Eξαιρετική σαμπάνια μυστηρίου

Τώρα τι να σας πω; Ότι έφυγα παραμιλώντας; Υπερβολικό. Όταν όμως πέφτεις πάνω
σε τέτοιο αιφνιδιασμό, τότε καταλαμβάνεσαι από απύθμενο θαυμασμό. Μπήκα,
λοιπόν, ανυποψίαστος και εντελώς αναλφάβητος περί του ονόματος Πασκάλ Τομά και
βγήκα αγκαλιά με τον Κλοντ Σαμπρόλ και το μπουλβάρ, πίνοντας σαμπάνια πρώτου
αφρού, απολαμβάνοντας Άγκαθα Κρίστι των καλύτερων, δικών της, στιγμών να κάνει
παρέα στον Μπράιαν ντε Πάλμα και το φιλμ νουάρ. Κάτι μεταξύ κοκτέιλ μολότοφ
και φλαμπέ που έχει σβήσει με Μπορντό 200 ετών!

Σαν αρχιμάστορας που από πάππου προς πάππο έχει εκπαιδευτεί στο
ραφιναρισμένο κορνιζάρισμα σπάνιων πινάκων, συνθέτει, αλλοιώνει, αναδημιουργεί
και μπλέκει τη μία «εικόνα» μέσα στην άλλη και το έναν ζωγράφο μέσα στον άλλο.
Ας πούμε, αρχίζει με χαζοχαρούμενες (εκ προθέσεως) καταστάσεις, προχωράει στο
σαλονάτο μυστήριο και στο τέλος, χωρίς να χάσει ίχνος ελαφρότητας, χιούμορ και
κοσμικότητας, καταλήγει στον εφιάλτη!

Να τα πάρω με τη σειρά. Το σενάριο – υπογεγραμμένο από τρεις γραφιάδες –
βασίζεται στο μυθιστόρημα «By the pricking of my thumbs» (μεταφρασμένο στα
ελληνικά «Οι άγγελοι δεν φλυαρούν»), ένα από τα ελάχιστα της Άγκαθα Κρίστι στα
οποία ρόλους ντετέκτιβ αναλαμβάνει το ζεύγος Μπέρεσφορντ, με προεξάρχουσα την
Τούπενς, μια δαιμόνια θηλυκή… όσφρηση η οποία, προκειμένου να πολεμήσει την
πλήξη και τη βαρεμάρα της, παριστάνει το λαγωνικό εκλαμβάνοντας κάθε ίχνος
παρουσίας, ακόμα και της φύσης, ως ύποπτη και δολοφονική. Με άλλα λόγια, αυτή
η ηρωίδα είναι η λογοτεχνική ενσάρκωση της διαλεκτικής στην αστυνομική
λογοτεχνία!

«Στα ίχνη του δολοφόνου»: H καλύτερη Άγκαθα Κρίστι by far!

H Τούπενς λοιπόν, που στην εν λόγω γαλλική εκδοχή με τον τίτλο «Mon
petit doigt m’ a dit» μετατρέπεται σε Προυτάνς Μπερσφόρ, υποψιάζεται ότι
κάποιοι στο πανάκριβο γηροκομείο όπου έχει εγκατασταθεί η θεία του συζύγου της
δηλητηριάζουν τους γέρους προκειμένου να μοσχοπουλήσουν τα όργανά τους! Το
λαγωνικό εξορμά και σαν αόρατο φτερό διασχίζει τον αέρα και πέφτει εκεί που
δεν τη θέλουν. Έτσι κι ενώ εξωτερικώς το σκηνικό προσομοιάζει στο «τραλαλά»,
κατά βάθος πλημμυρίζει από επαληθεύσεις, εκπλήξεις, διαψεύσεις, αλλοπρόσαλλες
καταστάσεις και απανωτές ανατροπές. Με αποκορύφωμα την εξής αντιστροφή: αυτό
που ο καχύποπτος εγκέφαλος της Προυτάνς θεωρούσε αθώο να αποδειχθεί ένοχο και
δολοφονικό και αυτό που είχε πιστέψει ως ύποπτο να είναι εντελώς άκακο και
παιδικό. H ανατροπή μέσα στην ανατροπή!

