«Tο θέατρο δεν είναι διάλεξη»

«Στη μητρική μου γλώσσα, η έκφραση “πάω θέατρο” σημαίνει “πηγαίνω να ξεκαθαρίσω το βλέμμα μου”», λέει ο Σατιγκούι Κογιατέ, ο οποίος ερμηνεύει τον Σούφι Μποκάρ στο θέαμα «Τιέρνο Μποκάρ» και συνεργάζεται με τον Πίτερ Μπρουκ από την «Μαχαμπχαράτα» (20 χρόνια πριν – και πάλι στο Θέατρο Πέτρας)

«Δεν υπάρχει αντικειμενική τέχνη. Ίσως οι πυραμίδες είναι το τελευταίο
παράδειγμα. Όλοι προσπαθούμε να κάνουμε κάτι που αποκαλούμε τέχνη. Το θέατρο
δεν είναι διάλεξη, δεν είναι φιλοσοφικό βιβλίο. Είναι εμπειρία, η οποία κάνει
τις ιδέες να αφορούν την πραγματικότητα. Ο μόνος λόγος να υπάρχει είναι για να
κάνει τις ιδέες να αφορούν την πραγματικότητα, τη ζωή τώρα. H θρησκεία, η
πολιτική, η αγάπη, η ταπεινότητα μόνο εφόσον συνδέονται με το παρόν αφορούν το
θέατρο. Πάρτε την απλή λέξη, πεπρωμένο. Χιλιάδες βιβλία έχουν γραφεί για το
ίδιο θέμα. Αλλά η εμπειρία από μια ζωντανή παράσταση αρχαίας τραγωδίας εξηγεί
το πεπρωμένο μέσα από τη ζώσα εμπειρία. Κάθε παράσταση μιλάει με δική της
θεατρική “γλώσσα”, που δεν περιγράφεται. Βιώνεται. Όπως λέει και η αγγλική
παροιμία «η αλήθεια της πουτίγκας είναι όταν την τρώει κανείς».

Ούτε αναλύσεις ούτε επεξηγήσεις. Σταράτα λόγια από τον Πίτερ Μπρουκ, έναν
διανοούμενο καλλιτέχνη, από τους ελάχιστους μεταρρυθμιστές της σύγχρονης
σκηνής, σε παγκόσμια κλίμακα. Στη συνάντησή του με τους Έλληνες
δημοσιογράφους, με αφορμή τις τρεις παραστάσεις του «Τιέρνο Μποκάρ» στο
Φεστιβάλ Πετρούπολης, όχι μόνο υπέδειξε την απλότητα της διατύπωσης, την
οικονομία της σαφήνειας του λόγου, αλλά στο τέλος το φώναξε δυνατά: «Αν
μπορούμε να είμαστε απλοί είναι καλύτερα από το να μην είμαστε».

Απόσταγμα της εξηντάχρονης θεατρικής του πορείας και της επίμονης έρευνάς του
για την Αφρική, που τον απασχολεί τα τελευταία 30 χρόνια, είναι η δουλειά του
στο «Τιέρνο Μποκάρ», ένα έθνικ θέαμα με στοχαστικό θέμα. Πρόκειται για την
αληθινή ιστορία του Σούφι Μποκάρ, γραμμένη από τον εθνολόγο Αμαντού Χαμπατέ
Μπα, με τίτλο «H ζωή και η διδασκαλία του Τιέρνο Μποκάρ – ο Σοφός της
Μπαντιαγκάρα», που προσεγγίζει με απλότητα και ποιητική διάθεση τον πυρήνα
ενός γνήσιου πολιτισμού, πριν τον «εκπολιτίσει» η δυτική αποικιοκρατία.

«Τιέρνο» είναι αφρικανικό όνομα και σημαίνει διδάσκαλος. Είναι το όνομα του
Σούφι Μποκάρ (1875 – 1918) του δασκάλου που δίδασκε την ανεξιθρησκία,
απεχθανόταν την επίδειξη και καλλιέργησε την τέχνη της ταπεινοφροσύνης,
υπηρετώντας ο ίδιος τους μαθητές του. H παράσταση, που έχει κριθεί από τον
ξένο Τύπο ως «πολιτικό και θεατρικό γεγονός, το οποίο μας αφορά ως συνειδήσεις
και αφυπνίζει τη φαντασία μας», κλείνει στην Αθήνα την ευρωπαϊκή περιοδεία
του.

H παράσταση τοποθετείται στις αρχές του 20ού αιώνα, στην Αφρική, στο
μακρινό Μάλι που σπαράσσεται από τις θρησκευτικές εξεγέρσεις, τις εσωτερικές
έριδες αλλά και από την αλαζονεία των αποικιοκρατών. Σε μια άδεια σκηνή
στρωμένη με ψάθινα χαλιά, όπου δεσπόζει ένας κορμός δέντρου, κινούνται οι
φιγούρες του πολυεθνικού θιάσου του Μπρουκ. Επί δύο ώρες, οι δέκα ηθοποιοί
μονολογούν στα γαλλικά (θα υπάρχουν υπέρτιτλοι), απαριθμώντας αποφθέγματα μιας
γνήσιας ποιητικής σοφίας, ενός πολιτισμού αμόλυντου από υλικές διεκδικήσεις. Ο
ταπεινός δάσκαλος Μποκάρ μιλάει για την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης, μέσα από
τα αιώνια προβλήματα της βίας και της μισαλλοδοξίας.

Όχι στο «σνομπ γεγονός»

«Δεν ήρθαμε για να κάνουμε ένα σνομπ γεγονός, αλλά μια ταπεινή παράσταση»,
είπε ο Πίτερ Μπρουκ (φωτό) επεμβαίνοντας στον μονόλογο του Στέφανου Βλάχου,
δημάρχου Πετρούπολης, ο οποίος επιχείρησε χτες να δικαιολογήσει το πανάκριβο
εισιτήριο (100, 70 και 40 ευρώ), εξηγώντας τα οικονομικά προβλήματα του δήμου
που διοργανώνει το φεστιβάλ, την ακριβή παραγωγή, την έλλειψη επιχορήγησης
κ.λπ. Ο σκηνοθέτης ζήτησε, αφού δεν μπορεί να διορθώσει την τιμή, η αποψινή
γενική δοκιμή να είναι ανοιχτή στο κοινό και να δοθούν «ελευθέρας» σε
φοιτητές, ηθοποιούς κ.ά. (έκλεισε ήδη από σχολεία).

INFO

Στις 2, 3 και 4 Ιουλίου, στις 21.30, στο Διεθνές Φεστιβάλ Πέτρας (τηλ.
210-5062.166). Εισιτήρια 100, 70, 40 ευρώ.