«Γέμισε ο τόπος πλαστά αρχαία!»

Από τα πιο διάσημα πλαστά που απέκτησε το Βρετανικό Μουσείο ήταν το Κρυστάλλινο Κρανίο, θεωρούμενο ως σύμβολο θανάτου των Αζτέκων, που αγοράστηκε το 1897. Πρόσφατες αναλύσεις απέδειξαν ότι είχε κατασκευαστεί με έναν τύπο κινούμενου τροχού που εχρησιμοποιείτο στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα

Ο δρ Πολ Κράντοκ, ειδικός του Βρετανικού Μουσείου, του οποίου η εργασία αφορά
τον έλεγχο της αυθεντικότητας έργων τέχνης δήλωσε σε διάσκεψη για τα
«εγκλήματα τέχνης» στο Λονδίνο ότι η διεθνής νομοθεσία μέχρι τώρα αποδείχθηκε
ανίσχυρη στην καταπολέμηση του ολοένα αυξανόμενου προβλήματος. «Το ποσοστό του
νόμιμου υλικού στην αγορά είναι πάρα πολύ μικρό. Οι περισσότερες αρχαιότητες
που διατίθενται σήμερα στην αγορά είτε είναι κλεμμένες είτε είναι προϊόν
παραχάραξης».

Ο ισχυρισμός μπορεί να προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στην πληθωρική αγορά έργων
τέχνης του Λονδίνου, ενός από τα ισχυρότερα κέντρα του διεθνούς εμπορίου
τέχνης.

«H Ελλάδα ως χώρα “παραγωγός” αρχαιοτήτων δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα πλαστών
έργων καθώς τα περισσότερα εκτιθέμενα προέρχονται από τις εκατοντάδες
ανασκαφές, νόμιμες ή παράνομες. Παρ’ όλα αυτά κάθε αρχαιολόγος μπορεί να πέσει
θύμα ενός καλά καμωμένου κίβδηλου αρχαίου», παρατηρεί μιλώντας στα «NEA» ο
κορυφαίος ειδικός μελετητής της αρχαίας ελληνικής πλαστικής Γιώργος Δεσπίνης.
Και θυμίζει πως ακόμη και η διακεκριμένη ειδικός, που είχε κάνει το
«βιβλίο-ευαγγέλιο» για την αρχαία γλυπτική, Γκιζέλα Ρίχτερ είχε πέσει στην
παγίδα να θεωρήσει ως γνήσια τα πήλινα ετρουσκικά αγάλματα που της έδειξαν στη
Νέα Υόρκη, ενώ ήταν κίβδηλα.

Διάσημο πλαστό. Ένα από τα πιο διάσημα και ακριβοπληρωμένα έργα αρχαίας
ελληνικής τέχνης που θεωρείται πλαστό είναι ο Κούρος του μουσείου Γκετί στην
Καλιφόρνια και προδόθηκε από το υλικό κατασκευής του. Είναι φτιαγμένος από
μάρμαρο Θάσου, αν και τα στυλιστικά χαρακτηριστικά του αναφέρονται στο 530
π.X., όταν δεν ήταν γνωστή η χρήση του αυτού του μαρμάρου στη γλυπτική.

Το πιο διάσημο κλεμμένο έργο αρχαίας ελληνικής τέχνης, ο λεγόμενος Κούρος της Αναβύσσου του 530 π.X. εκτίθεται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Διάσημο κλεμμένο. Ένα από τα πιο διάσημα κλεμμένα έργα που εκτίθεται
στην Αθήνα είναι ο γνήσιος Κούρος της Αναβύσσου που τεμαχίστηκε στη δεκαετία
του ’30 για να μεταφερθεί ευκολότερα στο εξωτερικό αλλά τελικά επεστράφη.
Σήμερα, προϋπόθεση για να επιστραφεί ένα κλεμμένο έργο στην Ελλάδα είναι να
είναι δημοσιευμένο ή τουλάχιστον να είναι καταγεγραμμένο και φωτογραφημένο
στον κατάλογο ενός μουσείου ώστε να δοθούν στοιχεία για την αναζήτησή του στην
Ιντερπόλ.

