Στην παγκοσμιοποίηση με βάρκα την καχυποψία

Χρειαζόμαστε περισσότερη ή λιγότερη παγκοσμιοποίηση; Οι Έλληνες απαντούν
«όχι», εκτιμώντας ότι η παγκοσμιοποίηση δημιουργεί περισσότερα προβλήματα απ’
όσα λύνει και εμφανίζονται με 72% ως οι φανατικότεροι αντίπαλοί της ανάμεσα σε
64 χώρες του πλανήτη, όπως προκύπτει από έρευνα της TNS ICAP.

Γιατί, όμως, οι Έλληνες διάκεινται αρνητικά απέναντι στην παγκοσμιοποίηση, την
ώρα που οικονομολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες συμφωνούν πως και ο ίδιος ο
όρος παγκοσμιοποίηση είναι κατ’ αρχάς προβληματικός; «Ένας από τους
βασικότερους λόγους αυτής της αντίδρασης είναι ότι κατ’ αρχάς το τι είναι
ακριβώς η παγκοσμιοποίηση είναι άγνωστο στους Έλληνες, ενώ η υψηλή άγνοια
συνδέεται με την κυρίαρχη άποψη ότι η παγκοσμιοποίηση σημαίνει απόλυτη
ηγεμονία των ΗΠΑ», λέει στα «NEA» ο Δημήτρης Χαραλάμπης, καθηγητής Πολιτικής
Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο βασικότερος λόγος αυτής της στάσης, κατά την άποψή του, είναι η
κρατικιστική αντίληψη: «Υπάρχει μια απόλυτη καχυποψία απέναντι στην ιδιωτική
επιχειρηματική δραστηριότητα και μια κρατικοκεντρική αντίληψη της κοινωνίας
και του τρόπου που πρέπει να λειτουργεί. Κι επειδή η ελεύθερη οικονομία της
αγοράς θεωρείται η πεμπτουσία της παγκοσμιοποίησης, οι Έλληνες είναι
αρνητικοί. Επιπλέον, το κράτος θεωρείται προστάτης, με το οποίο έχουμε
πελατειακές σχέσεις. Σε αυτή τη λογική, οι Έλληνες θεωρούν ότι θα χάσουν τα
υποτιθέμενα προνόμια, επειδή η παγκοσμιοποίηση θα σπάσει αυτό το κέλυφος
ασφάλειας, θα τινάξει στον αέρα το πελατειακό κράτος», εξηγεί ο κ. Χαραλάμπης,
τονίζοντας ότι η άρνηση στην παγκοσμιοποίηση «υποκρύπτει και μια επιστροφή
στην υποτιθέμενη “ασφάλεια του εθνικού κράτους”, η οποία δεν υπάρχει πια».

«H ελληνική κοινωνία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ακραίας παρεξήγησης
και φοβικότητας. H οικονομία και η κοινωνία μας αλλάζουν με πολύ γοργούς
ρυθμούς την τελευταία 20ετία και η ρευστότητα καλλιεργεί ανησυχίες. Αυτές οι
ανησυχίες γίνονται εντονότερες, επειδή στις αποσκευές των νοοτροπιών και των
αντιλήψεών μας κουβαλάμε πολλά “βαρίδια”», σημειώνει η Αντιγόνη Λυμπεράκη,
καθηγήτρια Οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. «Κουβαλάμε μια παράδοση
ξενοφοβίας και διεθνούς συνωμοσίας. Μια έντονη εσωστρέφεια και “ανάδελφη
ύπαρξη”, μια αποστροφή στη δέσμευση, στον προγραμματισμό και τη μακροχρόνια
προσπάθεια και μια προτίμηση στο εδώ και τώρα. Μια τάση μετακύλισης στο κράτος
της ευθύνης για τα δύσκολα και μια προσκόλληση στη λογική της Ψωροκώσταινας,
εν μέσω άνευ ιστορικού προηγουμένου ευημερίας».

Για τον κ. Χαραλάμπη, οι Έλληνες υπερβάλλουν και λόγω του μύθου της
διαφορετικότητας: «Πρόκειται για την υπερβολή στη διαφορά των πολιτισμικών
στοιχείων, σύμφωνα με την οποία η παγκοσμιοποίηση καταστρέφει την πολιτισμική
διαφορετικότητα. Ένας τέτοιος ισχυρισμός θα είχε λογική αν προερχόταν π.χ. από
μια αραβική χώρα, όχι όμως από την Ελλάδα που είναι ενταγμένη στο
καπιταλιστικό σύστημα και της οποίας οι αξιακές αναφορές δεν διαφέρουν από της
υπόλοιπης Ευρώπης».

«Πρέπει να ανοίξει μια συζήτηση για τις πραγματικές παγίδες και τις
πραγματικές ευκαιρίες των διεργασιών που περιληπτικά ονομάζουμε
παγκοσμιοποίηση, ως προς το τι πρέπει να γίνει και τι όχι», είναι το δίδαγμα
κατά την κ. Λυμπεράκη. «Οι μηχανισμοί που υποκινούν την παγκοσμιοποίηση –
μείωση κόστους επικοινωνίας, πληροφορίας και μεταφορών – δεν πρόκειται να
εκλείψουν. Όμως, η απελευθέρωση των αγορών μπορεί να σταματήσει αν
κυριαρχήσουν εθνικιστικές και προστατευτικές αντιδράσεις, όπως έγινε και τη
δεκαετία του ’30».