Το αποτέλεσμα της λεπτοδουλειάς του Πασκάλ Τομά εντελώς αόρατο διά
γυμνού οφθαλμού και έξω από το κλίμα, τις προδιαγραφές και τις μόδες του
σημερινού, εφετζίδικου «καιρού». Με μικρές, ανεπαίσθητες, διακριτικές κινήσεις
και με ελεγχόμενη ελαφρότητα, μετακινεί την προσοχή σε ναρκοπέδια που στην
αρχή ο θεατής τα εκλαμβάνει ως αθώα τοπία της γαλλικής επαρχίας, αλλά στη
συνέχεια και χωρίς να το καταλάβει αρχίζει να τα φαντάζεται σαν ορμητήρια μιας
αλλόκοτης και τρομερής συνωμοσίας. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και
κανείς δεν είναι αυτό που δείχνει. Για να σας δώσω να καταλάβετε τι ακριβώς
συμβαίνει, είναι σαν ένα καρτ ποστάλ να αλλοιώνεται σταδιακά και να παίρνει
την όψη της Κόλασης, χωρίς ωστόσο να χάσει τα χαριτωμένα χαρακτηριστικά μιας
γραφικής φωτογραφίας!

Αν στο καστ συμμετείχαν μεγάλα ονόματα και όχι οι «αδιάφοροι» Κατρίν
Φρο και Αντρέ Ντισολιέ, οι οποίοι διεκπεραιώνουν τους ρόλους τους με
επαγγελματική αρτιότητα και αν η παραγωγή ήταν βρετανική, τότε η διαδρομή
αυτής της άριστα επεξεργασμένης σαμπάνιας θα ήταν δέκα φορές πιο εμπορική. Και
τέλος – για όσους φίλους δεν ξεχνούν – τρία ονόματα από το παρελθόν
στοιχειώνουν με τους ρόλους τους ισάριθμα «φαντάσματα» της ιστορίας: ο
αλησμόνητος Λοράν Τερζιέφ, η χαριτωμένη πεταλουδίτσα Ζενεβιέβ Μπιζόλντ και η
Βαλερί Καπρίσκι, η οποία, αν δεν με απατά η μνήμη μου, πριν από 20 χρόνια είχε
παίξει το χυμώδες κορίτσι του Ρίτσαρντ Γκιρ στο αμερικανικό ριμέικ του Ζαν-Λικ
Γκοντάρ «Με κομμένη την ανάσα»!

Είδε τον κόσμο με άλλο μάτι

Να ξεβουλώνεις τ’ αυτιά σου και να καθαρίζεις με κολλύριο τα μάτια σου. Δεν
υπάρχει πιο κατάλληλη εποχή για τον Γκοντάρ. Επιτέλους αναρχία, ασυμμετρία,
ασυμφωνία. Έστω δύο ώρες να την κοπανήσουμε από τα τρία μηδενικά: Ομοιομορφία
– Ομοιογένεια – Ομοφωνία!

Κάπου μεταξύ 1965 και ’67, όταν κόχλαζε το καζάνι του Βιετνάμ, όταν τα παιδιά
των μικροαστών εξελάμβαναν ως επανάσταση τον χιπισμό και όταν υπογείως η
Γαλλία πορευόταν προς την προσωρινή ανατροπή του 1968, ο Ζαν Λικ Γκοντάρ, το
ετερώνυμο του Φρανσουά Τριφό, έκανε μια πιρουέτα στο κενό. Όταν από την
ταράτσα ενός ουρανοξύστη πέφτεις στο απόλυτο κενό είναι εντελώς φυσικό να
βλέπεις ανάποδα τους ορόφους, να μπερδεύεις τα παράθυρα και να συνθέτεις τα
κομμάτια αυτής της διαδρομής ανάκατα. Όταν δεν έχεις τίποτα να χάσεις τότε όλα
μπορείς να τα κερδίσεις. Ο Γκοντάρ πήρε το ρίσκο του, έκλεισε την πόρτα,
άνοιξε το παράθυρο και είδε τον κόσμο όπως κανείς άλλος!

Μία από τις πρώτες «πτώσεις» σ’ αυτό το δημιουργικό κενό ήταν και το «Deux ou
trois choses que je sais d’ elle», το θρυλικό «Δύο η τρία πράγματα που ξέρω
γι’ αυτήν» (1967). Μια πλημμυρίδα εικόνων θράσους, απειθαρχίας και ανυπακοής
που όμοιά της δεν είχε γνωρίσει μέχρι τότε (πόσο μάλλον σήμερα) ο
κινηματογραφικός πλανήτης. Ακουστικά ταιριάζει με ατελείωτο κομμάτι Free Jazz
παιγμένο από τους Art Ensemble of Chicago. Οπτικά, σαν μια αλληλοδιαδοχή
ομιλούντων αφισών. Εικαστικά, σαν graffiti και κοινωνικο-πολιτικά σαν
οργισμένη γροθιά… λυρικής ποίησης.

«Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτήν»: Μαρίνα Βλαντί, ένα από τα πιο ζουμερά «εργαλεία» του Ζαν-Λικ Γκοντάρ

Την πρώτη φορά που το είδα, εκτός από τον θαυμασμό μου για τα λάγνα μάτια και
την κορμάρα τής Μαρίνα Βλαντί, τίποτα άλλο δεν κατάλαβα. Τη δεύτερη, όταν
προσπάθησα να αποδεσμευτώ από τους κλασικούς κώδικες αφήγησης και επιχείρησα
να βάλω σε μια τάξη τα κομμάτια του παζλ, βρέθηκα να θαυμάζω μια νέα γλώσσα.
Ανολοκλήρωτη, πειραματική, χαοτική, αλλά νέα. Την τρίτη – τώρα δηλαδή – έπιασα
τον εαυτό μου όχι μόνο να μετέχει, αλλά, ταυτόχρονα, από τη μια να απολαμβάνει
τις ιδέες, τη φρενίτιδα παραγωγής φαντασίας και από την άλλη να θυμώνει, να
διαφωνεί, να αντιδικεί. Αν αυτές οι αντιδράσεις, αυτή η ενεργητική στάση που
προκλητικά σε σπρώχνει να γευτείς δεν είναι οι βασικές, πρωταρχικές αρετές
ενός ζωντανού έργου τέχνης, τότε πραγματικά δεν ξέρω ποιες άλλες μπορεί να
είναι!

Θέμα, σενάριο, διάλογοι, ιστορία, οτιδήποτε προέρχεται από τον γραπτό λόγο,
για τον Γκοντάρ είναι μόνο εικόνες ενός ακανόνιστου μείγματος τσιτάτων,
προκηρύξεων, ποιητικών ανατάσεων και κοινωνικών κατεδαφίσεων με άξονα τη
Γυναίκα. Ένα ατελείωτο σερί αντιστικτικών «προτάσεων» αναγκάζει τον θεατή να
βάλει το μυαλό του σε πολεμική λειτουργία. Όπως το Βιετνάμ συνθλίβεται από τον
αμερικανικό ιμπεριαλισμό και τη σοβιετική προστασία, έτσι και η Γυναίκα να
ψωνίζει ρούχα (ας πούμε) και να ψωνίζεται από τους νταβατζήδες. Και το
καλύτερο και πιο κρυφό; Εικόνες με κορνίζες από τον κλασικό, αμερικανικό
κινηματογράφο, ζωγραφισμένες όμως από το χέρι του Μάη του ’68. Εκείνος ο Μάης
άλλαξε τη Γαλλία για μερικές μέρες. Ο Γκοντάρ αλλάζει την οθόνη για μιάμιση
μόλις ώρα!