Σύμφωνα, πάντως, με την Αλεξάνδρα Σμιθ του Αρχείου Χαμένης Τέχνης, η έκταση
της λεηλασίας τυλίγεται από πέπλο μυστηρίου διότι πολλοί δεν αναφέρουν την
κλοπή. Ένα ευρωπαϊκό μουσείο έχασε πρόσφατα 300 πίνακες αλλά οι υπεύθυνοι
απέφυγαν να το ομολογήσουν επειδή ντράπηκαν.

Ολόκληρη βιβλιογραφία συγκεντρώνει τα γνωστότερα πλαστά έργα και αντίγραφα που
έχουν κυκλοφορήσει αλλά είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι ένα αρχαίο αγγείο,
άγαλμα κ.τ.λ. προέρχεται από ελληνικό έδαφος και όχι λόγου χάρη από την
Ιταλία, τη Συρία ή τη Λιβύη όπου υπήρχε έντονη παρουσία της ελληνικής τέχνης
κατά την αρχαιότητα.

Σύμφωνα με τους καινούργιους νόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ελεύθερη
κυκλοφορία των πολιτιστικών αγαθών, οι χώρες οφείλουν να καταρτίσουν πλήρη
κατάλογο των εκατοντάδων χιλιάδων έργων ιδιαίτερα μεγάλης καλλιτεχνικής και
ιστορικής αξίας όλων των εποχών για να μπορούν να εντοπιστούν σε περίπτωση
κλοπής ή παράνομης διακίνησης στο εξωτερικό. Και πάλι είναι αδύνατον η
καταγραφή να καλύψει τις άγνωστες αρχαιότητες που βρίσκονται ακόμη θαμμένες…

Κατέγραψαν 160.000 κλεμμένα έργα τέχνης

H λεηλασία των πολιτιστικών θησαυρών, με ιστορία αιώνων, συνεχίζεται με
αμείωτη ένταση, όπως φάνηκε και πρόσφατα με την τεράστιας έκτασης κλοπή
αρχαιοτήτων μετά την εισβολή στο Ιράκ πριν από δύο χρόνια.

Οι οίκοι τέχνης και δημοπρασιών στο Λονδίνο τα τελευταία χρόνια έχουν εντείνει
τα μέτρα ελέγχου καθώς ένας καινούργιος νόμος (του 2003) για αδικήματα επί των
πολιτιστικών αγαθών κρίνει παράνομο το εμπόριο έργων τέχνης με ύποπτη
προέλευση, ρίχοντας το βάρος για την απόδειξη της νομιμότητας στον πωλητή. Στο
νόμο υπόκεινται οι οίκοι δημοπρασιών που υποχρεούνται όπως οι τράπεζες να
εξακριβώνουν ότι δεν χρησιμοποιούνται στο ξέπλυμα μαύρου χρήματος και
κλεμμένων έργων.

Μια βρετανική τράπεζα πληροφοριών που εδρεύει στο Λονδίνο και έχει καταγράψει
στα μητρώα της 160.000 κλεμμένα αρχαία και έργα τέχνης υποστηρίζει ότι υπάρχει
μείωση του αριθμού των κλεμμένων στις δημοπρασίες. Ο ειδικός του Βρετανικού
Μουσείου δρ Πολ Κράντοκ, όμως, επέμεινε για την έκταση του προβλήματος
αναφέροντας μάλιστα παράδειγμα Αμερικανίδας κληρονόμου που συσσώρευσε μεγάλη
συλλογή κοσμημάτων στη Μέση Ανατολή μέσα σε δύο χρόνια και όταν την έδειξε σε
μουσείο αποδείχτηκε ότι τα περισσότερα κομμάτια ήταν πλαστά.