και η «Κόκκινη έρημος»
προηγούνται του χρόνου. «Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δυο φορές» κλατάρισε στο
πέρασμα του χρόνου. H περίπτωση Γκοντάρ δημιουργεί μια τρίτη, μοναδική
χρονοδιάσταση. Ίπταται ως μοναδικός επιβάτης στη δική του μηχανή, έξω από
χρόνο και χώρο. Το εξηγώ. Με τα ίδια μάτια που είδα το «Masculin, feminine» τη
δεκαετία του ’60, έτσι το είδα και το 2005. Ο κόσμος μεγάλωσε, εγώ μεγάλωσα, ο
Γκοντάρ έμεινε στην ίδια ηλικία. Ούτε μπροστά, αλλά ούτε πίσω. Απλώς πέρα από
τον χρόνο. Ρεκόρ!

«Αρσενικό θηλυκό» Ένα από τα κορίτσια που αγαπάει τον Ζαν Πιέρ Λεό, τον Τζέιμς Ντιν του Ζαν Λικ Γκοντάρ

Το ασπρόμαυρο, θυελλώδες, αλλοπρόσαλλο, ακατάληπτο, ασυμβίβαστο, καταιγιστικό,
φλύαρο, εριστικό και άκρως ενοχλητικό «Αρσενικό θηλυκό» του 1966 είναι η
γκονταρική απάντηση στον «Επαναστάτη χωρίς αιτία» του Νίκολας Ρέι με τον
Τζέιμς Ντιν και τη Νάταλι Γουντ. Προσανατολισμοί, ιστορίες, όροι, αισθητική,
εντελώς διαφορετικοί. H… επανάσταση όμως είναι ίδια. Ο Ντιν πολεμάει την
οικογένειά του, ακολουθώντας την καρδιά του. Ο Ζαν Πιέρ Λεό (η ανακάλυψη του
Τριφό στα «400 χτυπήματα») πολεμάει το σύστημα με την ίδια επιπόλαιη ορμή που
φλερτάρει τα κορίτσια. Ο ναρκισσιστής μικρομεσαίος νεαρός Παριζιάνος που
παίζει εκ του ασφαλούς με την πολιτική, την αμφισβήτηση, τα αντιαμερικανικά
γιαουρτώματα και τα πάσης φύσεως ανέξοδα τρομοκρατικά… χτυπήματα!

Να το εκλάβω ως αυτοκριτικό σχόλιο του Γκοντάρ για τον Γκοντάρ; Πάντως για να
εξηγούμαστε, με ευφυολογήματα ρίχνεις γκόμενες, ουδέποτε κυβερνήσεις και
συστήματα!

Τα κουρέλια δεν τραγουδάνε ακόμα

«Amici miei Atto ΙΙ» τέλος εποχής. «Οι εντιμότατοι φίλοι μου Νο 2» δεν
τραγουδάνε ακόμα. Είπαμε, ό,τι είναι παλιό δεν είναι χρυσός. Ο λόγος απλός.
Επτά χρόνια μετά τον θρίαμβο των τεσσάρων χαβαλέδων με αρχηγό τον Ούγκο
Τονιάτσι, ο σκηνοθέτης Μάριο Μονιτσέλι εφορμά να επαναλάβει την ίδια επιτυχία
με την ίδια, πάνω κάτω, ιστορία. Το αποτέλεσμα μοιάζει με ελληνική
φαρσοκωμωδία του ’70. Γραφικοί ήρωες, ξεπουπουλιασμένες ιστορίες, κρύα
ανέκδοτα, γερασμένες καταστάσεις. Καλύτερα να σας «χαλάσω» παρά να χαλάσετε 7
ευρώ!

Σοβαρή εκδοχή της «Λάμψης»

Τρεις οι παλιές, τρεις και οι νέες πρεμιέρες. Από το Χόλιγουντ το «Edison» του
Ντέιβιντ Μπεργκ, από τη Γαλλία το «Sansa» του Siegfried και από την
Ψωροκώσταινα ο «Μάγειρας» του Στέργιου Νιζήρη. Εν ολίγοις, ουδέν νεώτερον από
το κινηματογραφικό μέτωπο!

Ο Μπεργκ λοιπόν συνέλαβε, έγραψε και εκτέλεσε μια ιστορία που στη βάση της,
στον πυρήνα της, στο κουκούτσι της, μοιάζει σαν αμερικανική, σοβαρή εκδοχή της
«Λάμψης» του Φώσκολου. Περίπου σαν πελτές μελοδράματος, κοινωνικής καταγγελίας
και αστυνομικής περιπέτειας. H πλοκή πασίγνωστη και σχηματική. Διεφθαρμένοι οι
ζάπλουτοι, διεφθαρμένοι οι μπάτσοι, αδιάφθοροι οι δημοσιογράφοι. Thanks mister
Μπεργκ, αλλά το έχουμε ξαναδεί.

«Edison». Ποτ πουρί αστυνομικών περιπετειών!

Όπως έχουμε ξαναδεί χιλιάδες φορές την ίδια «γραφή». H μια σκηνή
μελοδραματικής κορύφωσης και υπαρξιακής αγωνίας ενός νεαρού ρεπόρτερ (Τζάστιν
Τιμπερλέικ) να διαδέχεται την άλλη, με άφθονο βρωμόξυλο, ιλιγγιώδεις
καταδιώξεις και καταιγιστικά πυρά. Να ευχαριστηθεί και ο πιτσιρικάς των
multiplex και ο σαραντάρης των μονοαιθουσών. Όπως έχουμε δει μεγάλα ονόματα να
βάζουν πλάτες για να σπρώξουν μια μικρομέγαλη παραγωγή. Τουτέστιν Μόργκαν
Φρίμαν και Κέβιν Σπέισι ως διακοσμητικό ντεκόρ Φωσκολειάδας made in USA!

Χωρίς διαβατήριο

H δεύτερη πρεμιέρα γαλλικής παραγωγής και καλλιτεχνικής οπτικής, καμωμένη από
τον Siegfried, έναν πολυτεχνίτη μουσικών, φωτογραφικών και κινηματογραφικών…
ενδιαφερόντων, φέρει τον τίτλο «Sansa» και στην ουσία δεν είναι τίποτε άλλο
παρά μια τουριστική, μουσική και ερωτική περιήγηση από Μαδρίτη, Αγία
Πετρούπολη, Τόκιο μέχρι και Μπουργκίνα Φάσο!

«Sansa». Ο γύρος του κόσμου σε δύο ώρες!

Σαν σχεδιάγραμμα μιας ταινίας δρόμου με αισθηματική διάθεση, ελεύθερη έκφραση
και κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα. Σαν εικαστική απεικόνιση του επίκαιρου
συνθήματος, «ζήσε το σήμερα, ξέχνα το αύριο». Εν ολίγοις, ταινία φεστιβαλικής
κοπής, σινεφιλικής προοπτικής, αλλά καθόλου λαϊκής κατανάλωσης!

Κουζίνα δίχως πιάτα

Τρίτος και καταϊδρωμένος ο πρωτοεμφανιζόμενος Σέργιος Νιζήρης, σκηνοθέτης της
κουζινικής τηλεκομεντί, «Είναι ο Θεός μάγειρας;» (με ερωτηματικό παρακαλώ). H
ιδέα γαργαλιστική, το αποτέλεσμα σαν musakas Συντάγματος. Συνηθισμένα τα βουνά
από τα χιόνια. Αφού πρώτα εγκαταλείψει το παντοφλάδικο των γονιών του, νεαρός
της εποχής μας καταλήγει μέγας σεφ και μέλος της… Στοάς των καλύτερων
Ελλήνων μαγείρων. Ωραία;

Στην αρχή καλά, ευχάριστα και χαμογελαστά. Από τη μέση και μετά, άσε, μια άλλη
φορά. H γευσιγνωσία πρόσχημα, οι μυρουδιές χωρίς γεύση και η κουζίνα χωρίς
πιάτα. Με άλλα λόγια το συνηθισμένο νεοελληνικό. Καλές οι προθέσεις, αόρατα
επιτεύγματα. Διότι, φίλοι μου, όπως είπε και ο Μπέργκμαν, το αποτέλεσμα
προέρχεται από 90% ασταμάτητης δουλειάς και από 10% ταλέντου. Δεν αρκεί να το
έχεις, πρέπει και να το προσέχεις!