Πόσο παγκοσμιοποιημένοι είμαστε;

Με το σύνθημα «Δώστε μας ευρώ για να καταστρέψουμε τον καπιταλισμό», αντιδρά στον «μπαμπούλα» της παγκοσμιοποίησης Ευρωπαίος διαδηλωτής

Στην 28η θέση, επί 62 συνολικά χωρών (που ισοδυναμούν με 96% του παγκόσμιου
ΑΕΠ και 84% του παγκόσμιου πληθυσμού) βρίσκεται η Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνα
της εταιρείας Α.Τ. Kearney για το περιοδικό «Foreign Policy» (στοιχεία 2004).
Δύο θέσεις πιο κάτω από το 2003. Στην πρώτη θέση για τρίτη συνεχή χρονιά
βρίσκεται η Ιρλανδία, στη 2η η Σιγκαπούρη και στην 3η η Ελβετία, ενώ στις
τρεις τελευταίες θέσεις, η Αίγυπτος, η Ινδία και το Ιράν.

H κατάταξη των χωρών γίνεται με βάση την αξιολόγηση 14 μεταβλητών που
κατηγοριοποιούνται σε τέσσερις τομείς: οικονομική ολοκλήρωση (ροές κεφαλαίων
χαρτοφυλακίου, άμεσες ξένες επενδύσεις κ.ά.), διαπροσωπικές επαφές (ταξίδια
και τηλεφωνήματα στο εξωτερικό, εμβάσματα), τεχνολογική συνδετικότητα (χρήστες
Ίντερνετ, αριθμοί server) και πολιτικές υποχρεώσεις (συμμετοχή σε διεθνείς
οργανισμούς / ειρηνευτικές δυνάμεις). Έτσι, πιο παγκοσμιοποιημένη εμφανίζεται
η χώρα μας στον πολιτικό τομέα, με βάση τον οποίο βρίσκεται στην 15η θέση (18η
με βάση τη συμμετοχή στους διεθνείς οργανισμούς). Καλές επιδόσεις έχει και
στον τομέα των διαπροσωπικών επαφών, με βάση τις οποίες κατατάσσεται στην 21η
θέση (14η όσον αφορά τα ταξίδια στο εξωτερικό). Όμως, λιγότερο
παγκοσμιοποιημένες είναι οι επιδόσεις της στην οικονομία, που την κατατάσσουν
στην 52η θέση.

«H Ελλάδα είχε τη χειρότερη απόδοση της περιοχής, πέφτοντας από την 26η το
2002 στην 28η θέση το 2003, αφού τα εμπορικά ελλείμματα διευρύνθηκαν και οι
άμεσες ξένες επενδύσεις μειώθηκαν, ύστερα από δύο χρόνια εξαιρετικά υψηλών
επιδόσεων», σχολιάζουν οι ερευνητές. «Παρουσιάζει δε σχετικά υψηλή βαθμολογία
στις πολιτικές υποχρεώσεις, λόγω της ενεργούς εμπλοκής της στις ειρηνευτικές
δυνάμεις στα Βαλκάνια».

Εθνικιστικά αντανακλαστικά

Κατά της παγκοσμιοποίησης σε ανάλογο με το ελληνικό ποσοστό εμφανίζονται –
σύμφωνα με την έρευνα της ICAP – οι Ιάπωνες (71%), οι Κροάτες (70%), οι
Αυστριακοί (69%) και οι Γάλλοι (67%), δηλαδή τρεις δυτικοευρωπαϊκές χώρες, εκ
των οποίων οι δύο είναι μέλη της E.E. «Στην Αυστρία είναι πολύ ισχυρό το
ξενοφοβικό στοιχείο. Στη Γαλλία πρόκειται για φόβο απέναντι στη νεοφιλελεύθερη
παγκοσμιοποίηση, αλλά και για σοβινισμό σε συνδυασμό με την προσκόλληση στο
γκωλικό μοντέλο του πατερναλιστικού κράτους. H Ιαπωνία από την πλευρά της,
φοβάται την Κίνα. Οι αρνητικές στάσεις και στις πέντε χώρες αποτελούν
εθνικιστικά αντανακλαστικά, τα οποία ερεθίζουν και οι πολιτικοί, προσφεύγοντας
σε εθνικιστικές και ημιεθνικιστικές αντιλήψεις, όποτε τα βρίσκουν σκούρα»,
σχολιάζει ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Δημήτρης Χαραλάμπης. «Στις
πλουσιότερες οικονομίες, ο δημόσιος διάλογος κατά κανόνα δαιμονοποιεί την
παγκοσμιοποίηση και πυροδοτεί έντονους φόβους για τις συνέπειες που μπορεί να
προκαλέσει στους μισθούς, τα εισοδήματα και την ανεργία», συμφωνεί η
καθηγήτρια Οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αντιγόνη Λυμπεράκη. «Τεράστιες
είναι και οι ευθύνες των κυβερνήσεων: προκειμένου να αποφύγουν το πολιτικό
κόστος αναλαμβάνοντας αντιδημοφιλή μέτρα στο εσωτερικό, επικαλούνται τον
“μπαμπούλα” της παγκοσμιοποίησης».

Γιατί αντιδρούμε…

* Είναι άγνωστη στο ευρύ κοινό

* Υπάρχει παραδοσιακά η πεποίθηση περί «διεθνούς συνωμοσίας»

* Πιστεύεται πως καταστρέφει την πολιτισμική διαφορετικότητα

* Έχει φτάσει να σημαίνει απόλυτη ηγεμονία των ΗΠΑ

* Ξεκινά από καχυποψία απέναντι στην ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα